Trốn truy nã hàng chục năm: Thời gian có xóa được tội?

Thay tên đổi họ, hàng chục năm vẫn không thoát…

Sau 30 năm lẩn trốn tại Trung Quốc, thay tên đổi họ nhằm che giấu tung tích, đối tượng Lê Thị Nhàn, bị truy nã về tội “Mua bán phụ nữ”, đã trở về đầu thú tại Công an phường Yên Nghĩa (Hà Nội) vào ngày 10-10.

Theo hồ sơ vụ án, ngày 5-3-1996, Lê Thị Nhàn (sinh năm 1976) thực hiện hành vi mua bán phụ nữ trên địa bàn xã Đồng Mai, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây (cũ). Sau khi xảy ra vụ việc, Nhàn bỏ trốn khỏi địa phương. Ngày 10-8-1996, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hà Tây (cũ) ra quyết định truy nã đối với Nhàn.

Trong quá trình lẩn trốn, Nhàn sang Trung Quốc, sử dụng tên gọi khác nhằm che giấu nhân thân, tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, bằng các biện pháp nghiệp vụ, kết hợp tuyên truyền, vận động và sự hỗ trợ của gia đình, Công an phường Yên Nghĩa đã thuyết phục đối tượng trở về đầu thú.

Ngày 10-10, Nhàn đến cơ quan công an trình diện, khai nhận quá trình lẩn trốn. Công an phường Yên Nghĩa đã hoàn thiện thủ tục ban đầu, bàn giao đối tượng cho cơ quan chức năng tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định.

Cũng trong những ngày đầu tháng 10, Công an xã Đại Thanh (Hà Nội) đã vận động thành công một đối tượng truy nã nguy hiểm khác ra đầu thú sau 20 năm lẩn trốn.

Nhàn tại Cơ quan Công an. Ảnh: CQCA

Theo đó, qua công tác rà soát, nắm tình hình địa bàn và tiếp nhận tin báo từ quần chúng nhân dân, Công an xã Đại Thanh phát hiện thông tin về sự xuất hiện của Vũ Trần Tâm (sinh năm 1986, trú tại phường Vĩnh Tuy, Hà Nội) tại thành phố Hồ Chí Minh.

Ngày 11-10, Công an xã Đại Thanh phối hợp với Công an cửa khẩu Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất triển khai các biện pháp nghiệp vụ, kết hợp tuyên truyền, vận động, thuyết phục Tâm tự nguyện ra đầu thú.

Sau khi tiếp nhận đối tượng, Công an xã Đại Thanh đưa về trụ sở để hoàn thiện hồ sơ. Ngày 12-10, đơn vị bàn giao Vũ Trần Tâm cho Công an phường Tương Mai tiếp tục xử lý theo quy định.

Hai vụ việc liên tiếp cho thấy, dù lẩn trốn 20 năm hay 30 năm, thay đổi nhân thân hoặc di chuyển qua nhiều địa phương, người bị truy nã vẫn có thể bị phát hiện, xử lý. Kết quả này cũng thể hiện vai trò của công tác quản lý địa bàn, sự phối hợp giữa các lực lượng công an và nguồn tin từ quần chúng nhân dân.

Trốn truy nã có làm hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự?

Trao đổi về vấn đề này, luật sư Phạm Quốc Thanh cho biết, không ít người cho rằng chỉ cần lẩn trốn đủ lâu, vượt qua thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự thì sẽ không còn bị xử lý. Tuy nhiên, đây là cách hiểu chưa đầy đủ, bởi pháp luật có quy định riêng đối với trường hợp người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã.

Theo Điều 27 Bộ luật Hình sự năm 2015, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được xác định tùy theo tính chất, mức độ nghiêm trọng của tội phạm. Cụ thể, thời hiệu là 5 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng; 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng; 15 năm đối với tội phạm rất nghiêm trọng và 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Đáng chú ý, khoản 3 Điều 27 quy định, nếu trong thời hạn nêu trên, người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã thì thời hiệu được tính lại kể từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt giữ.

Như vậy, việc lẩn trốn hàng chục năm không đồng nghĩa với việc đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự. Khi có đủ điều kiện pháp luật quy định, thời gian cố tình trốn tránh không được tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đối với vụ Lê Thị Nhàn, luật sư Phạm Quốc Thanh phân tích, do hành vi bị điều tra xảy ra từ năm 1996, cơ quan tiến hành tố tụng cần xem xét quy định pháp luật tại thời điểm thực hiện hành vi và nguyên tắc áp dụng quy định có lợi cho người bị buộc tội. Đáng lưu ý, Điều 45 Bộ luật Hình sự năm 1985 cũng quy định việc không tính thời gian trốn tránh đối với người cố tình trốn tránh và đã có lệnh truy nã.

Bên cạnh đó, việc chủ động ra đầu thú còn thể hiện thái độ hợp tác với cơ quan chức năng. Theo Điều 51 Bộ luật Hình sự, người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải có thể được xem xét áp dụng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Riêng việc đầu thú có thể được Tòa án xem xét là tình tiết giảm nhẹ khác theo khoản 2 Điều 51.

Tuy nhiên, luật sư lưu ý, việc đầu thú không đồng nghĩa với đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng phải căn cứ vào tính chất, mức độ hành vi, các tình tiết của vụ án và quy định pháp luật để xem xét, giải quyết.