Bộ Y tế đề xuất tôn vinh gia đình có 2 con gái dưới 16 tuổi

Ảnh minh họa

Bổ sung chính sách hỗ trợ gia đình nuôi con gái

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo thay thế Thông tư 01/2021/TT-BYT, trong đó đề xuất nhiều thay đổi về chính sách khuyến khích, khen thưởng, hỗ trợ trong công tác dân số. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc thay đổi cách xác định nhóm cá nhân được khuyến khích, hỗ trợ trong nội dung kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.

Cụ thể, căn cứ mục tiêu chính sách dân số và tình hình thực tế, địa phương có thể lựa chọn, quyết định các hình thức khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ đối với cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi tại thời điểm đề xuất.

Các hình thức có thể áp dụng gồm: tôn vinh, biểu dương việc nuôi dạy con; hỗ trợ mua bảo hiểm y tế (BHYT) học sinh; hỗ trợ sữa học đường; hỗ trợ phụ nữ tham gia phát triển kinh tế và các nội dung, hình thức phù hợp khác tùy điều kiện từng địa phương.

Đáng chú ý, đây là điểm được điều chỉnh so với dự thảo trước đó. Ở lần xây dựng đầu tiên, dự thảo chỉ quy định chung về việc hỗ trợ gia đình có hai con gái mà chưa xác định rõ độ tuổi của trẻ. Lý giải cho việc bổ sung mốc "dưới 16 tuổi", Bộ Y tế cho biết việc xác định cụ thể nhóm có hai con gái nhằm hướng tới tôn vinh, hỗ trợ trẻ em gái, nâng cao vai trò và vị thế của trẻ em gái, đặc biệt tại những địa bàn đang xảy ra tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Chính sách hỗ trợ gia đình có con gái nằm trong nhóm giải pháp về dân số rộng hơn mà dự thảo đề xuất, bên cạnh các chính sách nhằm duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số.

Cùng nhóm nội dung này, dự thảo còn đề xuất hỗ trợ chi phí sàng lọc dự phòng vô sinh; hỗ trợ tiền hoặc hiện vật cho phụ nữ mang thai và trẻ đến đủ tối thiểu 12 tháng tuổi nhằm khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ hai con. Trẻ nhỏ có thể được trợ cấp tài chính hằng tháng đến đủ 12 tháng, 24 tháng hoặc 36 tháng tuổi, trẻ mầm non có thể được hỗ trợ chi phí ăn trưa.

Ngoài ra, dự thảo cũng đề xuất chính sách hỗ trợ chi phí tư vấn, khám sức khỏe di truyền trước khi kết hôn cho nam, nữ có tiền sử gia đình trong vòng ba đời có người mắc bệnh, tật bẩm sinh hoặc là người dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi có tình trạng tảo hôn, kết hôn cận huyết.

Ở cấp cộng đồng, dự thảo đề xuất thôn, tổ dân phố có ba năm liên tục đạt tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ hai từ 50% trở lên có thể được đề xuất thưởng, biểu dương, hỗ trợ. Xã có 5 năm liên tục đạt tỷ lệ này có thể được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh khen thưởng, kèm mức hỗ trợ bằng tiền hoặc hiện vật gấp đôi mức 3 năm....

Bài toán cân bằng giới tính khi sinh

Đề xuất trên được đặt trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài nhiều năm. Theo Cục Dân số (Bộ Y tế), Việt Nam chính thức rơi vào tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh từ năm 2006, khi tỷ số này tăng lên 109,8 bé trai/100 bé gái và từ đó luôn duy trì ở ngưỡng trên 111 bé trai/100 bé gái, có thời điểm lên tới 114,8 bé trai/100 bé gái vào năm 2018 - vượt xa quy luật sinh học tự nhiên là 104-106 bé trai/100 bé gái.

Đề án Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2016-2025 từng đặt mục tiêu đưa tỷ số này về khoảng 107 sau năm 2025, song đến nay kết quả đạt được vẫn còn khá xa kỳ vọng. Trên cơ sở đó, Bộ Y tế đặt mục tiêu mới là đưa tỷ số giới tính khi sinh về dưới 109 bé trai/100 bé gái vào năm 2030.

Theo các chuyên gia dân số, nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng này là định kiến giới kéo dài, tư tưởng trọng nam khinh nữ, quan niệm cần có người nối dõi tông đường. Cùng với đó là việc lạm dụng khoa học công nghệ để lựa chọn giới tính thai nhi trước khi sinh. Nếu không được kiểm soát, tình trạng thừa nam thiếu nữ trong tương lai có thể kéo theo nhiều hệ lụy về xã hội và nhân khẩu học, ảnh hưởng đến cuộc sống của cá nhân, gia đình cũng như sự phát triển bền vững của đất nước.

Trên thực tế, một số địa phương đã chủ động triển khai các mô hình tôn vinh gia đình có con gái trước khi chính sách chung được ban hành. Đơn cử, Hải Phòng từng tuyên dương các gia đình có con gái thành đạt và hỗ trợ 5 triệu đồng mỗi gia đình. Theo Bộ Y tế, những mô hình bước đầu này đã góp phần thay đổi nhận thức của gia đình, cộng đồng về giá trị của trẻ em gái - và đây cũng là cơ sở thực tiễn để đề xuất nhân rộng chính sách ở quy mô toàn quốc.

Dù vậy, một số ý kiến cũng lưu ý, riêng chính sách hỗ trợ tài chính cho trẻ nhỏ trong dự thảo, dù góp phần chia sẻ khó khăn với các gia đình trong giai đoạn đầu nuôi con, đặc biệt với những cặp vợ chồng sống xa quê không có ông bà hỗ trợ, nhưng khó có thể tạo ra chuyển biến rõ rệt về mức sinh nếu không đi kèm các giải pháp đồng bộ khác. Điều này cho thấy, để chính sách tôn vinh gia đình có con gái thực sự phát huy hiệu quả trong việc thay đổi định kiến giới và cải thiện tỷ số giới tính khi sinh, cần có sự phối hợp giữa nhiều nhóm giải pháp - từ truyền thông thay đổi nhận thức, hỗ trợ an sinh xã hội, đến việc thực thi nghiêm các quy định pháp luật về nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi.