Bộ Y tế họp báo làm rõ đề xuất hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Mở rộng cơ hội hiến mô, tế bào gốc ở người dưới 18 tuổi
Thông tin với báo chí, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam.

Từ khi ca ghép tạng đầu tiên được thực hiện năm 1992 đến tháng 3 năm 2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người, đem lại cuộc sống cho rất nhiều người trong đó có cả trẻ em.

Tuy nhiên, trong quá trình 20 năm thực hiện đã có nhiều bất cập nên việc sửa đổi là rất cần thiết.

Thông tin về cơ sở của đề xuất của quy định liên quan đến hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết khoảng trống pháp lý hiện tại: Luật năm 2006 chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người; không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi hiến sau khi chết; không cho phép lấy mô tái sinh ở người dưới 18 tuổi.

Nhu cầu ghép ở trẻ em mỗi năm: ghép gan: 55 ca/năm; ghép thận: 60 ca/năm; Tích lũy số ca trong danh sách chờ ghép hiện nay như ghép gan: khoảng 200 ca. Theo ước tính của Bệnh viện Nhi Trung ương, nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu do pháp luật chưa cho phép hiến ở người dưới 18 tuổi.

Cùng đó, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cũng thông tin về quy định quốc tế. Theo đó, theo các nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chỉ được phép lấy tế bào tái sinh ở người chưa thành niên còn sống hiến cho người trong gia đình khi không có người hiến trưởng thành tương đương về hiệu quả điều trị. WHO đồng thời yêu cầu có biện pháp bảo vệ đặc biệt và phải có sự đồng thuận của trẻ trong phạm vi trẻ có thể bày tỏ ý chí.

Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu (điều 20) cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ: không có người hiến tương hợp, người hiến không phản đối.

Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Anh, Đức, Australia, Italia, Thái Lan, Malaysia đã triển khai đối với người dưới 18 tuổi. Đây là cơ sở để Ban soạn thảo tham khảo, nghiên cứu và đánh giá sự phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, bảo đảm khung pháp lý và cơ chế bảo vệ cần thiết.

Về cơ sở khoa học, theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, việc ghép tạng ở người lớn cho trẻ em sẽ gặp nhiều khó khăn do sự chênh lệch về kích thước, mạch máu, giải phẫu và độ tương thích sinh học. Các tế bào được xem xét cho phép trẻ em hiến là tế bào gốc tạo máu, được thu nhận từ tủy xương, từ máu ngoại vi, từ máu dây rốn. Đối với bệnh nhi, tủy xương là nguồn tế bào được ưu tiên.

Ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài là phương pháp điều trị, nhiều khi là cơ hội chữa khỏi duy nhất, cho các nhóm bệnh sau: Bệnh ác tính: bệnh bạch cầu cấp, u lympho và các bệnh máu ác tính khác; Bệnh lý huyết học lành tính: suy tủy xương, thiếu máu tan máu bẩm sinh thalassemia); Rối loạn miễn dịch bẩm sinh và một số bệnh rối loạn chuyển hóa bẩm sinh.

Sau khi lấy tế bào gốc tạo máu ra khỏi cơ thể, cơ thể tiếp tục sản sinh tế bào gốc tạo máu.

Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà chia sẻ về dự án luật sửa đổi

Kiểm soát và phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể ở người

Dự thảo Luật quy định cấm hành vi lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống; chỉ được lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi sau khi chết đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết và được cha mẹ/người giám hộ đồng ý.

Hiến mô ở người dưới 18 tuổi khi còn sống: Chỉ được hiến mô tái sinh (chủ yếu là tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến cho người là thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Bảo đảm các điều kiện: Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ.

Được hiến mô thuộc bộ phận cơ thể không tiếp tục sử dụng được cho chính người đó khi có sự đồng ý của cả người đó và cha mẹ hoặc người giám hộ.

Theo Thông tin về các biện pháp kiểm soát và phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết, dự thảo đề cập các biện pháp cụ thể như:

Quy định có sự đồng ý của trẻ và cả cha, mẹ hoặc người giám hộ đương nhiên (theo quy định tại Điều 52 Bộ luật Dân sự);

Chỉ giới hạn trẻ 15-18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; Trẻ dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha, mẹ, anh, chị em ruột: Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất thu hẹp phạm vi hiến: chỉ cho anh, chị em ruột;

Được tư vấn độc lập theo quy trình do Bộ Y tế ban hành để bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép hiến mô;

Sự phản đối, không đồng ý của trẻ trong bất cứ tình huống, thời điểm nào đều được tôn trọng và ghi nhận;

Đối với hiến sau khi chết: Phải được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn. Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan được quy định rất chặt chẽ.

Thực tiễn Việt Nam là quốc gia đứng thứ Tư trên thế giới về mức độ quy định chặt chẽ trong xác định chết não. Một người chỉ được xác định là chết não, chết tuần hoàn khi tất cả các thành viên chuyên môn Hội đồng kết luận là chết não hoặc chết tuần hoàn.

Phải có đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết;

Được sự đồng ý của người đại diện của người hiến (cha, mẹ hoặc người giám hộ).

Cùng đó, dự thảo Luật cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.