'Bóc phốt' trên mạng xã hội và những rủi ro pháp lý

"Mồi lửa" khó kiểm soát

Hiện nay, không khó bắt gặp những bài viết “bóc phốt” thu hút hàng chục ngàn lượt tương tác, bình luận và chia sẻ chỉ sau vài giờ xuất hiện. Từ những mâu thuẫn nhỏ trong sinh hoạt, công việc, tranh chấp tài chính, tình cảm cá nhân cho đến các xung đột kinh doanh, nhiều người thay vì tìm đến cơ quan chức năng hoặc giải quyết qua con đường hoà giải thì lại chọn giải pháp “đưa lên mạng cho cộng đồng mạng phân xử”. Tâm lý đám đông hiếu kỳ kết hợp với tính năng lan truyền mạnh mẽ của các nền tảng điện tử đã biến những bài viết này thành mồi lửa bùng phát khó kiểm soát.

Luật sư Quách Ngọc Lam, Ðoàn Luật sư tỉnh Cà Mau, chia sẻ về quyền cá nhân trên mạng xã hội được pháp luật bảo vệ.

Theo Luật sư Quách Ngọc Lam, quyền đối với hình ảnh và dữ liệu cá nhân của mỗi người được pháp luật bảo vệ tối thượng. Theo đó, pháp luật quy định hành vi tự ý đăng tải, công khai thông tin riêng tư như: căn cước công dân, số điện thoại, tin nhắn riêng, hình ảnh rõ mặt hay biển số xe gắn liền với danh tính khi chưa được sự cho phép của chủ sở hữu là hành vi xâm phạm nghiêm trọng. Theo Ðiều 50 Nghị định 330 của Chính phủ, cá nhân thực hiện hành vi công khai dữ liệu cá nhân trái phép hoặc xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người khác sẽ bị phạt tiền từ 15-25 triệu đồng; đối với tổ chức, mức phạt dao động từ 30-50 triệu đồng. Bên cạnh chế tài tài chính, người vi phạm còn bị buộc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là gỡ bỏ toàn bộ thông tin sai phạm. Ngoài ra, nếu tự ý sử dụng thông tin, hình ảnh cá nhân sai mục đích hoặc chưa được sự đồng ý, người vi phạm phải đối mặt với mức phạt tiền từ 10-20 triệu đồng theo Nghị định 15 của Chính phủ và các quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân. Ðặc biệt, hành vi tự ý lấy hình ảnh người khác đăng tải nhằm mục đích quảng cáo trái phép có thể chịu mức xử phạt từ 20-40 triệu đồng.

Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Một ngộ nhận rất phổ biến của cộng đồng mạng là: “Tôi "chửi đổng", viết tắt tên, che mặt hay dùng biệt danh thì pháp luật không thể đụng đến”. Luật sư Quách Ngọc Lam khẳng định, đây chỉ là tâm lý lách luật. Thực tiễn pháp lý, hành vi chửi bới, lăng mạ người khác trên mạng dù không nêu đích danh họ tên nhưng đi kèm các dữ liệu định danh gián tiếp đủ để những người xung quanh nhận ra nạn nhân là ai thì vẫn bị xử lý triệt để. Nạn nhân hoàn toàn có đủ cơ sở pháp lý để lập vi bằng, thu thập chứng cứ tố cáo hoặc khởi kiện ra toà nếu bài viết chứa đựng các chi tiết nhận diện như: hình ảnh đã che mặt nhưng giữ nguyên vóc dáng, trang phục đặc trưng, địa điểm check-in tại nhà riêng, nơi làm việc; bài viết sử dụng chữ cái viết tắt kèm thông tin độc nhất về chức vụ, mối quan hệ, sự việc nội bộ.

“Nguy hiểm hơn, nếu dưới phần bình luận, chính người đăng bài hoặc các tài khoản khác tiếp tục tương tác và chỉ rõ tài khoản hay tên thật của nạn nhân thì bài viết ban đầu đã đủ yếu tố cấu thành hành vi vi phạm", Luật sư Quách Ngọc Lam phân tích.

Khi hành vi “bóc phốt” có tính chất nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến tâm lý, sức khoẻ, đời sống của nạn nhân hoặc biến thành "chiến dịch hạ bệ" có tổ chức, người đăng tải bài viết có thể ngay lập tức bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội làm nhục người khác" theo Ðiều 155 Bộ luật Hình sự hoặc "Tội vu khống" theo Ðiều 156 Bộ luật Hình sự. Mức án dành cho các tội danh này không chỉ phạt tiền hay cải tạo không giam giữ mà còn có thể phải đối mặt với án phạt tù. Bài học từ hàng loạt vụ án hình sự liên quan đến một số người cố tình dẫn dắt dư luận hay sử dụng tầm ảnh hưởng cá nhân để thực hiện các phiên livestream, đăng tải bài viết công kích người khác đã bị ngành chức năng xử lý thời gian qua vì hành vi lợi dụng các quyền tự do dân chủ, xúc phạm danh dự người khác trên mạng là cái giá phải trả của sự ngông cuồng trên bàn phím.

Mỗi người dân khi tham gia mạng xã hội, cần nâng cao tinh thần thượng tôn pháp luật, ứng xử văn minh và tỉnh táo trước những thông tin được đăng tải.

“Mỗi người dân khi tham gia không gian mạng cần nâng cao tinh thần thượng tôn pháp luật, ứng xử văn minh và tỉnh táo. Khi xảy ra các tranh chấp, mâu thuẫn hay phát hiện hành vi vi phạm của cá nhân, tổ chức khác, con đường đúng đắn và duy nhất để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình là thu thập chứng cứ và gởi đơn phản ánh đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền giải quyết, thay vì tự biến bản thân từ người đúng trở thành kẻ vi phạm pháp luật chỉ vì một bài đăng “bóc phốt” nông nổi”, Luật sư Quách Ngọc Lam chia sẻ.