Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan nói về điều kiện quan trọng khi hiến mô, tạng

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh đây là dự án luật liên quan tới sức khỏe của người dân, sự sống và cái chết nên rất nhạy cảm; ngoài ra còn liên quan đến y học, pháp lý, đạo đức xã hội và đặc biệt phòng, ngừa tội phạm. Chính vì vậy, dự thảo luật được dư luận hết sức quan tâm.

"Với tinh thần cầu thị, lắng nghe nhiều chiều, chúng tôi tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu Quốc hội, cơ quan thẩm tra và ý kiến đóng góp của nhân dân để khẩn trương hoàn thiện dự thảo luật. Đến ngày hôm nay, đã có bản dự thảo mới để trình ra Quốc hội và được đại biểu đánh giá rất cao tinh thần cầu thị, thể chế hóa được cơ bản phần lớn những ý kiến mà đại biểu và nhân dân tham gia góp ý" - Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết.

Theo bà, việc hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người là thành tựu y học hiện đại, sau mỗi ca ghép thành công là trao thêm hy vọng cho những bệnh nhân được quyền sống, sau mỗi nghĩa cử nhân đạo là tấm lòng nhân ái, sẻ chia vô giá của người hiến và gia đình người hiến.

Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan phát biểu giải trình sáng nay

Bộ trưởng nêu rõ trong quá trình soạn thảo đã tham khảo kinh nghiệm từ các nước, Tổ chức Y tế thế giới. Tuy nhiên, "việc lựa chọn giải pháp như thế nào để phù hợp với văn hóa, đặc điểm, tâm lý, tình cảm của người Việt Nam vẫn là yếu tố quan trọng nhất".

Dự thảo mới cơ bản đáp ứng được các yêu cầu, tiếp tục tạo điều kiện mở rộng cơ hội sống cho người bệnh, đảm bảo công khai, minh bạch theo quy định của pháp luật.

"Mở rộng các cơ hội hiến, tặng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến, đặc biệt không tạo điều kiện cho việc ép buộc, lừa dối hay lợi dụng trong việc triển khai thực hiện dự án luật" - bà Đào Hồng Lan nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt của dự thảo.

Cũng theo bà Lan, một trong những "nút thắt" cần giải tỏa đó là băn khoăn, vướng mắc về độ tuổi đăng ký hiến. Vì vậy, luật mới triển khai thực hiện theo đúng tinh thần của luật cũ là "người đăng ký hiến chỉ áp dụng cho người từ đủ 18 tuổi trở lên", nhằm đảm bảo trách nhiệm của người đăng ký hiến trong việc quyết định vấn đề hệ trọng của cuộc đời mình.

Quyền, sự đồng ý của trẻ em là cao hơn và trước hết

Để tăng cường kiểm soát, ngăn chặn hành vi mua, bán bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến, dự thảo luật quy định nhiều nội dung chặt hơn. Bộ trưởng Y tế dẫn chứng dự thảo đã tăng tuổi của người hiến trong trường hợp cho, tặng người ngoài gia đình từ 18 tuổi trở lên theo luật trước đây lên 25 tuổi, để bảo vệ đội ngũ thanh thiếu niên - nguồn lực quan trọng của đất nước.

Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định về xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bổ sung đảm bảo tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và lấy ghép; bổ sung các quy định về hành vi bị nghiêm cấm (luật cũ có 10 nhóm hành vi bị nghiêm cấm dự luật mới tăng lên 21 nhóm hành vi bị nghiêm cấm).

Dự thảo luật bổ sung quy định cấm lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; việc đưa, tổ chức, tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài, người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép bộ phận cơ thể người trái quy định.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định rất rõ về hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn. Theo bà Lan, từ năm 2007, để xác định một người đã chết não thì đã có những quy định pháp lý chặt chẽ.

"Phải xác định 8 tiêu chuẩn lâm sàng, 5 tiêu chuẩn cận lâm sàng và các tiêu chuẩn này được thực hiện 3 lần trong khoảng thời gian tối thiểu là 12 giờ. Những quy định này được các đơn vị áp dụng, triển khai rất nghiêm túc. Việt Nam được đánh giá là đứng thứ tư trong việc thực hiện chặt chẽ những quy định này so với các nước trên thế giới" - Bộ trưởng thông tin thêm.

Về vấn đề nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm đến nội dung hiến mô, tạng của người dưới 18 tuổi, Bộ trưởng Y tế nhấn mạnh trong dự thảo luật quy định rất rõ: người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, ví dụ như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi và đáp ứng các điều kiện chặt chẽ.

"Tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người sống dưới 18 tuổi. Đây là điều kiện rất quan trọng và cần phải được mọi người hiểu rõ" - bà cho biết.

Dự thảo luật cũng bổ sung quy định không được lấy bộ phận cơ thể người hiến khi còn sống, tại bất kỳ thời điểm nào người hiến cũng có quyền từ chối triển khai thực hiện theo đúng nguyện vọng.

"Chúng tôi sẽ tiếp thu ý kiến để hoàn thiện nội dung này áp dụng cho cả mô và bộ phận cơ thể người" - bà Lan khẳng định.

Cùng với việc hiến, ghép chỉ được thực hiện ở cơ sở đủ điều kiện, Bộ trưởng nêu rõ việc tư vấn cho người hiến mô tái sinh khi còn sống phải được thực hiện độc lập, đặc biệt với những người dưới 18 tuổi. Ngoài sự đồng ý của cha mẹ, còn phải trên cơ sở quyền, sự đồng ý của trẻ em là cao hơn và trước hết.

Ngoài ra, người tư vấn không phải là người khám chữa bệnh, đã chẩn đoán và quyết định người bệnh phải lấy mô, bộ phận cơ thể. Dự thảo luật cũng không cho phép người tư vấn trực tiếp thực hiện việc ghép cho người bệnh đó. Theo Bộ trưởng, quy định này nhằm hạn chế các xung đột lợi ích và bảo đảm thông tin khách quan.

Với hoạt động hiến, ghép, bà Lan nhấn mạnh phải đảm bảo điều phối, được xác định thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, đảm bảo công bằng, không phân biệt độ tuổi, giới tính, vùng miền... theo đúng nguyên tắc hài hòa về chỉ số y khoa.

Một vấn đề khác là quyền của người đã đăng ký hiến khi đã chết não, chết tuần hoàn và nguyện vọng của gia đình. Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định phong tục, tập quán của người dân Việt Nam vẫn là trên hết, "chúng tôi tôn trọng quyền của gia đình", để đảm bảo tính nhân văn, nhân đạo, tuân thủ nguyện vọng "nghĩa tử là nghĩa tận".