Bồi đắp 'thế trận lòng dân', xây dựng khu vực biên giới vững mạnh

Củng cố hệ thống chính trị từ cơ sở

Biên giới quốc gia là thiêng liêng, bất khả xâm phạm; khu vực biên giới là địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh (QP-AN), đối ngoại, đồng thời là không gian sinh tồn và phát triển của đồng bào các dân tộc thiểu số. Bảo vệ biên giới không chỉ là quản lý đường biên, cột mốc, cửa khẩu, vùng biển, đảo, mà trước hết và lâu dài là xây dựng địa bàn vững mạnh, chăm lo đời sống nhân dân, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước. Nhận thức sâu sắc yêu cầu đó, Đảng ủy, Bộ tư lệnh Bộ đội Biên phòng luôn xác định, việc tham gia xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở khu vực biên giới là nhiệm vụ chính trị quan trọng, vừa cấp thiết, vừa có ý nghĩa chiến lược lâu dài; là nội dung cơ bản trong yêu cầu, nhiệm vụ công tác Đảng, công tác chính trị, công tác vận động quần chúng và xây dựng nền biên phòng toàn dân.

Đồng chí Lại Xuân Lâm, Phó bí thư Đảng ủy Chính phủ và Thiếu tướng Vũ Quốc Ân, Phó chính ủy Bộ đội Biên phòng cùng các đại biểu tham gia khởi công công trình “Thắp sáng đường biên-Đường cờ Tổ quốc” tại xóm Bản Quang, xã Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng. Ảnh: NGỌC LÂM

Trong giai đoạn 2015-2025, Đảng ủy, Bộ tư lệnh BĐBP đã lãnh đạo, chỉ đạo toàn lực lượng triển khai đồng bộ nhiều mô hình, chương trình, phong trào tham gia xây dựng khu vực biên giới vững mạnh. Đây không phải là những hoạt động riêng lẻ, mang tính thời điểm mà là sự kế thừa và phát triển phương thức công tác vận động quần chúng đã được các thế hệ cán bộ, chiến sĩ BĐBP bền bỉ vun đắp. Cấp ủy, chỉ huy các đơn vị đã chủ động quán triệt, cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng; tăng cường phối hợp với cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các ban, ngành, đoàn thể từ Trung ương đến địa phương; huy động nhiều nguồn lực cùng hướng về biên giới, hải đảo. Nhiều cách làm sáng tạo, nhiều mô hình thiết thực được triển khai rộng khắp, phù hợp với điều kiện từng địa bàn, từng tuyến biên giới.

Điểm mới trong giai đoạn này là BĐBP đã từng bước nâng những hoạt động giúp dân từ các phần việc cụ thể, riêng lẻ thành các chương trình, mô hình được tổ chức bài bản, có mục tiêu rõ ràng và hướng tới hiệu quả lâu dài; có sự phối hợp chặt chẽ của cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể và sự tham gia ngày càng chủ động của nhân dân.

Dấu ấn rõ nét trước hết được thể hiện ở kết quả tham gia xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở. Thông qua các quy chế phối hợp, đội ngũ cán bộ BĐBP tăng cường xã, cán bộ tham gia cấp ủy địa phương và đảng viên đồn biên phòng tham gia sinh hoạt tại các chi bộ thôn, bản đã trở thành cầu nối quan trọng giữa đơn vị với cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương. Đội ngũ cán bộ, đảng viên BĐBP đã trực tiếp tham mưu xây dựng quy chế làm việc, nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, bồi dưỡng, tạo nguồn kết nạp đảng viên, củng cố chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội; tham gia giải quyết những khó khăn, vướng mắc và các vấn đề phức tạp nảy sinh trên địa bàn. Thông qua thực tiễn công tác, đội ngũ cán bộ BĐBP còn góp phần phát hiện, bồi dưỡng, tạo nguồn cán bộ tại chỗ, nhất là cán bộ người dân tộc thiểu số; hướng dẫn phương pháp tổ chức, điều hành; qua đó góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.

Lãnh đạo Bộ đội Biên phòng cùng các đại biểu tham gia khởi công công trình “Thắp sáng đường biên-Đường cờ Tổ quốc” tại xóm Bản Quang, xã Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng. Ảnh: NGỌC LÂM

Thực hiện quy chế phối hợp giữa Đảng ủy BĐBP tỉnh, thành phố với cấp ủy các xã biên giới, ban chỉ huy BĐBP các tỉnh, thành phố đã lãnh đạo, chỉ đạo các đồn biên phòng giới thiệu hàng nghìn lượt đảng viên đồn biên phòng tham gia sinh hoạt tại các chi bộ thôn, bản. Năm 2026 đã giới thiệu 2.626 đảng viên các đồn biên phòng tham gia sinh hoạt tại 2.375 chi bộ thôn, bản biên giới. Thông qua việc sinh hoạt đảng tạm thời tại các chi bộ thôn, bản, đã phát hiện, bồi dưỡng, giới thiệu cho các chi bộ những quần chúng ưu tú, từng bước xây dựng đội ngũ đảng viên, tổ chức đảng ở cơ sở vững mạnh.

Qua công tác nắm tình hình địa bàn và đời sống nhân dân, các đồn biên phòng đã phát hiện, giới thiệu nhiều quần chúng ưu tú, tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương bồi dưỡng, đào tạo, tạo nguồn và bố trí cán bộ tại chỗ. Trong đó, Lai Châu đã bồi dưỡng, giới thiệu 120 cán bộ cấp xã và 131 cán bộ thôn, bản; Cao Bằng với 295 cán bộ cấp xã và 1.115 cán bộ thôn; Thanh Hóa với 959 cán bộ cấp xã và 1.462 cán bộ thôn; Nghệ An với 259 cán bộ cấp xã và 270 cán bộ thôn...

Chăm lo sinh kế, phát triển toàn diện con người

Dấu ấn thứ hai là các mô hình, chương trình, phong trào đã góp phần trực tiếp chăm lo sinh kế, phát triển con người và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân. Các phong trào, cuộc vận động: “BĐBP chung sức xây dựng nông thôn mới”, “Cả nước vì người nghèo-Không để ai bị bỏ lại phía sau”; các chương trình: “Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản”, “Biên cương đêm hội trăng rằm”, BĐBP chuyển đổi số nơi biên giới, “Đồng hành cùng phụ nữ biên cương”; các mô hình: “Nâng bước em tới trường-Con nuôi đồn biên phòng”, “Thầy giáo quân hàm xanh”, “Thầy thuốc quân hàm xanh”, đảng viên đồn biên phòng phụ trách hộ gia đình ở khu vực biên giới... đã đi vào cuộc sống bằng những việc làm cụ thể, gần gũi và giàu ý nghĩa nhân văn.

Nhiều mô hình, chương trình đã vượt ra khỏi ý nghĩa hỗ trợ trước mắt, từng bước giúp nhân dân xây dựng phương thức sản xuất phù hợp, tổ chức cuộc sống ổn định và nâng cao khả năng tự vươn lên. Tiêu biểu như mô hình lúa nước Rục Làn của Đồn Biên phòng Cà Xèng, BĐBP tỉnh Quảng Trị; mô hình sản xuất tổng hợp của Đồn Biên phòng Pù Nhi, BĐBP tỉnh Thanh Hóa; mô hình du lịch cộng đồng tại Việt Hải, đặc khu Cát Hải, TP Hải Phòng của Đồn Biên phòng Cát Bà, BĐBP TP Hải Phòng... là những ví dụ cho thấy khi chủ trương đúng được triển khai sát với thực tiễn, người dân có thể phát huy tiềm năng của đất đai, văn hóa và sức lao động để tạo sinh kế lâu dài.

Bộ tư lệnh BĐBP đã chủ trì ký kết các chương trình phối hợp với các ban, bộ, ngành, đoàn thể Trung ương, triển khai nhiều chương trình phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH) hướng về biên giới, hải đảo, qua đó huy động nguồn lực, kịp thời hỗ trợ, động viên quân và dân, tham mưu, phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương rà soát tình hình phát triển KT-XH, xác định chủ trương, giải pháp và đề xuất phương án đầu tư, hỗ trợ phù hợp; triển khai các chương trình, dự án phát triển KT-XH, xây dựng hạ tầng cơ sở và tham gia Phong trào “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới”; thực hiện các đề án bảo tồn, phát triển dân tộc Chứt tại tỉnh Hà Tĩnh; dân tộc La Hủ tại tỉnh Lai Châu; tộc người Đan Lai tại tỉnh Nghệ An. Qua đó, góp phần đưa 112 xã từ mức yếu, kém lên trung bình và 195 xã từ trung bình lên khá về phát triển KT-XH.

Các hoạt động văn hóa, giáo dục, y tế cũng để lại dấu ấn sâu sắc. Ở nhiều địa bàn khó khăn, những lớp học do cán bộ biên phòng duy trì, những học sinh được đỡ đầu, những em nhỏ được nhận làm con nuôi, các trạm quân dân y và những đợt khám, chữa bệnh lưu động đã trở thành hình ảnh sinh động của tình quân dân nơi biên giới.

Từ năm 2015 đến 2025, BĐBP triển khai Chương trình “Nâng bước em tới trường”, mỗi năm đã nhận đỡ đầu gần 3.000 học sinh có hoàn cảnh khó khăn, trong đó gần 200 em là học sinh nước bạn Lào, Campuchia với mức hỗ trợ 500.000 đồng/tháng đến khi học hết lớp 12 và nhận nuôi hơn 300 em tại các đồn biên phòng. Đến nay, cán bộ, chiến sĩ toàn lực lượng đã đóng góp nguồn kinh phí thực hiện chương trình với tổng số tiền gần 184 tỷ đồng.

BĐBP phối hợp với ngành y tế bồi dưỡng đội ngũ bác sĩ, y sĩ; xây dựng, hỗ trợ trang thiết bị và vật chất cho các trạm quân dân y kết hợp, cơ sở y tế ở khu vực biên giới. Hiện nay, toàn lực lượng duy trì 150 trạm quân dân y kết hợp với hơn 400 bác sĩ, y sĩ, trong đó có 4 trạm quân dân y hữu nghị, phục vụ khám, chữa bệnh cho quân và dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và nhân dân các nước láng giềng.

Phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong bảo vệ biên giới

Thực tiễn 10 năm qua cho thấy, phát triển KT-XH, củng cố hệ thống chính trị và bảo vệ biên giới là những nhiệm vụ có mối quan hệ chặt chẽ, tác động lẫn nhau. Khi đời sống được cải thiện, hệ thống chính trị được củng cố, nhân dân yên tâm bám đất, bám làng, bám biển, ý thức, trách nhiệm tham gia quản lý, bảo vệ biên giới được nâng lên. Các tổ tự quản đường biên, cột mốc, tổ tự quản an ninh, trật tự; hoạt động kết nghĩa cụm dân cư hai bên biên giới; các phong trào vận động ngư dân vươn khơi, bám biển... đã góp phần phát huy sức mạnh của nhân dân trong quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.

Thông qua các mô hình, chương trình, phong trào, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà ngày càng trở thành lực lượng trực tiếp tham gia xây dựng địa bàn, giữ gìn an ninh, trật tự, bảo vệ đường biên, cột mốc và chủ quyền biển, đảo. Mỗi thôn, bản, mỗi gia đình và mỗi người dân đều trở thành một thành tố của nền biên phòng toàn dân. Đây chính là sự chuyển biến có ý nghĩa bền vững nhất, bởi từ sự hỗ trợ, đồng hành của BĐBP, tinh thần trách nhiệm, ý thức tự quản và lòng yêu nước của nhân dân được khơi dậy, tập hợp và phát huy thành sức mạnh bảo vệ biên giới từ sớm, từ xa, ngay từ cơ sở.

Lãnh đạo Bộ đội Biên phòng cùng các đại biểu tham gia khởi công công trình “Thắp sáng đường biên-Đường cờ Tổ quốc” tại xóm Bản Quang, xã Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng. Ảnh: NGỌC LÂM

Đổi mới phương thức, nâng cao hiệu quả trong tình hình mới

Trong giai đoạn tiếp theo, tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh, phức tạp; khu vực biên giới vẫn còn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường. KT-XH ở một số địa bàn còn phát triển chậm; đời sống vật chất, tinh thần của một bộ phận nhân dân còn khó khăn; các loại tội phạm, vi phạm pháp luật, thiên tai, dịch bệnh và những vấn đề an ninh phi truyền thống tiếp tục đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với nhiệm vụ xây dựng, quản lý, bảo vệ biên giới. Để tiếp tục phát huy hiệu quả các mô hình, chương trình, phong trào do BĐBP triển khai nhằm tham gia xây dựng khu vực biên giới vững mạnh, cấp ủy, chỉ huy các cấp sẽ triển khai thực hiện tốt một số nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu sau:

Một là, tiếp tục quán triệt sâu sắc, cụ thể hóa và tổ chức thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về nhiệm vụ của BĐBP trong tham gia xây dựng, củng cố hệ thống chính trị, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở khu vực biên giới, gắn với quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia. Trọng tâm là tiếp tục thực hiện hiệu quả các chủ trương về phát triển KT-XH ở các xã biên giới đất liền kết hợp với tăng cường QP-AN, đối ngoại; đẩy mạnh phong trào toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới.

Hai là, chủ động tham mưu với Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng để đề xuất với Đảng, Nhà nước tiếp tục hoàn thiện các chủ trương, chính sách phát triển KT-XH gắn với tăng cường QP-AN và đối ngoại ở khu vực biên giới. Phối hợp chặt chẽ với các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương để kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình BĐBP tham gia xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, phát triển KT-XH; quan tâm hoàn thiện cơ chế phối hợp, chế độ, chính sách đối với đội ngũ cán bộ tăng cường xã và bảo đảm nguồn lực thực hiện các chương trình, mô hình ở cơ sở.

Ba là, tiếp tục phối hợp với các ban, bộ, ngành, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị-xã hội ở Trung ương và địa phương nâng cao chất lượng, hiệu quả các chương trình phối hợp; vận động các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân và nhà hảo tâm hướng về biên giới, biển, đảo. Các nguồn lực huy động cần được quản lý, sử dụng công khai, đúng mục đích, đúng đối tượng; ưu tiên những địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, dịch bệnh. Nội dung hỗ trợ phải hướng vào giải quyết những vấn đề thiết yếu, lâu dài như phát triển sinh kế, giảm nghèo bền vững, xây dựng nhà ở, công trình dân sinh, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ giáo dục, nâng cao dân trí và cải thiện đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân. Hoạt động hỗ trợ không chỉ dừng lại ở việc trao tặng kinh phí, vật chất mà phải gắn với hướng dẫn phương pháp tổ chức sản xuất, chuyển giao kỹ thuật, tạo điều kiện để người dân phát huy nội lực và chủ động vươn lên.

Bốn là, tham mưu, phối hợp với cấp ủy, chính quyền các cấp nơi có biên giới tiếp tục triển khai hiệu quả các chương trình, kế hoạch, dự án phát triển KT-XH, giảm nghèo bền vững, xây dựng hạ tầng cơ sở, chăm sóc sức khỏe, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân. Quan tâm thực hiện tốt việc giao đất, giao rừng, bố trí, sắp xếp dân cư, tạo điều kiện để nhân dân định canh, định cư, sinh sống ổn định, lâu dài và bền vững ở khu vực biên giới. Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển KT-XH với xây dựng khu vực phòng thủ, tăng cường QP-AN và đối ngoại. Tiếp tục tham mưu củng cố, kiện toàn, nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể ở khu vực biên giới. Phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong tuyên truyền, vận động nhân dân và tham gia giải quyết các vụ việc phức tạp; đồng thời đề cao vai trò chủ thể của nhân dân trong quản lý, bảo vệ đường biên, cột mốc, giữ gìn an ninh, trật tự địa bàn.

Năm là, lãnh đạo, chỉ đạo các đơn vị tiếp tục duy trì, nâng cao hiệu quả các quy chế phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương; phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ tăng cường xã, đảng viên các đồn biên phòng tham gia sinh hoạt tại các chi bộ thôn, bản và đảng viên đồn biên phòng phụ trách hộ gia đình ở khu vực biên giới. Tiếp tục triển khai hiệu quả các chương trình, mô hình đã khẳng định được giá trị thực tiễn và ý nghĩa nhân văn sâu sắc, như: “Nâng bước em tới trường-Con nuôi đồn biên phòng”, “Thầy giáo quân hàm xanh” và các mô hình giúp dân phát triển KT-XH. Thường xuyên rà soát, đánh giá thực chất hiệu quả từng mô hình; lựa chọn, nhân rộng những cách làm phù hợp với điều kiện từng địa bàn, kiên quyết khắc phục biểu hiện hình thức, dàn trải. Quá trình triển khai phải bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ nguồn lực, rõ kết quả và rõ trách nhiệm.

Sáu là, cùng với việc tiếp tục duy trì, nâng cao hiệu quả các chương trình, mô hình đã được khẳng định trong thực tiễn, các đơn vị phải tập trung triển khai sâu rộng mô hình “BĐBP đồng hành chuyển đổi số nơi biên giới”, coi đây là một nội dung quan trọng trong đổi mới công tác vận động quần chúng và tham gia xây dựng khu vực biên giới vững mạnh. Quá trình thực hiện phải bám sát địa bàn, đúng đối tượng, thiết thực, hiệu quả; phát huy vai trò nòng cốt của cán bộ, chiến sĩ BĐBP trong trực tiếp hướng dẫn nhân dân sử dụng điện thoại thông minh, khai thác dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng VNeID, tiếp cận các nền tảng số, thông tin thị trường, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm trên môi trường số. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, trang bị cho nhân dân kỹ năng nhận diện thông tin xấu, độc, thủ đoạn lừa đảo và tội phạm công nghệ cao, nâng cao ý thức tự bảo vệ trên không gian mạng. Cấp ủy, chỉ huy các đơn vị phải thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện; kịp thời khắc phục biểu hiện hình thức, chạy theo phong trào, thiếu chiều sâu. Mỗi đơn vị cần lựa chọn nội dung, cách làm phù hợp với đặc điểm địa bàn, gắn chuyển đổi số với nâng cao dân trí, phát triển sinh kế, cải cách thủ tục hành chính, giữ gìn an ninh, trật tự và xây dựng nền biên phòng toàn dân. Qua đó, từng bước thu hẹp khoảng cách số, hình thành công dân số nơi biên giới, góp phần củng cố “thế trận lòng dân” trong tình hình mới.

Thực tiễn 10 năm qua cho thấy, kết quả đạt được trước hết bắt nguồn từ sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền; sự phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể; việc phát huy vai trò nòng cốt, chuyên trách của BĐBP và sự tham gia tích cực của nhân dân. Từ những mô hình, cách làm cụ thể, phù hợp với từng địa bàn, nhận thức và trách nhiệm của nhân dân đối với nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới từng bước được nâng lên, đồng thời tạo thêm sự gắn kết giữa lực lượng BĐBP với cấp ủy, chính quyền và nhân dân khu vực biên giới. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục huy động sức mạnh tổng hợp, kết hợp phát triển KT-XH với củng cố QP-AN và đối ngoại, đáp ứng yêu cầu xây dựng, quản lý và bảo vệ biên giới quốc gia trong tình hình mới.