'Một mâm cơm, ba bộ quản lý': Luật An toàn thực phẩm tính cách nào để chấm dứt?

“Một mâm cơm, ba bộ quản lý” - cách nói từng được dùng để mô tả tình trạng quản lý an toàn thực phẩm phân tán, đây cũng là một trong những vấn đề được đặt ra khi sửa đổi Luật An toàn thực phẩm.

Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết một trong những tư duy xuyên suốt của dự thảo là chuyển từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm dựa trên nguy cơ, từ sản xuất ban đầu đến bàn ăn.

Dự thảo thể chế hóa 4 chính sách đã được Chính phủ thông qua, gồm quản lý an toàn thực phẩm theo nguy cơ trên toàn bộ chuỗi cung ứng; cải cách cơ chế kiểm tra trên thị trường; số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.

Theo đó, thực phẩm được phân loại theo mức độ nguy cơ. Với nhóm nguy cơ cao, truy xuất nguồn gốc sẽ được thực hiện bắt buộc.

Dự thảo cũng bổ sung quy định quản lý đối với các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh.

Cách tiếp cận này nhằm tập trung nguồn lực vào sản phẩm, cơ sở có nguy cơ cao, thay vì áp dụng một cơ chế kiểm soát như nhau đối với tất cả.

Một mâm cơm sẽ không còn “chia” cho nhiều bộ?

Trao đổi về dự thảo, bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết vấn đề được quan tâm là luật sửa đổi có khắc phục được tình trạng quản lý phân tán, hay “một mâm cơm, ba bộ quản lý”, hay không.

Theo bà Thủy, đây là vấn đề được Bộ Chính trị, Đảng và Nhà nước quan tâm. Bộ Chính trị đã có kết luận liên quan đến Đề án quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất quản lý từ Trung ương đến địa phương.

Dự thảo quy định Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, trong đó Bộ Y tế là cơ quan chịu trách nhiệm chính trên phạm vi cả nước.

Các bộ, ngành vẫn thực hiện nhiệm vụ trong lĩnh vực được phân công nhưng trách nhiệm được quy định cụ thể hơn.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý an toàn thực phẩm đối với sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi.

Bộ Công Thương chịu trách nhiệm về gian lận thương mại và chất lượng trong phạm vi quản lý. Bộ Công an thực hiện nhiệm vụ phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm, gian lận liên quan đến an toàn thực phẩm.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng thực hiện trách nhiệm trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao.

Ở địa phương, trách nhiệm quản lý được tổ chức theo hệ thống cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương. Dự thảo đồng thời đề xuất phân cấp tối đa cho UBND các cấp, gắn trách nhiệm quản lý với địa bàn.

Như vậy, thay vì chỉ chia trách nhiệm theo từng loại thực phẩm hoặc từng công đoạn, dự thảo hướng tới một mô hình trong đó một chuỗi thực phẩm được quản lý xuyên suốt, với đầu mối chịu trách nhiệm chính và trách nhiệm của từng cơ quan được phân định rõ.

Từ “soi” từng khâu sang quản lý theo nguy cơ

Một thay đổi đáng chú ý khác là phương thức kiểm soát.

Theo dự thảo, không phải mọi loại thực phẩm và cơ sở sản xuất, kinh doanh đều được kiểm tra với cùng mức độ. Sản phẩm có nguy cơ cao sẽ được tập trung nguồn lực kiểm soát, trong đó truy xuất nguồn gốc là yêu cầu bắt buộc.

Cùng với đó, hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia được định hướng xây dựng theo hướng số hóa, liên thông giữa các cơ quan quản lý.

Dự thảo cũng bổ sung các biện pháp xử lý đối với vi phạm, trong đó có thu hồi giấy đăng ký, gỡ hồ sơ công bố và thu hồi sản phẩm không bảo đảm an toàn.

Theo Bộ Y tế, những thay đổi này nhằm chuyển cách quản lý từ “cắt khúc” theo từng công đoạn sang quản lý xuyên suốt chuỗi thực phẩm, đồng thời xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm khi xảy ra vấn đề về an toàn thực phẩm.