Bốc đầu, lạng lách trên đường: Khi nào chỉ bị phạt, khi nào có thể bị xử lý hình sự?

Công an phường Từ Liêm đang tiếp tục xác minh những người liên quan đến vụ một nhóm thanh thiếu niên tụ tập, điều khiển xe máy tốc độ cao, bốc đầu, lạng lách, đánh võng tại khu vực sân vận động Mỹ Đình trong các ngày 11 và 12.10.

Điều đáng chú ý là nhiều người trong nhóm còn rất trẻ, đặt ra đồng thời ba vấn đề pháp lý: Trách nhiệm của người trực tiếp điều khiển xe, khả năng bị xử lý hình sự khi hành vi gây mất trật tự công cộng và trách nhiệm của người giao xe cho người chưa đủ điều kiện.

Hình minh họa (tạo bởi AI)

Bốc đầu, lạng lách không chỉ là một lỗi giao thông thông thường

Ngày 15.10, Công an phường Từ Liêm cho biết đã phối hợp với các đơn vị chức năng triệu tập thêm 17 người liên quan đến vụ nhóm thanh thiếu niên chạy xe máy tốc độ cao, bốc đầu, lạng lách, đánh võng quanh khu vực sân vận động Mỹ Đình.

Trước đó, 8 người đã được triệu tập trong đợt đầu. Phần lớn những người mới được làm việc sinh từ năm 2007 đến 2010, người nhỏ tuổi nhất sinh năm 2010. Cơ quan công an đang tiếp tục xác minh vai trò, hành vi cụ thể của từng người để xử lý theo quy định, trong đó có hướng xem xét về tội gây rối trật tự công cộng.

Ở góc độ giao thông, các hành vi lạng lách, đánh võng bằng xe mô tô, xe gắn máy đã có chế tài riêng và mức xử phạt không nhẹ.

Theo quy định hiện hành, người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy lạng lách, đánh võng trên đường hoặc điều khiển thành nhóm từ hai xe trở lên cùng chạy quá tốc độ có thể bị phạt từ 8 đến 10 triệu đồng. Với một số hành vi trong nhóm này, người có giấy phép lái xe còn có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép trong thời gian từ 10 đến 12 tháng.

Riêng hành vi thường được gọi là “bốc đầu”, nếu thực tế được xác định là điều khiển xe hai bánh chạy bằng một bánh, người vi phạm còn có thể bị tịch thu phương tiện. Quy định hiện hành cũng áp dụng thời gian tước giấy phép lái xe từ 22 đến 24 tháng đối với hành vi thuộc nhóm này.

Điều đó cho thấy việc nâng đầu xe, lạng lách hay chạy tốc độ cao không còn là kiểu “thể hiện kỹ năng” đơn thuần như một số thanh thiếu niên vẫn nghĩ. Chỉ cần thực hiện trên đường giao thông, người điều khiển đã có thể đối mặt với chế tài hành chính rất nặng, ngay cả khi chưa xảy ra tai nạn.

Nếu hành vi đồng thời kéo theo các lỗi khác như không đội mũ bảo hiểm, không có giấy phép lái xe phù hợp, chạy quá tốc độ, đi sai làn, vượt đèn đỏ hoặc sử dụng phương tiện không bảo đảm điều kiện, người điều khiển còn có thể bị xử lý thêm đối với từng vi phạm tương ứng.

Tuy nhiên, xử phạt giao thông chưa phải giới hạn cao nhất trong những vụ việc có tính chất tụ tập đông người, chạy xe thành đoàn và gây náo loạn khu vực công cộng.

Khi nào từ vi phạm giao thông có thể chuyển thành trách nhiệm hình sự?

Ranh giới giữa xử phạt hành chính và xử lý hình sự không thể xác định đơn giản bằng việc một người có “bốc đầu” hay không.

Điều 318 Bộ luật Hình sự quy định tội gây rối trật tự công cộng đối với người có hành vi gây rối làm ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc thuộc trường hợp đã từng bị xử phạt, kết án về hành vi này mà còn vi phạm.

Ở khung cơ bản, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 5 đến 50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.

Nếu vụ việc có các tình tiết như có tổ chức, gây cản trở giao thông nghiêm trọng, gây đình trệ hoạt động công cộng, xúi giục người khác gây rối hoặc thuộc một số trường hợp tăng nặng khác, khung hình phạt có thể từ 2 đến 7 năm tù.

Bởi vậy, một trường hợp cá nhân điều khiển xe vi phạm quy tắc giao thông có thể trước hết được xem xét theo quy định xử phạt hành chính. Nhưng nếu nhiều người hẹn nhau, tập hợp thành nhóm, cùng chạy xe tốc độ cao, đánh võng, bốc đầu, gây náo loạn đường phố hoặc làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới giao thông, tính chất pháp lý của vụ việc có thể hoàn toàn khác.

Yếu tố quan trọng không chỉ nằm ở kỹ thuật điều khiển xe mà còn ở cách thức những người tham gia liên kết với nhau, thời gian, địa điểm, quy mô nhóm, hậu quả gây ra, mức độ ảnh hưởng tới cộng đồng và vai trò cụ thể của từng người.

Vì thế, không thể mặc định tất cả những người xuất hiện trong cùng một nhóm đều phải chịu trách nhiệm giống nhau. Người trực tiếp điều khiển phương tiện, người rủ rê hoặc tổ chức, người có hành vi kích động, người chỉ đi cùng hay những trường hợp xuất hiện tại hiện trường nhưng không tham gia hành vi vi phạm phải được cơ quan chức năng xác minh riêng.

Độ tuổi cũng là yếu tố đặc biệt quan trọng trong vụ việc tại Mỹ Đình.

Theo Bộ luật Hình sự, người từ đủ 16 tuổi trở lên về nguyên tắc phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ trường hợp luật có quy định khác. Tội gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 không nằm trong danh sách các tội mà người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự.

Do đó, với những người sinh năm 2010 trong vụ việc, không thể chỉ dựa vào năm sinh để kết luận trách nhiệm hình sự. Cơ quan chức năng phải xác định chính xác ngày, tháng, năm sinh và tuổi tại thời điểm xảy ra hành vi. Nếu người đó chưa đủ 16 tuổi thì việc xử lý đối với tội gây rối trật tự công cộng sẽ khác với người đã đủ 16 tuổi.

Với người chưa thành niên, pháp luật cũng có những nguyên tắc xử lý riêng, đặt yêu cầu giáo dục, giúp sửa chữa sai lầm và xem xét độ tuổi, nhận thức cũng như vai trò cụ thể của từng người.

Đây cũng là lý do việc cơ quan công an “triệu tập để làm rõ” không đồng nghĩa với việc tất cả những người được triệu tập đã bị khởi tố hoặc được xác định phạm tội.

Con chưa đủ tuổi lấy xe đi, phụ huynh và chủ xe có trách nhiệm gì?

Một khía cạnh pháp lý khác thường bị bỏ qua trong các vụ thanh thiếu niên vi phạm giao thông là nguồn gốc chiếc xe.

Luật hiện hành quy định người đủ 16 tuổi trở lên được điều khiển xe gắn máy. Người đủ 18 tuổi trở lên mới đủ độ tuổi để được cấp các hạng giấy phép lái xe A1, A và điều khiển những loại mô tô tương ứng.

Người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi điều khiển xe mô tô có dung tích xi-lanh từ 50cm3 trở lên hoặc động cơ điện từ 4kW trở lên có thể bị xử phạt vì chưa đủ điều kiện về độ tuổi.

Không chỉ người lái chịu trách nhiệm. Chủ phương tiện là cá nhân giao xe hoặc để cho người không đủ điều kiện theo quy định điều khiển xe tham gia giao thông có thể bị phạt từ 8 đến 10 triệu đồng; đối với chủ phương tiện là tổ chức, mức phạt từ 16 đến 20 triệu đồng.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý với phụ huynh có con ở độ tuổi trung học.

Việc chiếc xe đứng tên cha mẹ không đồng nghĩa phụ huynh tự động bị xử phạt mỗi khi con tự ý lấy xe. Cơ quan chức năng phải làm rõ có hành vi “giao xe” hoặc “để cho” người không đủ điều kiện điều khiển hay không, dựa trên tình tiết cụ thể.

Tuy nhiên, nếu cha mẹ biết con chưa đủ tuổi hoặc chưa có giấy phép lái xe phù hợp nhưng vẫn chủ động giao phương tiện để sử dụng, trách nhiệm của chủ xe có thể được đặt ra.

Trong thực tế, nhiều gia đình vẫn có tâm lý rằng con đã biết điều khiển xe thì có thể cho sử dụng phương tiện dung tích lớn để đi học hoặc đi chơi. Nhưng tiêu chí pháp lý không nằm ở việc người đó “biết lái” hay đã lái thành thạo, mà ở độ tuổi, loại phương tiện và giấy phép lái xe tương ứng.

Với những nhóm thanh thiếu niên tụ tập chạy xe tốc độ cao, bốc đầu, lạng lách trên đường, rủi ro còn vượt xa một biên bản xử phạt. Một hành vi tưởng như để quay video, thể hiện với bạn bè hoặc đăng mạng xã hội có thể kéo theo tịch thu phương tiện, xử lý người giao xe, thậm chí trở thành vụ án hình sự nếu đủ các yếu tố cấu thành.

Vụ việc tại khu vực sân vận động Mỹ Đình hiện vẫn đang được cơ quan chức năng tiếp tục xác minh. Trách nhiệm cuối cùng của từng người chỉ có thể được xác định dựa trên hành vi, độ tuổi, vai trò và chứng cứ cụ thể, thay vì suy đoán từ việc một cá nhân xuất hiện trong nhóm hoặc được triệu tập làm việc.