Bộ Y tế chuẩn bị trình Quốc hội 4 dự án luật

Theo Bộ Y tế, quý IV/2026 là giai đoạn cao điểm trong công tác hoàn thiện thể chế nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Trước báo giới, lãnh đạo Bộ Y tế đã thông tin toàn diện về tiến độ và nội dung cốt lõi của 4 dự án luật quan trọng trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Theo đó, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 485/QĐ-BYT về Kế hoạch xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về y tế năm 2026 với 60 nhiệm vụ, gồm 4 dự án Luật, 1 Pháp lệnh, 17 Nghị định, 2 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 36 Thông tư.

4 dự án Luật gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế; Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi); Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Sửa đổi đồng thời 6 luật

Theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế, dự án Luật sửa đổi đồng thời 6 luật gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế, gồm 08 điều.

Những điểm mới chính về Luật Khám bệnh, chữa bệnh nhằm: Sắp xếp lại các hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh; đẩy mạnh phân cấp việc cấp phép danh mục kỹ thuật đặc biệt và kỹ thuật mới. Bỏ quy định về phê duyệt giá cụ thể của từng đơn vị và thay bằng quy định giá chung theo cấp chuyên môn. Bổ sung quy định về quản lý thiết bị y tế.

Về Luật Dược, những điểm mới chính bao gồm: Đơn giản hóa các điều kiện liên quan đến sinh phẩm tham chiếu và sinh phẩm tương tự theo hướng: Bỏ quy định về sinh phẩm tham chiếu bắt buộc phải là sinh phẩm đã cấp phép tại Việt Nam; Bỏ quy định về sinh phẩm tương tự bắt buộc phải so sánh để chứng minh là có sự tương tự về chất lượng, an toàn và hiệu quả với một sinh phẩm tham chiếu đã được cấp phép tại Việt Nam; Bổ sung các quy định liên quan đến quản lý giá thuốc.

Về Luật Trẻ em, những điểm chính mới bao gồm: bãi bỏ điều kiện kinh doanh đến dịch vụ bảo vệ trẻ em, chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, hướng dẫn chuyên môn.

Về Luật Người khuyết tật, Luật Người cao tuổi, những điểm mới chính là: sửa đổi quy định về xác định mức độ khuyết tật (bãi bỏ các điều từ Điều 16 đến Điều 20 Luật Người khuyết tật); Luật Người cao tuổi gồm nội dung sửa đổi, bổ sung các khoản của Điều 13, Điều 21, Điều 22, chỉnh lý Điều 28 và bãi bỏ Điều 29 phù hợp với định hướng đổi mới quy trình xây dựng pháp luật tại Kết luận số 119-KL/TW; điều chỉnh cho phù hợp với tổ chức bộ máy mới.

Về Luật Bảo hiểm y tế, những điểm mới chính bao gồm: sửa đổi để đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và với các hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh mới. Mục tiêu là vừa bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt, vừa giảm thủ tục cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời kiểm soát tốt hơn giá thuốc, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và thiết bị y tế, giảm gánh nặng cho người bệnh và Quỹ bảo hiểm y tế.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà phát biểu tại họp báo. Ảnh: Ngọc Nga

Quản lý an toàn thực phẩm theo toàn bộ chuỗi giá trị

Đối với Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết, tư duy xuyên suốt của dự thảo là chuyển từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm dựa trên nguy cơ, từ sản xuất ban đầu đến bàn ăn.

Dự luật thể chế hóa 4 chính sách Chính phủ đã thông qua tại Nghị quyết số 184/NQ-CP, gồm quản lý theo nguy cơ trên chuỗi cung ứng; cải cách cơ chế kiểm tra trên thị trường; số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Một điểm mới đáng chú ý là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chỉ một số nhóm thực phẩm nguy cơ cao mới phải đăng ký bản công bố sản phẩm, như thực phẩm có khuyến cáo sức khỏe, thực phẩm dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi, người cao tuổi, phụ nữ có thai và người bệnh.

Phần lớn sản phẩm còn lại sẽ công bố tiêu chuẩn và được lưu thông, trong khi cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm dựa trên mức độ nguy cơ.

Dự thảo cũng thừa nhận các chứng nhận HACCP, ISO 22000; không yêu cầu cấp thêm giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện đối với các trường hợp đáp ứng yêu cầu và áp dụng cơ chế kiểm tra giảm.

Cùng với đó là phân loại thực phẩm theo nguy cơ cao, nguy cơ thấp; bắt buộc truy xuất nguồn gốc đối với thực phẩm nguy cơ cao; bổ sung quy định đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh.

Việc phân cấp tối đa cho UBND các cấp, đồng thời tăng chế tài, thu hồi giấy đăng ký, gỡ hồ sơ công bố, thu hồi sản phẩm không an toàn cũng được đưa vào dự thảo nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.

Các nhà quản lý, chuyên gia thông tin về các chính sách y tế trọng điểm. Ảnh: Ngọc Nga

Mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội ghép tạng

Đối với Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết, sau 20 năm thi hành, Luật năm 2006 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để lĩnh vực ghép tạng tại Việt Nam phát triển.

Đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép; số ca tăng từ 296 ca năm 2015 lên 1.368 ca năm 2025. Cả nước có 34 bệnh viện đủ điều kiện ghép tạng và hơn 175.000 người đăng ký hiến sau khi chết.

Tuy nhiên, 91,4% ca ghép vẫn có nguồn từ người hiến còn sống, trong khi chỉ 8,6% đến từ người hiến chết não. Luật hiện hành chưa cho phép hiến sau chết tuần hoàn, trong khi đây là nguồn hiến chiếm tỷ lệ đáng kể tại một số quốc gia như Hoa Kỳ, Anh và Tây Ban Nha.

Bên cạnh đó, người dưới 18 tuổi chưa được hiến sau khi chết; điều kiện hiến khi còn sống cũng cần được hoàn thiện để phòng ngừa nguy cơ mua bán, trao đổi tạng trá hình.

Dự luật đưa ra 7 nhóm điểm mới, trong đó mở rộng phạm vi điều chỉnh sang máu, tế bào, sản phẩm tế bào, tinh trùng, noãn, phôi; đồng thời nghiêm cấm mua bán mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người.

Dự thảo mở rộng nguồn hiến, bổ sung hình thức hiến sau chết tuần hoàn; cho phép người dưới 18 tuổi hiến sau khi chết nếu đã đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến thể hiện bằng văn bản và được người đại diện đồng ý bằng văn bản.

Đối với người hiến khi còn sống, dự thảo quy định từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình; xác minh quan hệ thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Khi phát hiện dấu hiệu mua bán, trao đổi tạng phải báo ngay cơ quan Công an.

Dự thảo cũng quy định hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn phải đánh giá độc lập; người điều trị và kíp ghép không được tham gia. Việc đăng ký hiến được thực hiện trực tuyến, kết nối với định danh điện tử; mọi ca ghép phải có mã điều phối quốc gia.

Để phòng, chống "du lịch ghép tạng", dự thảo quy định người nước ngoài chỉ được ghép tại Việt Nam khi có cùng dòng máu về trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời với người hiến.

Đồng thời, dự thảo lấy ngày 20/5 hằng năm là Ngày hiến mô, tạng Việt Nam; người hiến còn sống được cấp thẻ bảo hiểm y tế, khám sức khỏe định kỳ miễn phí và cho phép thành lập quỹ hiến tạng.

Luật hóa quy định về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết việc sửa đổi nhằm luật hóa Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025; đồng thời thể chế hóa yêu cầu kiểm soát các yếu tố nguy cơ tại Nghị quyết số 72-NQ/TW.

Theo Bộ Y tế, thuốc lá thế hệ mới đang lan nhanh trong giới trẻ, đòi hỏi hành lang pháp lý đủ mạnh để bảo đảm thực thi các quy định cấm.

Dự thảo luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; cấm toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng các sản phẩm này, cùng túi ngậm nicotine và shisha, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, giám định được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Dự thảo cũng cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức; định nghĩa rõ "trưng bày" và "tiếp thị trực tiếp" để thuận lợi cho việc xử lý vi phạm; đồng thời tăng cường thực thi quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.

Một nội dung khác là yêu cầu xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào phải công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Dự thảo đồng thời bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ cai nghiện thuốc lá, thay bằng yêu cầu tuân thủ hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Theo dự kiến, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực từ ngày 1/7/2027; riêng quy định về trưng bày được chuyển tiếp trong 6 tháng để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị.

Bên cạnh khối lượng lớn công việc xây dựng dự án luật, Bộ Y tế cũng công bố các chính sách an sinh xã hội và chế độ đãi ngộ vừa ban hành. Đáng chú ý là Nghị định số 335/2026/NĐ-CP nâng chuẩn trợ giúp xã hội lên 540.000 đồng/tháng từ ngày 5-10-2026; Nghị định 350/2026/NĐ-CP và Nghị định 192/2026/NĐ-CP nâng mức phụ cấp ưu đãi nghề lên tới 70% - 80% cho nhân viên y tế cơ sở, hồi sức cấp cứu và hỗ trợ nhân viên y tế thôn, bản; cùng Đề án phát triển mạng lưới cấp cứu ngoại viện thống nhất đầu số 113 trên toàn quốc.

Bộ Y tế kỳ vọng, thông qua các cơ quan thông tấn báo chí, các định hướng chính sách lớn có tác động sâu rộng đến an sinh xã hội, quyền lợi chăm sóc sức khỏe của hàng triệu cử tri và nhân dân sẽ được truyền tải sâu rộng, tạo sự đồng thuận cao trong xã hội và nâng cao hiệu lực giám sát, thực thi pháp luật.