Bộ trưởng Giáo dục nói về mặt trái của việc lạm dụng AI

Tại chương trình Thủ tướng đối thoại với thanh niên năm 2026, Khổng Yến Chi (chuyên ngành Kinh tế đầu tư, Học viện Ngân hàng) đặt câu hỏi về việc đổi mới giáo dục khi trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ.

Nữ sinh viên cho rằng, AI mở ra nhiều cơ hội thay đổi cách học, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực của người lao động. Yến Chi đề nghị Bộ trưởng Bộ GD – ĐT Hoàng Minh Sơn làm rõ, ngành giáo dục cần thay đổi những gì để trang bị cho người học các kỹ năng phù hợp với thị trường lao động tương lai.

Khổng Yến Chi (chuyên ngành Kinh tế đầu tư, Học viện Ngân hàng) đặt câu hỏi tại chương trình.

Đánh giá đây là câu hỏi có tính chiến lược, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, AI đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trên toàn thế giới, trong đó giáo dục là một trong những lĩnh vực chịu tác động lớn. Ngành giáo dục cần giải quyết đồng thời hai vấn đề: Người học cần học gì và học như thế nào.

Người học cần hiểu giới hạn của AI

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, trước hết, người học cần hiểu AI có thể làm gì, không thể làm gì và nên được sử dụng ra sao. Khi nắm được khả năng và giới hạn của công nghệ, người học mới có thể tận dụng AI hiệu quả, thay vì phụ thuộc vào công cụ này.

Bộ trưởng Bộ GD – ĐT Hoàng Minh Sơn. Ảnh: DƯƠNG TRIỀU

AI có khả năng xử lý lượng lớn dữ liệu và thông tin với tốc độ cao, nhưng không thể thay thế mọi quá trình trong thế giới thực. Một vật nuôi vẫn cần thời gian để lớn lên, kim loại vẫn phải trải qua quá trình luyện kim để tạo ra sắt thép.

Vì vậy, theo ông Hoàng Minh Sơn, người học vẫn cần nắm vững kiến thức khoa học nền tảng để hiểu tự nhiên và xã hội vận hành như thế nào. Các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) tiếp tục giữ vai trò quan trọng, giúp con người hiểu thế giới, phát triển công nghệ và chủ động định hình tương lai.

Bộ trưởng cho rằng, chương trình giáo dục cần được đổi mới về nội dung, mục tiêu và phương pháp, nhằm trang bị cho người học kiến thức, kỹ năng và năng lực phù hợp với bối cảnh mới.

Bên cạnh kiến thức, ông nhấn mạnh yêu cầu giáo dục đạo đức và trách nhiệm khi sử dụng AI. Công nghệ này có thể mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ nếu bị sử dụng sai mục đích.

“Một người học bình thường nhưng có thể dùng AI trong một nhà kho, cùng một số phương tiện đơn giản để có thể chế tạo ra những sản phẩm sinh học, vũ khí sinh học nguy hiểm”, Bộ trưởng nêu ví dụ, đồng thời cảnh báo những hệ lụy nghiêm trọng nếu con người thiếu trách nhiệm khi sử dụng công nghệ.

Theo ông, trang bị đạo đức và ý thức trách nhiệm là yêu cầu quan trọng để người học có thể sử dụng AI an toàn, hiệu quả, đồng thời hạn chế những tác động tiêu cực đối với xã hội.

Dùng AI để phát triển tư duy

Về phương pháp học tập, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn lưu ý về nguy cơ người trẻ phụ thuộc vào AI để giải bài tập, xử lý thông tin hoặc tìm kiếm câu trả lời có sẵn.

Theo ông, bản chất của việc học là quá trình não bộ tiếp nhận, phân tích và xử lý thông tin. Nếu để AI làm thay những công việc này, người học có thể bỏ lỡ cơ hội rèn luyện tư duy và phát triển năng lực giải quyết vấn đề.

Thay vì cấm đoán, ngành giáo dục cần hướng dẫn người học sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, giúp quá trình học tập hiệu quả hơn, đi sâu vào từng vấn đề và phù hợp với năng lực của mỗi cá nhân.

Các đại biểu tham dự chương trình.

“Chúng ta không dùng AI chỉ để hỏi, để biết mà dùng AI để hướng dẫn từng bước quá trình học tập, phát triển tư duy và phát triển năng lực”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nói.

Ông cho rằng, đổi mới phương pháp dạy học phải đi cùng việc nâng cao năng lực của đội ngũ nhà giáo. Giáo viên cần biết cách hướng dẫn học sinh, sinh viên khai thác AI, đồng thời khuyến khích người học tự tìm tòi, trải nghiệm, thực hành và nghiên cứu sáng tạo.

Theo Bộ trưởng, giáo dục trong kỷ nguyên AI không chỉ dừng ở việc cung cấp kiến thức, mà còn phải giúp người học hình thành tư duy độc lập, kỹ năng cần thiết, cùng đạo đức và trách nhiệm trong cuộc sống.

Bộ GD – ĐT đang xây dựng các chương trình, chính sách nhằm đưa giáo dục AI vào trường học, đồng thời đổi mới nội dung và phương pháp đào tạo để thích ứng với sự phát triển của công nghệ.

Mục tiêu là giúp thế hệ trẻ chủ động thích ứng, làm chủ AI và có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động trong tương lai.