Bộ Y tế: Mở rộng nguồn hiến mô, tạng, không để trẻ em bị ép buộc
Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đề xuất mở rộng cơ hội hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi trong những trường hợp giới hạn, kèm các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.
Chiều 27-10, Bộ Y tế tổ chức họp báo thông tin về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Tại đây, lãnh đạo bộ đã giải đáp nhiều vấn đề dư luận quan tâm, bao gồm đề xuất quy định hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi.
Bộ Y tế họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)
Mở rộng cơ hội cứu người, bảo vệ chặt chẽ người hiến mô, tạng
Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, sau 20 năm thực hiện, luật hiện hành đã bộc lộ những bất cập trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ y tế. Trong khi đó, ghép tạng là cơ hội sống còn đối với nhiều bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối; riêng nhu cầu ghép tạng ở trẻ em hiện rất lớn.
Dự thảo luật được xây dựng dựa trên hai nguyên tắc cốt lõi: mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh và siết chặt các điều kiện bảo vệ người hiến. Việc mở rộng đối tượng hiến phải đi kèm các quy định chặt chẽ về điều kiện hiến, đối tượng được hiến cùng các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn tình trạng ép buộc, mua bán và trục lợi.
“Chúng ta không thể thờ ơ khi có cơ hội cứu sống người bệnh mà không làm. Mục tiêu của dự luật là hoàn thiện hành lang pháp lý để tăng cơ hội điều trị cho người bệnh và bảo đảm không ai bị ép buộc hiến tạng”, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan chia sẻ.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu tại họp báo. Ảnh: TRẦN MINH
Bộ trưởng nhấn mạnh, những băn khoăn của người dân về đề xuất hiến mô, tạng ở trẻ em cần được lắng nghe và giải thích rõ ràng.
Các quy định kỹ thuật chưa chặt chẽ trong dự thảo sẽ tiếp tục được rà soát, chỉnh lý để bảo đảm quyền lợi của trẻ và tính khả thi khi triển khai. Bộ Y tế sẽ tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, cử tri, chuyên gia và cơ quan báo chí để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét.
Nhiều trẻ em chờ cơ hội ghép tạng
Thông tin thêm, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3-2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép.
Ước tính mỗi năm, bệnh nhi Việt Nam có nhu cầu khoảng 55 ca ghép gan và 60 ca ghép thận; hiện có khoảng 200 bệnh nhi đang chờ ghép gan.
Nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu để điều trị các bệnh lý như bạch cầu cấp, suy tủy xương, thalassemia và rối loạn miễn dịch bẩm sinh cũng vượt xa khả năng đáp ứng hiện nay.
"Việc ghép tạng từ người trưởng thành cho trẻ em gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt về kích thước tạng, mạch máu và đặc điểm giải phẫu. Do đó, dự thảo luật hướng tới mở rộng nguồn hiến phù hợp, đồng thời thiết lập các cơ chế bảo vệ chặt chẽ đối với người hiến chưa thành niên", Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà phân tích.
Bộ Y tế họp báo về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)
Đề xuất điều kiện hiến mô tái sinh ở trẻ em
Theo đề xuất của Bộ Y tế, người dưới 18 tuổi còn sống chỉ được phép hiến mô tái sinh (như tế bào gốc tạo máu) trong những trường hợp giới hạn; tuyệt đối không được hiến các bộ phận cơ thể lành như gan, thận, tim, phổi.
Cụ thể, người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột trong điều kiện tương tự. Người hiến phải bảo đảm sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của bản thân trẻ cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.
Đối với trường hợp hiến sau khi qua đời, dự thảo đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký nguyện vọng hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện luật định, trong đó có quy trình xác định chết não hoặc chết tuần hoàn do đơn vị chuyên môn độc lập thực hiện.
Thiết lập cơ chế bảo vệ chặt chẽ
Trước lo ngại về nguy cơ mua bán, cưỡng ép hiến mô, tạng ở trẻ em, dự thảo đặt ra các biện pháp bảo vệ như tư vấn độc lập, cung cấp đầy đủ thông tin và bảo đảm tính tự nguyện. Mọi sự phản đối hoặc không đồng ý từ phía trẻ đều phải được tôn trọng, ghi nhận.
Dự thảo nghiêm cấm việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi dưỡng hoặc nhận con nuôi để thực hiện hành vi lấy mô, bộ phận cơ thể trái quy định.
Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng việc lấy ý kiến trẻ em trong quá trình xây dựng pháp luật là cần thiết nhưng chưa đủ để bảo đảm quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ. Bên cạnh hội đồng chuyên môn y khoa độc lập, cần xem xét vai trò của chuyên gia tâm lý trẻ em hoặc nhân viên công tác xã hội trong đánh giá tính tự nguyện, nhằm tránh trường hợp trẻ bị tác động, dụ dỗ hoặc ép buộc.
GS-TS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM
Từ thực tiễn điều trị, GS-TS Nguyễn Hoàng Định, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, nhận định việc mở rộng khả năng hiến tạng sau khi chết não ở người dưới 18 tuổi, với các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt, có thể tăng cơ hội sống cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo.
Tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, trong 57 ca ghép gan cho trẻ em, có 50 ca nhận gan từ người hiến sống và 7 ca từ người chết não.
Bà Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, bày tỏ sự ủng hộ đối với việc xem xét mở rộng cơ hội hiến, ghép mô, tạng ở trẻ em, với điều kiện đặt lợi ích tốt nhất của trẻ lên hàng đầu và thiết lập các cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt.
Bà lưu ý cần phân biệt rõ giữa hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời; bảo đảm trẻ được cung cấp thông tin phù hợp với lứa tuổi, có quyền từ chối hoặc rút lại sự đồng ý, đồng thời được bảo vệ trước nguy cơ bị ép buộc, bóc lột.