Bộ trưởng Trần Hồng Minh: Phát triển đô thị thông minh không tách rời không gian ngầm

Không thể tách rời không gian ngầm 

Sáng 23/9, tại Bộ Xây dựng, Bộ trưởng Trần Hồng Minh chủ trì Hội nghị nghe báo cáo hai dự thảo Đề án Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 và Quản trị, khai thác và bảo vệ không gian ngầm.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh phát biểu tại Hội nghị.

Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Trần Hồng Minh đánh giá, đô thị hóa đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao chất lượng sống. Phát triển đô thị thông minh đã chuyển từ nghiên cứu sang triển khai đề án, dữ liệu dùng chung, trung tâm điều hành và ứng dụng chuyên ngành. Tuy nhiên, kết quả chưa đồng đều; dữ liệu còn phân tán. Một số hệ thống chủ yếu phục vụ hiển thị; việc gắn với quy hoạch, đầu tư và vận hành hạ tầng chưa chặt chẽ; hiệu quả chưa được đo lường thống nhất.

Bộ trưởng cũng cho rằng, tầm nhìn về đô thị vẫn đang ở bước đầu. Việc phát triển còn mang tính phân khu, cục bộ, chưa đồng bộ về tiện ích thông minh như trường học quốc tế, công viên cây xanh và kiến trúc tổng thể. Giữa phát triển đô thị thông minh trên mặt đất và không gian ngầm vẫn tồn tại khoảng cách lớn, thiếu liên kết.

Trong khi đó, hiện nay hạ tầng đô thị vẫn chưa được hiện đại hóa một cách đồng bộ. Hệ quả là tình trạng ngập úng đô thị kéo dài chưa có giải pháp xử lý triệt để. Ùn tắc giao thông nghiêm trọng do hệ thống tàu điện ngầm phát triển quá chậm. Một ví dụ điển hình là tuyến tàu điện tại Hà Nội mất 17 năm từ khi đặt nền móng vẫn chưa hoàn thành toàn diện. Hay như tại TP.HCM, các tuyến ngầm mới chỉ ở giai đoạn đầu.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, không gian ngầm có vai trò vô cùng quan trọng, được xác định là một hợp phần không thể tách rời của đô thị thông minh. Không gian ngầm phải gắn với nhiều vai trò đa năng như GTVT (phát triển tàu điện ngầm), dịch vụ và tiện tích (siêu thị, hệ thống hạ tầng kỹ thuật), an ninh quốc phòng…

Tiếp thu ý kiến, sớm hoàn thiện đề án

Báo cáo tại Hội nghị, Cục Phát triển đô thị cho biết, mục tiêu đến năm 2030, sẽ hình thành nền tảng thể chế, kiến trúc, dữ liệu và năng lực quản trị thống nhất, liên thông. Đồng thời, quản trị đô thị theo mục tiêu, có khả năng phân tích, dự báo, điều phối và đo lường bằng kết quả, tác động.

Ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị báo cáo tại Hội nghị.

Tầm nhìn đến năm 2035 có thể hình thành hệ sinh thái dữ liệu đô thị liên thông, an toàn và được khai thác hiệu quả. Dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác như một nguồn lực cho quy hoạch, đầu tư, xây dựng, vận hành và phát triển đô thị.

Cũng theo Cục Phát triển đô thị, đề án đã đề ra 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp để hiện thực hóa những mục tiêu này. Trong đó, tập trung xây dựng thể chế, tiêu chuẩn, mô hình quản trị. Xây dựng dữ liệu đô thị và nền tảng dùng chung. Quản lý quy hoạch đô thị thông minh… Những nhiệm vụ này sẽ được thực hiện theo lộ trình, từng giai đoạn như hoàn thiện nền tảng, kết nối và thí điểm, đánh giá và chuyển tiếp.

Ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng báo cáo tại Hội nghị.

Báo cáo tại Hội nghị, ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng cho biết, đến ngày 18/9, Cục nhận được 53 văn bản góp ý kiến của các Bộ, ngành, địa phương và các cơ quan, tổ chức có liên quan. Trong đó, có 15 văn bản thống nhất toàn bộ với hồ sơ dự thảo đề án và 38 văn bản cơ bản thống nhất và có ý kiến góp ý hoàn thiện nội dung đề án.

Theo ông Vinh, các ý kiến góp ý đều mang tính xây dựng, tập trung vào việc làm rõ nội hàm, bảo đảm tính thống nhất pháp lý, tính khả thi và điều kiện bảo đảm thực hiện. Không có ý kiến đề nghị bỏ hoặc thay thế bất kỳ nhóm nhiệm vụ, giải pháp nào của đề án.

Cũng theo ông Vinh, trên thực tế, giai đoạn 2010 - 2025, nước ta đã hình thành nhiều loại công trình, hạ tầng ngầm (đường sắt đô thị, hầm giao thông, tầng hầm, bãi đỗ xe, tuy nen, hào kỹ thuật). Tuy nhiên, việc khai thác còn theo từng công trình, từng ngành, từng khu đất, tập trung ở tầng nông, thiếu kết nối. Pháp luật hiện hành chủ yếu điều chỉnh đất đai và công trình, chưa có chế độ pháp lý thống nhất về quyền đối với không gian theo chiều sâu.

Thông điệp chính của đề án đặt ra vấn đề, không chỉ là xây thêm công trình ngầm mà là hình thành hệ thống quản trị tổng thể nguồn lực không gian ngầm - nguồn lực không gian hữu hạn, khó phục hồi, khai thác khó đảo ngược. Trong đó, tập trung "đả thông" 7 điểm nghẽn cốt lõi như về nhận thức, cách tiếp cận thiên về quản lý công trình đơn lẻ; Thể chế và quyền theo chiều sâu chưa đầy đủ; Quy hoạch chưa theo ba chiều, thiếu phân vùng, phân tầng, dự trữ không gian; Kinh tế, tài chính, huy động nguồn lực hạn chế; chưa có thị trường quyền khai thác…

Ông Hồ Đức Thắng, ĐBQH chuyên trách Ủy ban Văn hóa xã hội của Quốc hội góp ý về hai đề án liên quan đô thị thông minh và không gian ngầm.

Góp ý về hai đề án, ông Hồ Đức Thắng, ĐBQH chuyên trách Ủy ban Văn hóa xã hội của Quốc hội cho rằng, việc phát triển đô thị hiện đại đòi hỏi một cái nhìn toàn diện về không gian, không còn giới hạn ở bề mặt đất mà mở rộng xuống lòng đất và lên không trung. Định hướng phát triển đô thị thông minh trong giai đoạn tới cần tiệm cận với các quốc gia tiên tiến như Hàn Quốc và Trung Quốc, tập trung vào thực chất thay vì hình thức. Đồng thời, cần thay đổi tư duy về dữ liệu từ việc "xây dựng" sang "sử dụng" để tối ưu hóa nguồn lực.

Cũng theo ông Thắng, hệ thống pháp luật hiện hành chưa tương thích với các mô hình đô thị ngầm và không gian đa tầng. Trong khi đó, sự phân cấp giữa trung ương và địa phương đang bỏ ngỏ tính liên kết vùng. Nhiều vấn đề đô thị không thuộc riêng một tỉnh mà mang tính liên tỉnh như các dòng sông, hệ thống kho vận. 

"Chúng ta cần gắn kết không gian đổi mới sáng tạo với các chính sách ưu đãi đã có trong Luật Khoa học Công nghệ và Luật Công nghiệp Công nghệ số như vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp lớn cũng như khu vực thí điểm công nghệ. Bên cạnh đó, cũng cần học hỏi kinh nghiệm từ Đài Loan (Trung Quốc) trong xây dựng đường sắt cao tốc một cách hiệu quả, tích hợp mô hình đô thị vệ tinh, cơ chế đổi đất lấy hạ tầng, bảo đảm hiệu quả về tài chính", ông Thắng đề xuất.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh phát biểu kết luận Hội nghị.

Phát biểu kết luận Hội nghị, Bộ trưởng Trần Hồng Minh ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến thẳng thắn, trách nhiệm góp ý liên quan hai đề án.  

Riêng đối với dự thảo Đề án Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia, Bộ trưởng giao Cục Phát triển đô thị chủ trì tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến các Bộ, ngành trung ương, các địa phương, các doanh nghiệp, các chuyên gia. Rà soát dự thảo bảo đảm thống nhất giữa quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, phân công và tiến độ. Hồ sơ phải cô đọng, rõ sản phẩm, cơ quan chủ trì, nguồn lực; không chồng chéo với chương trình và cơ sở dữ liệu hiện có; báo cáo lãnh đạo Bộ theo quy định. Đặc biệt, cần nghiên cứu mở rộng tầm nhìn của đề án có thể đến năm 2045 thay vì 2035.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng cho rằng, đô thị thông minh và không gian ngầm là hai mặt của cùng một yêu cầu đổi mới quản trị đô thị. Trong đó không gian ngầm là phần khó hơn, cần đi trước hơn và không thể làm lại. Do đó, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng cần tiếp thu đầy đủ ý kiến, phối hợp Cục Phát triển đô thị bảo đảm thống nhất giữa hai đề án về kiến trúc dữ liệu, bản sao số và phân công. Từ đó, hoàn thiện hồ sơ, báo cáo lãnh đạo Bộ để trình Đảng ủy Chính phủ đúng tiến độ.