Bộ trưởng nhắn nhủ quy tắc 10.000 giờ để thành công

Tại chương trình đối thoại của Thủ tướng Chính phủ với thanh niên năm 2026 với chủ đề “Phát huy vai trò thanh niên Việt Nam trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm” vào chiều 15/10, nhiều bạn trẻ đặt câu hỏi đến các bộ trưởng về cơ hội cho thanh niên phát triển trong bối cảnh hiện nay.

Làm việc lớn nhưng phải bắt đầu từ việc nhỏ và làm đến cùng

TS. Đặng Thị Lệ Hằng (nghiên cứu sinh Viện Công nghệ tiên tiến, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đặt vấn đề với Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân: "Cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ, đánh giá sản phẩm như thế nào để những nhà khoa học trẻ được trao cơ hội và đóng góp?”.

TS. Đặng Thị Lệ Hằng. Ảnh: Nhật Bắc

Bộ trưởng KH-CN Vũ Hải Quân bắt đầu câu trả lời bằng chuyện "thời sinh viên”, năm thứ 3 ông đã bắt đầu nghiên cứu khoa học theo chương trình của TP.HCM và đã đạt giải thưởng. Đó là nguồn động viên, khích lệ rất lớn để ông đi theo con đường khoa học.

Bộ trưởng cho biết khi nhậm chức Bộ trưởng KH-CN, chính sách đầu tiên ông đưa ra là hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc với mức lên tới 1 tỷ đồng/năm trong vòng 3 năm. Đây là con số rất đáng kể, có thể cạnh tranh với các nước trong khu vực.

Ông Quân cho biết, từ 2024-2026, tỷ lệ hồ sơ nộp vào chương trình nghiên cứu cơ bản với các nhà khoa học liên tục tăng. Cụ thể, năm 2024 là 31%, 2025 là 46% và năm 2026 lên tới 67%. Điều này cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ với nhà khoa học, đặc biệt là nhà khoa học trẻ bắt đầu quan tâm nghiên cứu khoa học cơ bản.

Trong chuyến công tác tháp tùng Thủ tướng đi Nga vừa qua, sau khi trao đổi với Bộ trưởng KH-CN của Nga, hai bên dự kiến mời gọi 50 nhà khoa học trẻ Việt Nam qua Nga dự Đại hội các nhà khoa học trẻ của thế giới do Nga tổ chức.

Gần đây, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng có chương trình đưa AI vào doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, với mức hỗ trợ lên tới 3 tỷ đồng. Việc này nhằm hỗ trợ các tài năng trẻ về AI, phối hợp cùng doanh nghiệp đưa ra ý tưởng cải tiến, nâng cao năng suất, chất lượng. Nếu chứng minh được hiệu quả sẽ đầu tư dài hạn.

Với câu hỏi “làm sao tham gia được các bài toán lớn của quốc gia?”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng để tham gia bài toán lớn phải bắt đầu từ bài toán nhỏ, bắt đầu từ một câu hỏi nghiên cứu và phải đi đến tận cùng của câu hỏi đó.

"Chúng ta có thể làm việc lớn nhưng phải bắt đầu từ việc nhỏ và làm đến cùng việc nhỏ đó”, Bộ trưởng chia sẻ với các thanh niên.

Bộ trưởng KH-CN Vũ Hải Quân. Ảnh: Nhật Bắc

Trong các gợi ý định hướng cho các bạn trẻ, Bộ trưởng cho rằng, các bạn trẻ phải có tầm nhìn, phải đặt ra câu hỏi, trong 5-10 năm tới cần công nghệ gì, nếu trả lời được câu hỏi đó thì đây chính là tầm nhìn; phải có tâm thế mở, tin vào bản thân và sự nỗ lực, cố gắng của mình sẽ đem lại thành công.

Bộ trưởng cho rằng, thanh niên phải hiểu được “quy tắc 10.000 giờ”. Bởi để thành công và trở thành chuyên gia phải lao động, nỗ lực không ngừng và 10.000 giờ đó là thời gian tối thiểu để trưởng thành trong lĩnh vực khoa học công nghệ...

Phải biết dùng AI như một người hướng dẫn

Em Khổng Yến Chi, sinh viên tốt nghiệp Học viện Ngân hàng, đạt danh hiệu sinh viên 5 Tốt cấp Trung ương, đặt câu hỏi với Bộ trưởng GD-ĐT: "Nền giáo dục Việt Nam cần thay đổi những gì để trang bị cho người học năng lực mà thị trường lao động tương lai đòi hỏi, khi AI đang tạo ra những cơ hội lớn làm thay đổi cách học?".

Em Khổng Yến Chi, sinh viên tốt nghiệp Học viện Ngân hàng. Ảnh: Nhật Bắc

Bộ trưởng GD-ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết, sự tác động của công nghệ đến giáo dục là thách thức mang tính toàn cầu. Bộ GD-ĐT cũng đã tổ chức một hội nghị quốc tế với đại diện từ 40 quốc gia để thảo luận chung về vấn đề giáo dục trong kỷ nguyên số.

Theo Bộ trưởng, để thích ứng, nền giáo dục phải thay đổi dựa trên hai câu hỏi cốt lõi: Học gì và học như thế nào? Trước hết người học cần được trang bị sự hiểu biết rõ ràng về AI - công cụ này làm được gì, không làm được gì và hành xử ra sao, từ đó mới có thể làm chủ và dẫn dắt công nghệ.

AI có khả năng xử lý dữ liệu và thông tin cực kỳ nhanh, hiệu quả. Tuy nhiên, công nghệ này không thể tự tạo ra dữ liệu gốc, không tạo ra vật chất, năng lượng hay làm thay đổi các quá trình vật lý, sinh học thực tế.

"Một cái cây vẫn phải nảy mầm và lớn lên từng ngày, kim loại vẫn phải qua luyện kim mới tạo ra được xe hơi, sắt thép...", Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn ví von và nhấn mạnh, chúng ta vẫn phải học các môn khoa học cốt lõi để hiểu tự nhiên và xã hội vận hành như thế nào.

Đặc biệt, ông lưu ý tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức và trách nhiệm khi sử dụng AI. AI là một công cụ mang sức mạnh to lớn nhưng cũng có thể trở thành vũ khí nguy hiểm nếu rơi vào tay người dùng không có ý thức.

Bộ trưởng GD-ĐT Hoàng Minh Sơn. Ảnh: Nhật Bắc

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cũng chỉ ra những rủi ro đối với tư duy nếu lạm dụng công nghệ. Nếu người trẻ quá phụ thuộc, để AI xử lý thông tin và giải quyết vấn đề thay mình, quá trình phát triển tư duy có thể bị chậm lại, thậm chí thui chột.

Vì vậy, thay vì cấm đoán, ngành giáo dục định hướng thiết kế phương pháp dạy học coi AI như một công cụ hỗ trợ. Công nghệ này sẽ giúp quá trình học diễn ra nhanh hơn, sâu hơn, rẻ hơn và đặc biệt là cá nhân hóa giáo dục cho từng học sinh. Tuy nhiên, nguyên tắc cơ bản là không dùng AI chỉ để lấy câu trả lời sẵn.

"Chúng ta không dùng AI chỉ để hỏi và lấy đáp án có sẵn, mà phải biết dùng AI như một người hướng dẫn từng bước trong quá trình học tập, nhằm phát triển tư duy và năng lực cá nhân", Bộ trưởng GD-ĐT gợi mở.

Bộ GD-ĐT đang tích cực xây dựng các chương trình, chính sách mới để đưa giáo dục AI vào trường học. Mục tiêu cuối cùng là giúp thế hệ trẻ tự tin, chủ động thích ứng và làm chủ công nghệ, đáp ứng đúng yêu cầu khắt khe của thị trường lao động trong tương lai.