Bộ Y tế Mỹ ép loại bỏ phẩm màu nhân tạo, vì sao doanh nghiệp thực phẩm phản ứng chậm?

Ông Robert F. Kennedy Jr. phát biểu tại Walker, bang Michigan (Mỹ), năm 2024. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Tuy nhiên, theo dữ liệu của NielsenIQ trong gần một năm trôi qua, những gam màu sặc sỡ vẫn phủ kín các kệ hàng tại siêu thị Mỹ, từ nước xốt salad, ngũ cốc ăn sáng cho tới đồ uống.

Một số doanh nghiệp đã bắt đầu cải tiến công thức sản phẩm và cam kết sẽ dần dần nói lời chia tay với phẩm màu nhân tạo. Dù vậy, việc tuân thủ hiện chỉ mang tính tự nguyện ở cấp liên bang. Áp lực chủ yếu đến từ các đạo luật mới hoặc đang được đề xuất ở cấp bang, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc thay đổi nhanh hơn.

Theo một rà soát của hãng tin Reuters đối với 15 tập đoàn thực phẩm lớn nhất tại Mỹ, mới chỉ có hai công ty cam kết loại bỏ hoàn toàn phẩm màu nhân tạo trước cuối năm 2026 - mốc thời gian ban đầu do Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ đề xuất. Bảy doanh nghiệp khác đặt mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2027, trong khi sáu công ty còn lại chưa đưa ra cam kết cụ thể, dù cho biết đang nghiên cứu hoặc tung ra một số lựa chọn “không màu nhân tạo”.

Một người phát ngôn Bộ Y tế Mỹ cho biết gần 40% nguồn cung thực phẩm và đồ uống đóng gói tại Mỹ đã công khai cam kết loại bỏ phẩm màu nhân tạo trong tương lai gần. Ngành công nghiệp cũng phần lớn đồng ý loại bỏ các chất này khỏi thực phẩm học đường ngay từ năm học tới và tiến tới áp dụng cho toàn bộ sản phẩm từ năm 2027.

Chi phí, nguồn cung và bài toán “màu sắc”

Các nhà sản xuất cho rằng việc chuyển đổi cần nhiều thời gian do chi phí tăng cao, nguồn nguyên liệu tự nhiên hạn chế và khó khăn về logistics. Một số công ty lo ngại việc dùng màu chiết xuất từ rau củ như củ dền hay nghệ có thể làm giá bán lẻ tăng hoặc nguồn cung không ổn định.

Các lãnh đạo doanh nghiệp cũng thừa nhận màu sắc đóng vai trò then chốt trong trải nghiệm người tiêu dùng. “Bánh red velvet thì phải có màu đỏ, chúng tôi không thể bán bánh ‘red velvet màu xám’”, một CEO ngành thực phẩm nói. Chính yếu tố này khiến nhiều thử nghiệm thay thế phẩm màu nhân tạo bị trì hoãn.

Tại châu Âu và Anh, một số phẩm màu phổ biến ở Mỹ như Red 40 phải đi kèm cảnh báo trên nhãn. Dù vậy, ở Mỹ, các doanh nghiệp gần như không chịu chế tài nên chậm hoặc không thực hiện yêu cầu của Bộ trưởng Kennedy, nên động lực thay đổi chủ yếu đến từ áp lực dư luận và xu hướng tiêu dùng.

Lo ngại sức khỏe và nỗi sợ sụt giảm doanh số

Các nhóm vận động người tiêu dùng cho rằng phẩm màu nhân tạo có thể làm trầm trọng thêm triệu chứng ADHD (Rối loạn tăng động giảm chú ý) và các vấn đề hành vi ở trẻ em, quan điểm cũng được ông Kennedy nhiều lần nhắc tới. Giới khoa học cho rằng tác động sức khỏe của các chất vốn không mang giá trị dinh dưỡng này vẫn cần thêm nghiên cứu.

Một nghiên cứu công bố năm ngoái trên Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics cho thấy thực phẩm chứa phẩm màu nhân tạo thường có hàm lượng đường cao hơn, dù lại ít natri và chất béo bão hòa hơn. Đáng chú ý, hơn một phần tư các nhóm thực phẩm nhắm tới trẻ em có sử dụng màu tổng hợp, so với chỉ 11% ở các sản phẩm đóng gói khác.

Theo các chuyên gia, nỗi lo lớn nhất của doanh nghiệp là doanh số có thể giảm. Thực tế trước đây cho thấy khi một số hãng loại bỏ phẩm màu nhân tạo khỏi ngũ cốc, người tiêu dùng phản ứng tiêu cực và doanh số sụt giảm, buộc công ty phải đưa phiên bản “màu cũ” quay trở lại thị trường.

Tìm màu tự nhiên và áp lực từ luật bang

Một trong những thách thức lớn nhất là tìm màu tự nhiên đủ ổn định, thường phải chiết xuất từ thực vật, với nguồn cung hạn chế. Nhiều hãng chọn giải pháp song song: tung ra phiên bản “không màu nhân tạo” nhưng vẫn giữ sản phẩm truyền thống trên kệ để tránh mất khách.

Trong khi đó, các chuỗi bán lẻ lớn đã đi trước một bước khi loại bỏ phẩm màu nhân tạo khỏi nhãn hàng riêng, dù thừa nhận đây là bài toán khó nhất với các sản phẩm như bánh có kem hay nước thể thao.

Dù chưa có nghĩa vụ pháp lý ở cấp liên bang, làn sóng luật mới tại các bang đang gia tăng. Năm ngoái, hơn 150 dự luật liên quan đến thực phẩm đóng gói được đề xuất tại 40 bang, trong đó nhiều đạo luật cấm phụ gia thực phẩm, đặc biệt trong bữa ăn học đường, bắt đầu có hiệu lực từ năm nay. Trước sự chồng chéo này, các hiệp hội ngành đang kêu gọi chính phủ Mỹ xây dựng một tiêu chuẩn quốc gia thống nhất thay vì để doanh nghiệp phải chạy theo luật lệ khác nhau ở từng bang.

Ở góc độ quốc tế, các nhà sản xuất màu thực phẩm cho rằng Liên minh châu Âu phê duyệt màu có nguồn gốc tự nhiên nhanh hơn Mỹ nhờ phân loại chúng là thực phẩm thay vì phụ gia, qua đó giúp quá trình chuyển đổi khỏi phẩm màu nhân tạo diễn ra thuận lợi hơn.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc