Bộ trưởng Tài chính: Chấn chỉnh mua bán hóa đơn, gỡ vướng hoàn thuế

Các đại biểu Quốc hội tham gia phiên chất vấn. Ảnh: Media Quốc hội.

Ngày 12/11, tại phiên chất vấn thuộc kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn làm rõ các giải pháp ngăn chặn mua bán trái phép hóa đơn và tháo gỡ tình trạng chậm hoàn thuế, ảnh hưởng đến dòng vốn của doanh nghiệp, cũng như cập nhật thông tin liên quan đến quản lý thuế thương mại điện tử.

Tăng kiểm tra hoạt động thực tế của doanh nghiệp

Chất vấn Bộ trưởng, đại biểu Hà Đức Minh - Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai phản ánh, tình trạng mua bán trái phép hóa đơn vẫn diễn ra dù hóa đơn điện tử đã được áp dụng trên toàn quốc. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên nhân của tình trạng trên, trách nhiệm của cơ quan thuế trong công tác quản lý, kiểm tra, giám sát việc sử dụng hóa đơn điện tử? Bộ trưởng có giải pháp gì để chấn chỉnh tình trạng mua bán trái phép hóa đơn trong thời gian tới?

Trả lời, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thừa nhận vẫn còn tình trạng mua bán hóa đơn, lập doanh nghiệp “ma” để lợi dụng. Cơ quan thuế nhận thức rõ trách nhiệm và đã chỉ đạo triển khai các biện pháp ngăn chặn.

Theo Bộ trưởng, từ năm 2022 đến nay, ngành thuế đã chuyển gần 600 hồ sơ doanh nghiệp có dấu hiệu trốn thuế, gian lận thuế và mua bán hóa đơn sang cơ quan điều tra.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tăng ứng dụng công nghệ số, phối hợp với các cơ quan chức năng, trong đó có lực lượng an ninh mạng, để định danh người đăng ký, đứng tên thành lập doanh nghiệp.

Cùng với đó, cơ quan thuế phải tăng kiểm tra, giám sát hoạt động thực tế của doanh nghiệp, tập trung vào các nhóm đối tượng, lĩnh vực có rủi ro cao. Việc này nhằm hạn chế mua bán hóa đơn, chống thất thu và bảo đảm công bằng trong kinh doanh.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu phổ biến pháp luật để người dân, doanh nghiệp hiểu và tuân thủ; đồng thời tăng kiểm tra, giám sát và các biện pháp bảo đảm thực thi.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: Media Quốc hội.

Phân luồng hồ sơ để rút ngắn thời gian hoàn thuế

Tham gia chất vấn, đại biểu Dương Khắc Mai - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nêu tình trạng chậm hoàn thuế giá trị gia tăng đang ảnh hưởng đến vốn sản xuất, nhất là với doanh nghiệp xuất khẩu có số thuế đầu vào được khấu trừ lớn. Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm, giải pháp xử lý hồ sơ tồn đọng, vừa bảo đảm tiến độ vừa kiểm soát gian lận.

Trả lời, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thừa nhận việc hoàn thuế vẫn chậm so với yêu cầu. Ông cho biết Thủ tướng thường xuyên nhắc nhở về vấn đề này; vốn đọng trong thời gian chờ hoàn thuế là trở ngại khi doanh nghiệp còn khó tiếp cận nguồn vốn.

Để cải thiện, ngành thuế phân luồng theo mức độ tuân thủ và rủi ro. Khoảng 80% thuộc “luồng xanh”, áp dụng hoàn thuế trước, kiểm tra sau; phần còn lại phải kiểm tra trước khi hoàn.

Theo số liệu Bộ trưởng công bố tại phiên chất vấn, số tiền đã hoàn đạt khoảng 79.000 tỷ đồng, gần bằng 99% dự toán năm 2026 bố trí cho công tác hoàn thuế, tăng hơn 40% so với cùng kỳ.

Đối với luồng xanh hoàn thuế trước, kiểm tra sau, Bộ trưởng cho biết đã chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, trong đó 88% hồ sơ được hoàn thuế trong vòng 7 ngày, số còn lại được giải quyết trong khoảng 7-10 ngày. Với doanh nghiệp thuộc diện này, thời gian giải quyết bình quân cũng giảm từ khoảng 50 ngày trước đây xuống còn khoảng 40 ngày.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục đẩy mạnh phân loại hồ sơ, ứng dụng công nghệ thông tin. Hiện nay, 100% hồ sơ hoàn thuế được thực hiện trên môi trường điện tử.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, công tác hoàn thuế vẫn tiềm ẩn rủi ro cao. Trong 10 tháng đầu năm 2026, cơ quan thuế đã từ chối hoàn thuế hơn 10.000 tỷ đồng do hồ sơ của doanh nghiệp không đầy đủ và qua đối soát hóa đơn phát hiện vấn đề.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, vừa bảo đảm chặt chẽ, không để thất thoát ngân sách Nhà nước, vừa tạo điều kiện tối đa cho người dân và doanh nghiệp trong công tác hoàn thuế.

Đại biểu Dương Khắc Mai - Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Media Quốc hội.

10 tháng 2026, số thu thuế từ thương mại điện tử đạt 241.000 tỷ đồng

Đại biểu Ma Thị Thúy - Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang nêu, kinh tế số và thương mại điện tử đang phát triển nhanh, làm thay đổi phương thức kinh doanh và tạo ra những giá trị mới. Nếu chính sách thuế không theo kịp, ngân sách có nguy cơ thất thu; trong khi việc quản lý thiếu linh hoạt có thể tạo thêm gánh nặng cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Từ đó, đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ giải pháp căn cơ để các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số, kể cả nhà cung cấp nước ngoài, thực hiện nghĩa vụ thuế bình đẳng, đồng thời hạn chế gia tăng chi phí tuân thủ đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, cùng với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng, thương mại điện tử đang phát triển nhanh. Từ năm 2022 đến nay, doanh số thương mại điện tử tăng bình quân khoảng 20% mỗi năm, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đứng thứ hai Đông Nam Á.

Năm 2025, doanh số thương mại điện tử đạt khoảng 37 tỷ USD. Nguồn thu thuế từ hoạt động này cũng tăng lên, đạt khoảng 241.000 tỷ đồng trong 10 tháng năm 2026, tăng 42% so với cùng kỳ.

Để quản lý hiệu quả và tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh trên không gian mạng, Bộ trưởng cho biết cần quản lý đầy đủ các chủ thể tham gia, từ người bán hàng, người có sức ảnh hưởng, người giới thiệu, đánh giá sản phẩm đến các sàn thương mại điện tử và đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán, vận chuyển, logistics.

Giải pháp đang được triển khai là định danh các chủ thể, thu thập và kết nối dữ liệu để theo dõi, quản lý các giao dịch phát sinh trên môi trường điện tử. Hiện cơ quan thuế đang quản lý hơn 140.000 doanh nghiệp và hơn một triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên mạng.

Về phương thức thu thuế, Bộ trưởng nhấn mạnh cơ chế khấu trừ tại nguồn, thu hộ, nộp thay; trong đó xác định rõ trách nhiệm của các sàn và nhà cung cấp dịch vụ trong việc khấu trừ, nộp thuế thay cho người kinh doanh.

Việc thực hiện cơ chế này gắn với kết nối cơ sở dữ liệu giữa cơ quan thuế với các cơ quan quản lý thương mại điện tử, cơ quan an ninh mạng và các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán, vận chuyển. Theo Bộ trưởng, hiện có khoảng 96 ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử và 105 đơn vị vận chuyển, logistics tham gia.

Bộ trưởng cho rằng, khấu trừ tại nguồn và yêu cầu các nền tảng nộp thuế thay là phương thức thuận lợi nhất. Khi dữ liệu được kết nối, người kinh doanh không phải kê khai lại thông tin; phần nghĩa vụ thuế đã được sàn khấu trừ, nộp thay cũng không phải nộp lại, qua đó giảm thủ tục và chi phí tuân thủ.