Bộ Y tế lệnh 'khẩn', bệnh do virus Nipah nguy hiểm ra sao?

Triệu chứng ngày đầu giống cúm, dễ bỏ sót

Theo chia sẻ của TS.BS Lê Quốc Hùng, Trưởng Khoa Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy, virus Nipah có thể lây theo ba đường chính: Từ dơi sang người (quan trọng nhất) khi dơi thải virus qua nước bọt hoặc nước tiểu làm bẩn thực phẩm, đồ uống; Qua động vật trung gian, đặc biệt là heo, khi tiếp xúc gần với heo bệnh hoặc mô/dịch tiết trong chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ; Và từ người sang người, khi tiếp xúc gần với dịch tiết như nước bọt, đờm, dịch mũi họng. Bệnh không lây kiểu "bay xa" trong không khí, nhưng có thể lan thành cụm ca trong gia đình hoặc nơi chăm sóc nếu tiếp xúc gần mà không phòng hộ tốt.

Các nhân viên y tế mặc đồ bảo hộ chuyển một người đàn ông có triệu chứng nhiễm vi rút Nipah đến khu cách ly tại một bệnh viện công ở Kozhikode, bang Kerala, miền Nam Ấn Độ. (Ảnh: AFP)

Nipah dễ bị bỏ sót vì trong vài ngày đầu triệu chứng có thể giống cảm cúm: sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau mỏi, đau họng, nôn ói; một số người có ho hoặc khó thở. Điểm nguy hiểm là bệnh có thể chuyển nhanh sang viêm não. Vì vậy nếu có yếu tố dịch tễ như vừa đi từ vùng đang có cảnh báo hoặc tiếp xúc gần người bệnh nặng chưa rõ nguyên nhân, cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu "đèn đỏ" gồm lơ mơ bất thường, ngủ gà, lú lẫn, nói không rõ, co giật hoặc rối loạn ý thức tăng nhanh. Khi có các dấu hiệu này, người bệnh cần được đưa đi khám ngay tại cơ sở y tế có khả năng hồi sức.

Hiện chưa có thuốc đặc trị hay vaccine Nipah dùng rộng rãi cho cộng đồng. Điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ và hồi sức: hỗ trợ hô hấp khi khó thở,suy hô hấp, kiểm soát co giật, chăm sóc viêm não, bù nước–điện giải, điều trị biến chứng và kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện. Vì vậy, với Nipah, phát hiện sớm và chuyển tuyến phù hợp có ý nghĩa rất lớn.

Lệnh "khẩn" giám sát, phòng Nipah xâm nhập

Trước diễn biến phức tạp của bệnh do virus Nipah tại nhiều nước, Bộ Y tế vừa có công văn khẩn gửi UBND các tỉnh, thành phố, các Viện vệ sinh dịch tễ và các bệnh viện trực thuộc Bộ yêu cầu tăng cường giám sát, phòng chống dịch bệnh này.

Bộ Y tế đề nghị UBND các tỉnh thành phố tăng cường công tác giám sát, phát hiện các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh ngay tại cửa khẩu, các cơ sở y tế và tại cộng đồng để quản lý, thu dung, điều trị kịp thời. Khoanh vùng xử lý triệt để ngay từ trường hợp đầu tiên, không để dịch bệnh lây lan trong cộng đồng, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán và mùa lễ hội đầu năm 2026. Phối hợp với các Viện Vệ sinh dịch tễ, Pasteur lấy mẫu xét nghiệm chẩn đoán khi ghi nhận các trường hợp nghi ngờ.

Xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh do virus Nipah tại các cửa khẩu, theo các tình huống; sẵn sàng nhân lực, vật tư, thuốc, hóa chất, thiết bị, phương tiện để đáp ứng kịp thời trong trường hợp có dịch xảy ra.

Tuyên truyền phòng, chống bệnh tới các cơ quan truyền thông và cộng đồng để người dân không hoang mang, lo lắng, hiểu và chủ động thực hiện các biện pháp phòng chống bệnh, đặc biệt là người đi từ quốc Với các Viện Vệ sinh dịch tễ, Pasteur, theo dõi chặt chẽ tình hình dịch bệnh trên thế giới và kịp thời tham mưu cho Bộ Y tế các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp, hiệu quả. Hướng dẫn, tập huấn, hỗ trợ địa phương về giám sát, xét nghiệm và các biện pháp phòng chống. Tiếp tục tăng cường năng lực xét nghiệm, chẩn đoán bệnh do vi rút Nipah và tiếp nhận mẫu bệnh phẩm từ các địa phương để xét nghiệm, chẩn đoán...

Bên cạnh đó, Bộ cũng yêu cầu các Bệnh viện trực thuộc sẵn sàng thu dung, điều trị bệnh nhân mắc, nghi ngờ mắc bệnh do vi rút Nipah; bảo đảm công tác phòng chống nhiễm khuẩn, phòng chống lây nhiễm tại bệnh viện. Hướng dẫn, tập huấn, hỗ trợ địa phương về các biện pháp điều trị, phòng chống nhiễm khuẩn trong cơ sở y tế. Phối hợp với các Viện Vệ sinh Dịch tễ,Pasteur để điều tra, giám sát, lấy mẫu xét nghiệm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do vi rút Nipah. Đồng thời, chuẩn bị sẵn sàng sẵn sàng các đội cấp cứu lưu động hỗ trợ địa phương khi cần thiết...

Theo BS Hùng, hiện Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh Nipah, nhưng trong bối cảnh đi lại quốc tế, nguy cơ chủ yếu là các ca "nhập cảnh" từ vùng đang có dịch hoặc cảnh báo. Người dân không cần hoang mang, nhưng nên cảnh giác đúng cách: rửa sạch và ưu tiên gọt vỏ trái cây, không ăn trái cây có dấu bị động vật cắn; hạn chế dùng đồ uống/sản phẩm tươi sống không bảo đảm vệ sinh và tránh tiếp xúc gần với dơi hay động vật ốm/chết bất thường. Nếu trong nhà có người sốt kèm ho/khó thở hoặc có dấu lơ mơ, người chăm sóc nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần, rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào đờm dãi/đồ bẩn, không dùng chung vật dụng dễ dính nước bọt/đờm, hạn chế tụ tập thăm bệnh trong phòng kín và đưa người bệnh đi khám sớm. Khi đến cơ sở y tế, cần chủ động khai báo việc đi lại hoặc tiếp xúc gần đây để được phân luồng và hướng dẫn phòng lây phù hợp.

Vũ Vũ