Bỏ thuế khoán: Hộ kinh doanh dần thích ứng với phương thức quản lý mới

Nhiều hộ kinh doanh có quy mô lớn đã chủ động chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Ảnh minh họa

Những tín hiệu tích cực sau khi bỏ thuế khoán

Từ ngày 01/01/2026, hơn 5,2 triệu hộ kinh doanh trên cả nước chính thức chấm dứt cơ chế thuế khoán để chuyển sang thực hiện kê khai, nộp thuế theo doanh thu thực tế phát sinh. Đây được xem là một trong những thay đổi lớn nhất trong công tác quản lý thuế đối với khu vực kinh tế hộ kinh doanh nhiều năm qua.

Sau gần nửa năm triển khai, những kết quả ban đầu cho thấy quá trình chuyển đổi đang đi đúng hướng. Theo số liệu của cơ quan thuế, số thuế kê khai bình quân của nhóm hộ thuộc diện chịu thuế đạt khoảng 4,6 triệu đồng/tháng/hộ, cao gấp gần 7 lần mức thuế khoán bình quân trước đây, chỉ khoảng 672.300 đồng/tháng/hộ đối với các hộ cùng quy mô.

Không chỉ góp phần phản ánh sát thực hơn kết quả hoạt động kinh doanh, việc chuyển sang kê khai còn tạo động lực để các hộ kinh doanh nâng cao năng lực quản trị, minh bạch hóa doanh thu và từng bước tiếp cận môi trường kinh doanh chuyên nghiệp hơn.

Một điểm đáng chú ý là ngày càng nhiều hộ kinh doanh quy mô lớn chủ động chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp. Trong quý I/2026, cả nước có khoảng 1.600 hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, gấp 7,7 lần so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy khi hoạt động kinh doanh được minh bạch hóa, các hộ kinh doanh có thêm điều kiện để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, ký kết các hợp đồng kinh tế có giá trị lớn và tiếp cận các nguồn vốn chính thức.

Tại nhiều địa phương, việc sử dụng hóa đơn điện tử, phần mềm bán hàng và các ứng dụng quản lý doanh thu cũng đang dần trở thành thói quen mới. Không ít hộ kinh doanh cho biết sau khi làm quen với hệ thống, việc quản lý hoạt động kinh doanh trở nên thuận lợi hơn, giúp họ nắm bắt chính xác doanh thu, chi phí và hiệu quả kinh doanh.

Từng bước giải tỏa tâm lý lo ngại cho hộ kinh doanh

Bà Bùi Thị Tố - chủ một cửa hàng tạp hóa tại phường Từ Liêm, Hà Nội - cho biết, những ngày đầu chuyển đổi bà gặp nhiều lúng túng trong việc thao tác trên hệ thống điện tử. Tuy nhiên, sau khi được cơ quan thuế hướng dẫn, cửa hàng đã vận hành ổn định phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử và các công cụ theo dõi doanh thu.

Theo bà Tố, việc kê khai theo doanh thu thực tế giúp người kinh doanh kiểm soát tốt hơn lượng hàng hóa nhập xuất, theo dõi sát doanh thu, chi phí và lợi nhuận. Quan điểm “bán ít nộp thuế ít, bán nhiều nộp thuế nhiều” cũng được nhiều hộ kinh doanh đánh giá là hợp lý và công bằng hơn so với cơ chế khoán trước đây.

Ông Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín - chia sẻ, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở chính sách thuế mà chủ yếu đến từ tâm lý e ngại thay đổi, thói quen kinh doanh lâu năm và khả năng tiếp cận công nghệ của một bộ phận hộ kinh doanh.

Nhiều hộ kinh doanh vẫn gặp khó khăn trong việc ghi chép sổ sách, sử dụng hóa đơn điện tử và thực hiện các thao tác trên nền tảng số. Đối với những người lớn tuổi hoặc hoạt động tại vùng sâu, vùng xa, việc tiếp cận công nghệ vẫn là rào cản đáng kể.

Nhiều hộ kinh doanh mong muốn các quy định liên quan đến sổ sách, chứng từ tiếp tục được đơn giản hóa, đặc biệt trong lĩnh vực bán lẻ có nhiều giao dịch nhỏ lẻ phát sinh hằng ngày. Bên cạnh đó, chi phí mua phần mềm bán hàng, hóa đơn điện tử và các dịch vụ hỗ trợ cũng là những khoản chi phí mới cần được tính đến trong quá trình chuyển đổi.

Nhân viên cơ quan thuế Lâm Đồng hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thuế. Ảnh ST

Đồng hành để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại

Nhận diện rõ những khó khăn trong giai đoạn đầu, ngành thuế đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ hộ kinh doanh thích ứng với phương thức quản lý mới.

Tại Khánh Hòa, Thuế cơ sở 4 đã tổ chức hơn 15 hội nghị tuyên truyền, tập huấn và đối thoại với hộ kinh doanh từ cuối năm 2025 đến nay. Các kênh hỗ trợ trực tuyến như nhóm Zalo, fanpage, đường dây nóng cũng được duy trì thường xuyên. Đến nay, 100% hộ kinh doanh thuộc diện chuyển đổi đã được tiếp cận và hướng dẫn trực tiếp về chính sách thuế mới.

Theo ông Phan Xuân Lương - Phó Trưởng Thuế cơ sở 4, khó khăn lớn nhất hiện nay là nhiều hộ kinh doanh đã quen với phương thức thuế khoán trong thời gian dài nên còn tâm lý e ngại thay đổi. Trình độ tiếp cận công nghệ và kỹ năng sử dụng hóa đơn điện tử giữa các hộ cũng chưa đồng đều.

Tại Lâm Đồng, ngành thuế đang đẩy mạnh hỗ trợ trực tiếp theo phương châm “cầm tay chỉ việc”. Ngoài các hội nghị tập huấn, cơ quan thuế còn hỗ trợ cài đặt phần mềm kê khai, hóa đơn điện tử và ứng dụng eTax Mobile cho từng hộ kinh doanh. Một số doanh nghiệp công nghệ cũng phối hợp cung cấp phần mềm miễn phí trong giai đoạn đầu nhằm giảm chi phí cho người dân.

Đến nay, 100% hộ kinh doanh thuộc diện quản lý tại Thuế cơ sở 6 đã hoàn thành chuyển đổi sang phương thức kê khai. Hơn 9.000 hộ đã được hỗ trợ cài đặt và sử dụng ứng dụng eTax Mobile.

Đặc biệt, ngành thuế khẳng định dữ liệu kê khai trong năm 2026 sẽ không được sử dụng để truy thu hoặc điều chỉnh thuế khoán của các năm trước. Đây là thông điệp quan trọng nhằm tạo tâm lý yên tâm cho người kinh doanh trong quá trình chuyển đổi.

Các chuyên gia cho rằng, về lâu dài, việc bỏ thuế khoán không chỉ là thay đổi phương thức quản lý thuế mà còn là bước đi quan trọng trong tiến trình xây dựng nền kinh tế minh bạch và hiện đại. Khi doanh thu được phản ánh đầy đủ, hộ kinh doanh sẽ có điều kiện nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận tín dụng ngân hàng thuận lợi hơn, mở rộng quy mô hoạt động và từng bước phát triển thành doanh nghiệp.

Dĩ nhiên, quá trình chuyển đổi không thể hoàn thành trong ngày một ngày hai. Nhưng với sự đồng hành của cơ quan thuế, chính quyền địa phương, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức hỗ trợ, những khó khăn ban đầu đang từng bước được tháo gỡ. Từ đó, một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và bền vững hơn cho hàng triệu hộ kinh doanh được hình thành trên cả nước, đồng thời tạo thêm động lực cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển trong giai đoạn mới./.