Bộ trưởng Vũ Hải Quân lý giải nguyên nhân giải ngân vốn khoa học, công nghệ còn chậm

Phát biểu trước phiên chất vấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, kể từ khi Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được ban hành, riêng Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu, trình Quốc hội và Chính phủ ban hành 195 văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền. Trong đó, Quốc hội đã thông qua 11 luật và một nghị quyết đặc thù.

Theo Bộ trưởng, về cơ bản, thể chế triển khai Nghị quyết 57 đã hoàn thiện.

Quang cảnh phiên chất vấn sáng 12-11. Ảnh: TRỌNG HẢI

Nguồn lực ngân sách dành cho lĩnh vực này cũng được tăng nhanh, từ 75.000 tỷ đồng năm 2025 lên 95.000 tỷ đồng năm 2026 và dự kiến đạt 120.000 tỷ đồng vào năm 2027.

Nhờ đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 của Việt Nam tăng một bậc, lên vị trí thứ 43 trong 139 quốc gia, đứng thứ ba ASEAN. Tốc độ internet di động tăng 50 bậc, xếp thứ 8 thế giới; mạng 5G phủ sóng 93,4% dân số với 27,2 triệu thuê bao. Doanh thu công nghiệp công nghệ số trong 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 254,6 tỷ USD, tăng 53%; chỉ số AI toàn cầu của Việt Nam tăng 18 bậc.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng cũng thẳng thắn nhìn nhận các tồn tại, hạn chế, đặc biệt là tình trạng giải ngân vốn còn chậm. Đến ngày 30-10-2026, tỷ lệ giải ngân mới đạt 42,12% dự toán trong phạm vi thống kê của Kho bạc Nhà nước.

Làm rõ trách nhiệm trong tình trạng giải ngân chậm

Chất vấn Bộ trưởng, đại biểu Quốc hội Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) cho biết, năm 2026, ngân sách nhà nước bố trí khoảng 95.000 tỷ đồng cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, đến ngày 30-10, tỷ lệ giải ngân mới đạt 42,12%, trong đó lĩnh vực đổi mới sáng tạo đạt 27,98%, chuyển đổi số đạt 29,90%.

Đại biểu Quốc hội Hoàng Minh Hiếu chất vấn Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu lưu ý, các tỷ lệ trên được tính trên khoảng 53.000 tỷ đồng thuộc phạm vi thống kê của Kho bạc Nhà nước. Nếu so với tổng nguồn vốn dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong năm 2026, số thực chi còn đạt tỷ lệ thấp hơn nhiều. Đặc biệt, còn hơn 18.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng được đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Từ thực tế này, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị Bộ trưởng làm rõ những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng giải ngân thấp; trách nhiệm thuộc về cơ quan, cấp nào nếu nguyên nhân xuất phát từ quá trình tổ chức thực hiện. Đồng thời, đại biểu đặt câu hỏi về cơ sở đề xuất tăng ngân sách dành cho lĩnh vực này lên 120.000 tỷ đồng trong năm 2027, trong khi năng lực hấp thụ vốn hiện nay còn hạn chế.

Thừa nhận trách nhiệm của Bộ trong khâu tổng hợp, thẩm định

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, quy trình phân bổ dự toán ngân sách cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có sự tham gia của 3 bên.

Cụ thể, các địa phương, bộ, ngành có trách nhiệm xây dựng dự toán, gửi Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp. Trên cơ sở rà soát, thẩm định sơ bộ, Bộ Khoa học và Công nghệ chuyển dự toán sang Bộ Tài chính để cấp kinh phí cho các đơn vị.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn trước Quốc hội. Ảnh: TRỌNG HẢI

Theo Bộ trưởng, trách nhiệm trước hết thuộc về các đơn vị lập dự toán, với yêu cầu phải cung cấp đầy đủ thông tin, hạch toán rõ ràng và xác định được sản phẩm đầu ra. Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm tổng hợp, thẩm định, trong khi Bộ Tài chính thực hiện cấp kinh phí.

Bộ trưởng thẳng thắn thừa nhận trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong tình trạng giải ngân chậm, xuất phát từ việc chậm trễ trong khâu tổng hợp và phân bổ dự toán.

Để khắc phục, Bộ trưởng nêu 3 giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, tiếp tục làm việc trực tiếp với các địa phương, hướng dẫn xây dựng và đề xuất dự toán. Bộ đã tổ chức nhiều phiên họp trực tuyến với giám đốc các sở khoa học và công nghệ, nhằm hỗ trợ các địa phương tháo gỡ vướng mắc trong quá trình lập dự toán.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào quy trình lập và thẩm định dự toán. Bộ đang phát triển hệ thống cho phép các địa phương, bộ, ngành lập dự toán trực tuyến. Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ có thể thực hiện thẩm định, hướng dẫn thẩm định trên môi trường trực tuyến. Qua đó, giảm thời gian trao đổi thông tin nhiều lần, rút ngắn quy trình và nâng cao chất lượng lập dự toán.

Thứ ba, bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách. Bộ trưởng thừa nhận áp lực giải ngân là rất lớn, nhất là khi cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đang cần nguồn lực để phát triển công nghệ. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, yêu cầu quan trọng hơn là mỗi đồng ngân sách được giải ngân phải mang lại hiệu quả thực chất.

"Chúng tôi cũng không vì áp lực đó mà bằng mọi giá để giải ngân kinh phí", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.