Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Năm học mới từ bỏ cuộc đua thành tích, hướng tới sự tiến bộ của từng học sinh

Năm học mới với những chuyển động lớn

Năm học 2026-2027 là năm thứ hai triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, sau năm đầu tiên, nhiều chủ trương đã tạo tác động rõ nét, như xây dựng trường học tại các xã biên giới, sắp xếp mạng lưới trường lớp, chính sách hỗ trợ người học trong các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn. Ảnh: MOET

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, tác động đầy đủ của các chính sách cần thêm thời gian để kiểm chứng và phát huy.

Trong năm học mới, ngành Giáo dục tập trung vào ba nhiệm vụ lớn: Tiếp tục mở rộng cơ hội học tập, bảo đảm công bằng và chất lượng giáo dục giữa các vùng miền; giữ vững kỷ cương, an toàn trường học, phòng chống bạo lực, gian lận, tiêu cực; đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế - xã hội, nhất là các lĩnh vực then chốt, chiến lược.

Thách thức hiện nay là năng lực tổ chức thực hiện giữa các địa phương chưa đồng đều, trong khi nguồn lực còn hạn chế. Vì vậy, việc phân bổ và sử dụng nguồn lực hiệu quả sẽ quyết định lớn đến kết quả chính sách.

Một trong những chuyển động rõ nét ngay từ năm học này là việc triển khai một chương trình giáo dục và một bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc. Các nhà trường đã chuẩn bị, đội ngũ giáo viên được tập huấn để sẵn sàng thực hiện.

Cùng với đó, các chính sách mới đối với nhà giáo tiếp tục được triển khai nhằm tạo động lực cho đội ngũ. Với học sinh, chính sách miễn học phí và nhiều chính sách hỗ trợ khác đang được thực hiện ở Trung ương và địa phương, từ hỗ trợ ăn trưa, tổ chức dạy học 2 buổi/ngày đến miễn phí sách giáo khoa.

Đặc biệt, 108 trường học tại các xã biên giới sẽ được đưa vào sử dụng trong năm nay, tạo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh ở những địa bàn vốn còn nhiều khó khăn.

Ở bậc đại học, hơn 40.000 sinh viên theo học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, bao gồm cả sinh viên nhập học từ năm 2025 và 2026, sẽ được hưởng các chính sách học bổng, hỗ trợ tài chính. Theo Bộ trưởng, đây là thay đổi lớn, giúp người học có điều kiện chuyên tâm học tập và nâng cao chất lượng đào tạo.

Không thể “học thật, thi thật” nếu vẫn chạy theo thành tích

Một trong những vấn đề được Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặc biệt nhấn mạnh là việc đẩy lùi tiêu cực, gian lận trong học tập và thi cử.

Theo ông, đây là nhiệm vụ lớn, không thể giải quyết trong ngày một ngày hai mà đòi hỏi sự kiên trì, quyết liệt và bắt đầu từ chính ngành Giáo dục.

“Muốn làm được điều này trước hết trong ngành Giáo dục phải thay đổi, bắt đầu từ việc đổi mới đánh giá”, Bộ trưởng nói.

Thay vì chỉ quan tâm đến điểm số hay những con số thành tích, các tiêu chí đánh giá phải phản ánh đúng chất lượng giáo dục và điều kiện bảo đảm chất lượng.

Bộ GD&ĐT đang xây dựng, hoàn thiện Bộ chỉ số phát triển giáo dục, gồm chỉ số phát triển giáo dục địa phương và chỉ số dành cho từng cơ sở giáo dục đại học. Các chỉ số này được kỳ vọng đi vào bản chất, phản ánh đúng chất lượng thay vì tạo thêm áp lực thành tích.

Song song với đổi mới đánh giá là đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học và xây dựng văn hóa học đường, kỷ cương trong dạy học, thi cử cũng như ứng xử giữa nhà giáo và học sinh.

Giáo dục thực chất phải mang lại sự tiến bộ thực chất

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, một rào cản lớn đối với giáo dục thực chất là bệnh thành tích, đặc biệt khi xã hội và gia đình đặt quá nhiều kỳ vọng vào điểm số.

“Giáo dục thực chất phải mang lại sự tiến bộ thực chất của người học, chứ không chỉ đo bằng điểm số”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo ông, học sinh đến trường trước hết phải cảm nhận được hạnh phúc và thấy rằng những nỗ lực của mình tạo ra sự tiến bộ cho chính bản thân.

Kỳ vọng của gia đình cũng cần hướng tới sự phát triển toàn diện của con em, thay vì tạo áp lực để các em chạy đua điểm số với bạn bè.

Để học sinh “học không phải vì thi”, ngành Giáo dục phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác đánh giá. Bộ trưởng phân biệt rõ giữa “đánh giá cho việc học tập” và “đánh giá kết quả”.

Nếu được đánh giá để biết mình đang ở đâu, học sinh sẽ nhận ra mình cần làm gì để tốt hơn về kiến thức, năng lực, phẩm chất và sự rèn luyện.

Cùng với đánh giá, phương pháp dạy và học cũng phải thay đổi. Học sinh cần được học sâu, học thực chất thay vì học để trả bài hay học để làm bài thi. Các hoạt động thực hành, trải nghiệm cần được tăng cường để người học không chỉ ghi nhớ kiến thức mà còn hiểu sâu, biết vận dụng và hình thành năng lực.

Với giáo viên, theo Bộ trưởng, không nên đặt nặng yêu cầu về thành tích của lớp hay điểm số của học sinh. Điều quan trọng hơn là từng học sinh tiến bộ đến đâu.

“Đây là tâm huyết của người thầy và trong môi trường sư phạm cũng luôn đề cao điều đó”, Bộ trưởng nói.

Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất

Gửi thông điệp tới học sinh, phụ huynh và hơn một triệu nhà giáo trước thềm năm học mới, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng, tinh thần quyết tâm của toàn ngành đã được thể hiện ngay trong chủ đề năm học: “Đổi mới tư duy - Chuyển biến mạnh mẽ - Kết quả thực chất”.

Bộ trưởng tin tưởng đội ngũ nhà giáo với tâm huyết và trách nhiệm nghề nghiệp sẽ biến những chủ trương, chính sách thành kết quả cụ thể, thực chất; đồng thời đồng hành cùng học sinh, sinh viên trên hành trình phát triển.

Theo Bộ trưởng, những học sinh bước vào lớp 1 năm nay có thể đến năm 2045 tốt nghiệp đại học và trở thành những chủ nhân của đất nước trong một giai đoạn phát triển mới. Sinh viên bước vào đại học năm nay cũng sẽ tốt nghiệp vào khoảng năm 2030, trở thành lực lượng quan trọng đóng góp vào mô hình tăng trưởng và sự phát triển của đất nước.

“Những đổi mới hôm nay trong mỗi nhà trường tác động rất quan trọng tới sự phát triển của các em sau này, nguồn nhân lực sau này, con người sau này, chủ nhân đất nước sau này”, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh.

Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục đồng hành cùng các nhà trường, đội ngũ nhà giáo, học sinh, sinh viên, nỗ lực đáp ứng sự quan tâm và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đối với giáo dục.