Bỏ tư duy 'cát cứ dữ liệu', cân bằng giữa mở dữ liệu và bảo vệ an ninh quốc gia

Phiên họp được tổ chức trực tiếp tại trụ sở Chính phủ, trực tuyến với điểm cầu 34 tỉnh, thành phố trong cả nước.

Dự phiên họp có các đồng chí Phó trưởng ban Chỉ đạo là các Phó thủ tướng Chính phủ: Nguyễn Chí Dũng, Phạm Thị Thanh Trà; Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang.

Cùng dự có các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; lãnh đạo Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Quốc hội, Tòa án nhân dân Tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, các ban, bộ, ngành Trung ương là thành viên Ban Chỉ đạo.

Bộ Công an là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo.

Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu chỉ đạo phiên họp. Ảnh: baochinhphu.vn

Phiên họp công bố Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về thành lập Ban Chỉ đạo. Theo đó, Ban Chỉ đạo quốc gia về dữ liệu là tổ chức phối hợp liên ngành, có chức năng nghiên cứu, tư vấn, khuyến nghị và giúp Chính phủ, Thủ tướng, Trưởng ban Chỉ đạo chỉ đạo, phối hợp thực hiện các chủ trương, chiến lược, cơ chế chính sách, các giải pháp quy mô quốc gia về dữ liệu, hoạt động xây dựng, phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành; tích hợp, đồng bộ, lưu trữ, chia sẻ, phân tích, khai thác, điều phối dữ liệu tại cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia và giải quyết những công việc quan trọng, liên ngành về dữ liệu.

Phát biểu khai mạc phiên họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết, với vai trò điều phối liên ngành trong việc hiện thực hóa chủ trương, chính sách về dữ liệu, tạo động lực phát triển kinh tế dữ liệu, kinh tế số, xã hội số thực chất, bền vững, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững, Ban Chỉ đạo họp phiên đầu tiên nhằm thống nhất nhận thức, tầm nhìn, nội dung để tổ chức hành động, phát triển cơ sở dữ liệu Việt Nam đảm bảo đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung.

Cho rằng, để có trí tuệ thông minh thì phải có cơ sở dữ liệu, có dữ liệu mà không kết nối cũng không có trí tuệ thông minh. Do đó, tất cả các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị, cá nhân đều phải xây dựng cơ sở dữ liệu, Thủ tướng cho biết, Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã xác định mục tiêu tăng trưởng 10% trở lên trong thời gian tới, để tạo thế, tạo đà, tạo lực đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới giàu mạnh, văn minh, phồn vinh, hạnh phúc.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, không thể chỉ dựa vào các động lực tăng trưởng truyền thống vốn đang dần tới hạn, mà cần phải nhanh chóng khơi thông và khai thác triệt để, hiệu quả các động lực tăng trưởng mới, như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn... đặc biệt là dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: baochinhphu.vn

Vừa qua, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết trụ cột, chiến lược mang tính đột phá để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn tới. Trong đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ghi rõ "khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa dữ liệu thành tư liệu sản xuất chính, thúc đẩy phát triển nhanh cơ sở dữ liệu lớn, công nghiệp dữ liệu, kinh tế dữ liệu".

Thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng đã tập trung chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương quyết liệt triển khai Nghị quyết số 57 với tinh thần “Đảng đã chỉ đạo, Chính phủ đã thống nhất, Quốc hội đồng tình, nhân dân ủng hộ, chỉ bàn làm, không bàn lùi”, “tranh thủ từng giờ, từng phút”.

Theo Thủ tướng, thế giới đang chứng kiến sự phát triển như vũ bão, chưa từng có của dữ liệu, với tốc độ tăng trưởng bình quân trên 25%/năm, biến dữ liệu thành nguồn tài nguyên mới có giá trị cao trong kỷ nguyên số. Thời gian qua, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực trong phát triển dữ liệu, cùng với bước đột phá về chuyển đổi số và làn sóng trí tuệ nhân tạo đang lan tỏa sâu rộng.

Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định, đây là thời điểm "vàng" để Việt Nam bứt phá trong lĩnh vực dữ liệu, nếu quản trị dữ liệu hiệu quả, kết hợp với sức mạnh của trí tuệ nhân tạo, lĩnh vực này có thể tạo ra doanh thu 80 tỷ USD vào năm 2030. Điều này khẳng định, dữ liệu đã thực sự là một lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế, một động lực tăng trưởng mới.

Quang cảnh phiên họp.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng, bên cạnh kết quả tích cực, Việt Nam vẫn đối mặt với "điểm nghẽn" về thể chế và hành lang pháp lý chưa theo kịp thực tiễn; dữ liệu thiếu kết nối, chia sẻ thực chất giữa các bộ, ngành, địa phương, trong khi chất lượng dữ liệu còn thấp, thiếu chuẩn hóa.

Bên cạnh đó, hạ tầng trung tâm dữ liệu chưa đáp ứng được yêu cầu cho phát triển dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, cộng với sự thiếu hụt trầm trọng nhân lực chất lượng cao và nguy cơ mất an toàn an ninh mạng, đang là những rào cản lớn kìm hãm sự hình thành thị trường dữ liệu và năng lực trí tuệ nhân tạo tự chủ quốc gia.

Do đó, Thủ tướng yêu cầu, tại phiên họp, các thành viên Ban Chỉ đạo, các đại biểu tập trung thảo luận, phân tích, có giải pháp giải quyết hiệu quả, triệt để bài toán dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung" ngay từ nguồn; phá bỏ tư duy "cát cứ dữ liệu" và thực hiện kết nối, chia sẻ thực chất, hiệu quả; cân bằng giữa mở dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ an ninh quốc gia.

Cùng với đó, thúc đẩy hình thành, phát triển thị trường dữ liệu, định giá dữ liệu; đề xuất mô hình vận hành sàn dữ liệu; chiến lược hình thành, xây dựng và phát triển trí tuệ nhân tạo tự chủ, mang bản sắc, tri thức Việt Nam; huy động nguồn dữ liệu tiếng Việt để phát triển trí tuệ nhân tạo tự chủ của người Việt Nam, cho người Việt Nam; phát triển hạ tầng tính toán và năng lượng cho trung tâm dữ liệu với các siêu máy chủ.

Nhắc nhở, vẫn còn một số cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành trọng yếu tiến độ triển khai rất chậm, chưa hoàn thành số hóa, dữ liệu hóa và tập trung dữ liệu về Trung ương, Thủ tướng yêu cầu phải có giải pháp mạnh mẽ để chấm dứt việc xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành theo kiểu "mạnh ai nấy làm", “trăm hoa đua nở”, mỗi nơi một công nghệ, một chuẩn khác nhau.

Bên cạnh đó, các đại biểu cần chia sẻ các xu hướng phát triển dữ liệu trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam; xác định rõ các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm mang tính bứt phá thời gian tới.

Tại Phiên họp, cơ quan trường trực của Ban Chỉ đạo - Bộ Công an cho biết, từ sau khi Ban Chỉ đạo được thành lập, kiện toàn, Thường trực Ban Chỉ đạo đã xây dựng trình Trưởng ban Chỉ đạo quyết định thành lập Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia về dữ liệu, các Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo tại các bộ, ngành; xây dựng dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ đạo; xây dựng Kế hoạch công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo.

Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo đề nghị thành lập các Ban Chỉ đạo dữ liệu tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; triển khai quyết liệt quy định về tạo lập, kết nối, chia sẻ dữ liệu bắt buộc theo Nghị định 278/NĐ-CP của Chính phủ.

Ban Chỉ đạo đã rà soát việc xây dựng, hoàn thiện, chuẩn hóa các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành tại các bộ, ngành, cơ quan, địa phương; việc thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu bắt buộc đảm bảo tuân thủ theo khung kiến trúc dữ liệu quốc gia, khung quản trị, quản lý dữ liệu quốc gia, từ điển dữ liệu dùng chung; cũng như việc triển khai xây dựng kiến trúc dữ liệu của bộ, ngành, địa phương, cơ quan thuộc hệ thống chính trị...

Ban Chỉ đạo đánh giá, thời gian qua, công tác chỉ đạo, điều hành được triển khai quyết liệt, toàn diện, thể hiện quyết tâm cao, nỗ lực lớn, hành động kịp thời với tinh thần “thống nhất - thông suốt - đồng bộ - toàn diện - hiệu quả”. Cùng với Ban Chỉ đạo quốc gia, đã có 14 tỉnh, thành phố thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh.

Công tác hoàn thiện thể chế được triển khai quyết liệt, góp phần tích cực tháo gỡ “điểm nghẽn” để khơi thông nguồn lực cho phát triển dữ liệu, trong đó Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua 28 dự án luật để tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, đồng thời ban hành 20 nghị định quy định chi tiết thi hành các luật liên quan đến dữ liệu.

Việc triển khai, xây dựng, khai thác, sử dụng các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành đạt được nhiều kết quả quan trọng, với 44/105 cơ sở dữ liệu quốc gia đã hoàn thành. Trong đó, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư mang lại hiệu quả thiết thực cho người dân, doanh nghiệp, tăng cường quản lý xã hội và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp đang quản lý hơn 2 triệu dữ liệu về doanh nghiệp, tích hợp, đồng bộ, chia sẻ thông tin về đăng ký doanh nghiệp cho 11 bộ, ngành và 34 tỉnh, thành phố.

Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai được triển khai với 34/34 tỉnh, thành phố với 3.289/3.321 xã, phường đã đồng bộ dữ liệu vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai tại Trung ương. Cơ sở dữ liệu tổng hợp về tài chính đã tích hợp thành công 8 cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm đã xác thực hơn 100 triệu thông tin công dân. Cơ sở dữ liệu ngành Ngân hàng quản lý hơn 22 triệu dữ liệu về thông tin tín dụng cá nhân...

Hạ tầng dữ liệu từng bước được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả hơn; an ninh dữ liệu, an ninh, an toàn thông tin được đẩy mạnh, với tỷ lệ tội phạm mạng giảm 59%, xử lý 17 triệu SIM không chính xác, triển khai camera AI trong giao thông; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, hợp tác quốc tế được quan tâm triển khai...

Kết luận Phiên họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính, Trưởng ban Chỉ đạo nhấn mạnh, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước đã nhất quán xác định tầm nhìn chiến lược về phát triển dữ liệu. Nghị quyết 57-NQ/TW và Luật Dữ liệu khẳng định dữ liệu là "tư liệu sản xuất mới", là tài nguyên chiến lược cần huy động nguồn lực để làm giàu thành tài sản.

Điểm lại các kết quả đạt được, Thủ tướng thẳng thắn chỉ rõ: Thể chế, cơ chế chính sách vẫn còn thiếu; dữ liệu còn phân tán, phân mảnh, chất lượng chưa đồng đều; tiến độ xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành còn chậm; việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu số còn chậm; hạ tầng dữ liệu còn thiếu, yếu, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội; an ninh mạng, an toàn thông tin ở nhiều nơi còn chưa được quan tâm đúng mức, triển khai thiếu quyết liệt; nhân lực về dữ liệu, trí tuệ nhân tạo còn thiếu...

Chỉ rõ các nguyên nhân của tồn tại, hạn chế và bài học kinh nghiệm, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần khẳng định, dữ liệu số là tư liệu sản xuất chủ yếu, là đầu vào trọng yếu và huyết mạch của nền kinh tế số. Thủ tướng cho rằng, trước đây, sức mạnh quốc gia là tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý, thì ngày nay, sức mạnh ấy phụ thuộc rất lớn vào dữ liệu. Có dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung thì mới có trí tuệ nhân tạo, mới có Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. An ninh dữ liệu phải mang tầm chiến lược, nhằm bảo vệ dữ liệu của cả quốc gia, dân tộc và hơn 100 triệu người dân. Mất dữ liệu là mất thông tin, mất thông tin là mất an ninh và mất an ninh là mất chủ quyền quốc gia.

Do đó, Thủ tướng chỉ rõ, cần phát triển dữ liệu, kinh tế dữ liệu với những đột phá và cải cách mạnh mẽ, toàn diện hơn nữa để Việt Nam bắt kịp, tiến cùng và vươn lên trên các lĩnh vực, là động lực quan trọng góp phần tăng trưởng 2 con số thời gian tới.

Theo đó, thực hiện 5 đột phá chiến lược về dữ liệu số: Đột phá về thể chế dữ liệu; đột phá về hạ tầng dữ liệu gắn với trí tuệ nhân tạo tự chủ; đột phá về nhân lực dữ liệu; đột phá về phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành; đột phá về phát triển hệ sinh thái dữ liệu và kinh tế dữ liệu.

Nhấn mạnh phương châm “Quyết liệt trong hành động; kết quả là thước đo; đồng bộ trong triển khai; dữ liệu là tài sản; hạ tầng dữ liệu là nền tảng; kinh tế dữ liệu là mũi nhọn; an ninh dữ liệu là trọng yếu; người dân doanh nghiệp là trung tâm”, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải thành lập và triển khai hiệu quả các hoạt động của Ban Chỉ đạo về dữ liệu.

Lưu ý về việc hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách đột phá phát triển về dữ liệu, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng và ban hành quy định của Luật Dữ liệu và văn bản hướng dẫn như kiến trúc dữ liệu, từ điển dữ liệu, danh mục dữ liệu gốc, dữ liệu chủ... Trong đó, có việc xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị định về cơ chế đột phá phát triển của Trung tâm Sáng tạo, khai thác dữ liệu thuộc Trung tâm Dữ liệu quốc gia; cơ chế về tổ chức, hoạt động của Sàn dữ liệu; cơ chế, chính sách phát triển kinh tế dữ liệu.

Thủ tướng chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Công an xây dựng khung pháp lý về định giá dữ liệu, phí, giá khai thác dữ liệu từ Trung tâm Dữ liệu quốc gia, chính sách ưu đãi thuế, vốn cho doanh nghiệp có hoạt động liên quan tới dữ liệu.

Để đẩy mạnh phát triển hạ tầng dữ liệu, nền tảng quốc gia, Thủ tướng giao Bộ Công an khẩn trương hoàn thành và đưa vào vận hành hiệu quả Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1, đề xuất xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 2 và 3. Các bộ, ngành, địa phương khẩn trương đăng ký, xây dựng lộ trình, phương án chuyển dịch hạ tầng dữ liệu lên Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Cùng với đó, đẩy mạnh nghiên cứu làm chủ và tổ chức triển khai các công nghệ dữ liệu cốt lõi như điện toán đám mây, chuỗi khối, sàn dữ liệu, mô hình ngôn ngữ lớn gắn với trí tuệ nhân tạo tự chủ; thu hút, huy động nguồn lực đầu tư từ khu vực tư nhân và FDI để xây dựng, hình thành các trung tâm dữ liệu và siêu trung tâm dữ liệu đạt chuẩn quốc tế.

Yêu cầu các Bộ trưởng, Trưởng ngành trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm toàn diện về việc cơ sở dữ liệu bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”; đẩy mạnh triển khai xây dựng các cơ sở dữ liệu thành phần còn lại, nâng cấp, tích hợp dữ liệu về Trung ương để chính thức đi vào hoạt động; đẩy mạnh tạo lập, kết nối, chia sẻ dữ liệu, Thủ tướng lưu ý cán bộ, công chức, viên chức do Bộ Nội vụ chủ trì cần phải đẩy nhanh tiến độ cập nhật dữ liệu, làm sạch, đối soát 100% dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Về Cơ sở dữ liệu thanh tra kiểm soát tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức do Thanh tra Chính phủ chủ trì, Thủ tướng chỉ rõ, cần sớm khắc phục các khó khăn vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ xây dựng các hạng mục chính, đẩy mạnh kết nối, liên thông dữ liệu trên toàn quốc, tạo nền tảng quan trọng trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Đối với cơ sở dữ liệu xử lý vi phạm hành chính do Bộ Công an chủ trì, Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh công tác tổ chức triển khai thực hiện. Cơ sở dữ liệu ngành Nông nghiệp do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì cần đẩy nhanh tiến độ, sớm hoàn thành các cơ sở dữ liệu thành phần như trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, lâm nghiệp, tài nguyên nước và môi trường, đẩy mạnh cập nhật dữ liệu về Trung ương.

Cơ sở dữ liệu ngành Y tế do Bộ Y tế chủ trì cần sớm hoàn thành các hạng mục cơ sở dữ liệu thành phần, thông tin dữ liệu y tế phải có độ chính xác cao, tin cậy, theo thời gian thực; liên thông thông tin nhân lực y tế với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Thủ tướng chỉ rõ, phải đẩy mạnh kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu, từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu và nền kinh tế dữ liệu, gắn với cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu số; chuẩn hóa dữ liệu, đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu; yêu cầu các bộ, ngành và địa phương sớm triển khai xây dựng kiến trúc dữ liệu. Đồng thời, bảo đảm an ninh và chủ quyền dữ liệu quốc gia; hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn, quy chuẩn về bảo vệ dữ liệu; tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý vi phạm, bảo đảm an toàn, ổn định các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quan trọng quốc gia.

Người đứng đầu Chính phủ chỉ đạo phải phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để phát triển nền kinh tế dữ liệu; bố trí đủ kinh phí từ nguồn chi đầu tư, chi thường xuyên cho phát triển các trung tâm dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu, tạo lập, thu thập, số hóa, làm sạch dữ liệu, đào tạo nhân lực...

Nhắc nhở các bộ, ngành, cơ quan, đơn vị, địa phương chủ động, tích cực thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp theo thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ của mình; những vấn đề vượt thẩm quyền thì báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý ngay, Thủ tướng tin tưởng, thời gian tới, phát triển dữ liệu, kinh tế dữ liệu sẽ tiếp tục có những chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện và bền vững, góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, không ngừng nâng cao đời sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân, xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.

TTXVN