Bộ trưởng Vũ Hải Quân đồng tình với việc hạn chế học sinh sử dụng AI trong học tập

Chiều 12/11, Quốc hội tiếp tục phiên chất vấn và trả lời chất vấn đối với nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân có gần 1,5 giờ để tiếp tục giải trình những nội dung được đại biểu Quốc hội quan tâm.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn trước Quốc hội. (Ảnh: Media Quốc hội).

Số cuộc gọi lừa đảo đã giảm hơn 60%, tin nhắn rác cũng giảm

Trước khi kết thúc phiên họp buổi sáng, 6 đại biểu cũng đã đặt câu hỏi cho Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ trả lời trong phiên chất vấn buổi chiều.

Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) phản ánh người dân vẫn phải đi lại nhiều lần, cung cấp những giấy tờ mà cơ quan Nhà nước đã có hoặc có thể khai thác từ dữ liệu. Đại biểu đề nghị làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và lộ trình khắc phục, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết qua những chuyến tiếp xúc cử tri tại các xã biên giới, ông nhận thấy chuyển đổi số ở cơ sở còn nhiều trở ngại, từ điều kiện làm việc phân tán đến hạ tầng kỹ thuật thiếu đồng bộ.

Theo Bộ trưởng, có 5 nhóm khó khăn chính: Thiết bị, máy tính chưa đồng bộ; hạ tầng viễn thông vẫn còn vùng lõm sóng; nền tảng, phần mềm chồng chéo; dữ liệu chưa được kết nối, chia sẻ hiệu quả; kỹ năng số của một bộ phận người dân và cán bộ cấp xã còn hạn chế. Tuy nhiên, ông cho rằng những vướng mắc này không thể là lý do để làm chậm quá trình chuyển đổi số.

"Chúng ta đang ở trong giai đoạn chuyển mình. Chuyển đổi số mới được triển khai quyết liệt hơn một năm và còn rất nhiều khó khăn, vướng mắc", Bộ trưởng nói và nhấn mạnh cần tiếp tục thực hiện để mang lại lợi ích lâu dài.

Dẫn ví dụ về việc chuẩn hóa thông tin thuê bao viễn thông, ông cho biết khi Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu các nhà mạng phối hợp xác thực, định danh thuê bao, không ít người dân phản ánh phải khai báo nhiều lần, gây bất tiện.

Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) chất vấn. (Ảnh: Media Quốc hội).

Tuy nhiên, đến nay khoảng 102 triệu trong hơn 112 triệu thuê bao đã được đồng bộ, định danh. Theo Bộ trưởng, thông tin ông nhận được từ cơ quan có thẩm quyền, số cuộc gọi lừa đảo đã giảm hơn 60%, tin nhắn rác cũng giảm. Kết quả này cho thấy cần kiên trì tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai, thay vì dừng lại trước những bất tiện ban đầu.

Bộ trưởng nhấn mạnh mục tiêu cao nhất của chuyển đổi số là phục vụ người dân, trong đó sự hài lòng của người dân phải là thước đo quan trọng nhất. "Nếu lấy mục tiêu và sự hài lòng đó làm định hướng, tôi chắc chắn công cuộc chuyển đổi số sẽ đạt kết quả", ông nói.

Liên quan đến phát triển kinh tế số, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) đặt câu hỏi về khả năng đạt mục tiêu kinh tế số chiếm 23,5% GDP vào năm 2027, trong khi tỷ trọng năm 2025 mới ước đạt 14,02%. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ rõ những động lực có thể tạo ra bước tăng trưởng này và mức đóng góp dự kiến của từng động lực.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã trả lời ngắn gọn về 3 giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, phát triển các nền tảng thương mại số của Việt Nam. Theo ông, nhiều tập đoàn công nghệ và nền tảng thương mại điện tử quốc tế mong muốn tham gia phát triển kinh tế số tại Việt Nam. Tuy nhiên, những nền tảng như Amazon, Shopee hay Grab có lợi thế lớn về hệ sinh thái và lượng người dùng.

"Nhà phát triển khoa học công nghệ của Việt Nam hoàn toàn có thể làm được, nhưng để trở thành một nền tảng có nhiều người dùng đòi hỏi rất nhiều đầu tư", Bộ trưởng nói và nhấn mạnh yêu cầu phát triển các nền tảng thương mại số trong nước có khả năng thu hút người dùng và mở rộng thị trường.

Thứ hai, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số và AI để nâng cao năng suất, chất lượng. Bộ trưởng cho rằng nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ thiếu nhân lực phát triển phần mềm, nguồn lực tài chính để đầu tư công nghệ nên cần sự hỗ trợ của Nhà nước.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã thí điểm các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế số tại Thái Nguyên, Bắc Ninh, Đà Nẵng và Đồng Nai. Việc hỗ trợ hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tại các địa phương này bước đầu mang lại kết quả tích cực.

Thứ ba, đào tạo và nâng cao năng lực số cho doanh nghiệp. Nhiều hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ còn hạn chế trong tiếp cận kiến thức, kỹ năng chuyển đổi số, vì vậy cần những chương trình đào tạo, hướng dẫn phù hợp với nhu cầu thực tế.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn TP Hà Nội) chất vấn. (Ảnh: Media Quốc hội).

Xây dựng khung pháp lý chung về thử nghiệm có kiểm soát

Là đại biểu chất vấn đầu tiên trong phiên buổi chiều, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn TP Hà Nội) đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ làm rõ giải pháp thống nhất cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), tránh tình trạng mỗi luật quy định một cơ chế riêng, trong khi vẫn bảo đảm phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết sandbox là cơ chế đột phá được quy định trong Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhằm tạo điều kiện thử nghiệm những công nghệ, mô hình mới khi hành lang pháp lý chưa đầy đủ.

Cơ chế này gồm ba nội dung chính: Xác định phạm vi, địa điểm, thời gian và đơn vị thử nghiệm; quy định về miễn trừ trách nhiệm trong quá trình thử nghiệm; bảo đảm quyền lợi của cá nhân, tổ chức tham gia.

Theo Bộ trưởng, khó khăn là một công nghệ mới có thể liên quan đến thẩm quyền quản lý của nhiều cơ quan, đòi hỏi phải phối hợp để xây dựng quy định phù hợp.

Ông lấy ví dụ thiết bị bay không người lái (UAV), việc thử nghiệm liên quan đến vùng bay do Bộ Quốc phòng quản lý, an ninh bay thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công an. Vì vậy, không thể chỉ một cơ quan quyết định toàn bộ điều kiện thử nghiệm.

Tương tự, với xe tự lái, Bộ trưởng đặt câu hỏi nếu phương tiện gây tai nạn thì ai phải chịu trách nhiệm: nhà sản xuất, đơn vị phát triển công nghệ hay chủ thể nào khác? Đây là vấn đề cần được xác định trong cơ chế thử nghiệm để bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan.

"Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng khung pháp lý chung về thử nghiệm có kiểm soát trong luật và các nghị định. Đối với những trường hợp chưa có quy định rõ ràng, Bộ sẽ phối hợp với địa phương có nhu cầu xây dựng cơ chế thử nghiệm phù hợp, tạo điều kiện phát triển công nghệ mới và bảo đảm an toàn cho người tham gia", Bộ trưởng nói. 

Đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn Lào Cai) chất vấn chiều 12/11. (Ảnh: Media Quốc hội).

Đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn Lào Cai) cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) an toàn, có trách nhiệm trong trường học. Tuy nhiên, ngoài sự kiểm soát của nhà trường, học sinh vẫn có thể sử dụng AI tạo sinh để làm bài tập, viết bài hoàn chỉnh, làm giảm cơ hội tự suy nghĩ, rèn luyện tư duy phản biện và khả năng sáng tạo. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nêu giải pháp giúp học sinh khai thác lợi ích của AI nhưng không bị lệ thuộc vào công nghệ.

Về quản lý AI đối với học sinh, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, lạm dụng AI trong giáo dục là vấn đề cần được quan tâm.

Hiện nay Bộ Khoa học và Công nghệ đã tiến hành phân loại mức độ rủi ro của hệ thống AI (rủi ro cao, trung bình, thấp) và đưa ra các cơ chế đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

"Tuy nhiên, nếu hỏi quan điểm cá nhân về việc học sinh sử dụng AI tạo sinh, tôi thấy gần đây nhiều quốc gia tiên tiến đã bắt đầu hạn chế, thậm chí cấm học sinh sử dụng AI trong học tập, đặc biệt là ở các cấp học dưới. Tôi đồng tình với xu hướng này", Bộ trưởng nói.

Theo ông, nên hạn chế học sinh lạm dụng AI ở bậc phổ thông để các em tự rèn luyện tư duy; chỉ khi các em trưởng thành hơn, có nền tảng kiến thức vững vàng thì việc sử dụng AI mới thực sự phát huy hiệu quả tốt.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cũng phản ánh tình trạng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giả mạo chữ ký, giọng nói, chữ viết nhằm lừa đảo, tống tiền, trong khi chưa có quy chuẩn quốc gia riêng đối với các hệ thống AI rủi ro. Việc học sinh, sinh viên lạm dụng AI để giải bài tập, làm bài thi cũng đặt ra nhiều lo ngại. 

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết các hành vi giả mạo hình ảnh, giọng nói bằng AI đã được pháp luật điều chỉnh. Việc quản lý liên quan đến ba nhóm chủ thể gồm nhà cung cấp AI, đơn vị đưa nền tảng AI vào Việt Nam và người sử dụng. Nội dung do AI tạo ra phải được gắn nhãn để người dùng nhận biết; không thực hiện nghĩa vụ gắn nhãn theo quy định sẽ bị coi là vi phạm pháp luật.

Bên cạnh giải pháp quản lý, ông nhấn mạnh vai trò của gia đình trong việc bảo vệ trẻ em trước nguy cơ bị lừa đảo bằng AI. Công nghệ có thể giả mạo gương mặt, giọng nói nhưng không thể thay thế những mối quan hệ tình cảm, sự hiểu biết và gắn bó giữa các thành viên trong gia đình.

"Cha mẹ dành nhiều thời gian quan tâm, trò chuyện với con cái hơn thì AI khó để lừa đảo con em mình", Bộ trưởng nói. Ông mong muốn các gia đình tăng cường chia sẻ, gắn kết để giúp trẻ nhận diện nguy cơ và tự bảo vệ trước những mặt trái của AI.