BSR cần là hạt nhân của trung tâm công nghiệp - năng lượng lọc hóa dầu
Trao đổi tại Tọa đàm “Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”, diễn ra sáng 18/11 tại Hà Nội, TS Dư Văn Toán, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp là hướng đi có nhiều tiềm năng, giúp Việt Nam hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới, nâng cao năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực, quốc tế.
Theo TS Dư Văn Toán, xu hướng phát triển công nghiệp năng lượng trên thế giới đang chuyển từ mô hình các nhà máy điện và khu công nghiệp phân bố riêng rẽ sang mô hình tích hợp trong cùng một không gian. Trong đó, các nguồn năng lượng tái tạo được kết nối trực tiếp với cơ sở sản xuất công nghiệp, chế tạo thiết bị, cảng biển, logistics và hệ thống hạ tầng dùng chung.

TS Dư Văn Toán: Với trung tâm công nghiệp - năng lượng lọc hóa dầu, BSR cần giữ vai trò trung tâm trong kết nối các chuỗi sản xuất, tạo nền tảng để mở rộng không gian công nghiệp và thu hút đầu tư.
Mô hình này không chỉ tối ưu hóa việc cung ứng năng lượng mà còn tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái cộng sinh giữa các ngành công nghiệp. Các nhà máy có thể sử dụng chung hạ tầng, tận dụng nhiệt thải, tái sử dụng nước và phát triển các chuỗi sản xuất liên kết. Đặc biệt, các ngành công nghiệp nền tảng như lọc hóa dầu, hóa chất có thể trở thành đầu mối kết nối với nhiều lĩnh vực sản xuất và công nghiệp phụ trợ.
Từ góc độ này, TS Dư Văn Toán cho rằng BSR cần được xác định là doanh nghiệp nòng cốt, hạt nhân trong phát triển trung tâm công nghiệp - năng lượng lọc hóa dầu. Việc hình thành trung tâm không đơn thuần là mở rộng một cơ sở sản xuất hiện hữu, mà cần hướng tới xây dựng không gian công nghiệp tích hợp, trong đó BSR giữ vai trò kết nối các hoạt động lọc hóa dầu, hóa chất, năng lượng và các ngành công nghiệp liên quan.
Một trong những lợi thế quan trọng của khu vực miền Trung là có mặt bằng và không gian phát triển tương đối rộng. Đây là điều kiện để bố trí các tổ hợp công nghiệp quy mô lớn, mở rộng hoạt động sản xuất, đồng thời thu hút thêm doanh nghiệp đầu tư vào khu vực. Khi có quỹ đất đủ lớn và quy hoạch không gian đồng bộ, trung tâm sẽ có điều kiện hình thành các chuỗi sản xuất liên kết, tạo hiệu ứng cộng hưởng giữa doanh nghiệp đầu tàu với các doanh nghiệp vệ tinh.
Đáng chú ý, khu vực miền Trung còn có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo, với nguồn gió, bức xạ mặt trời, năng lượng sóng biển và dòng chảy biển. Theo TS Dư Văn Toán, cần nghiên cứu khả năng tích hợp, khai thác các nguồn năng lượng này để phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất công nghiệp, đồng thời tạo nền tảng phát triển các sản phẩm năng lượng mới như hydrogen xanh và ammonia xanh.
Đây là hướng đi có ý nghĩa đối với một trung tâm công nghiệp - năng lượng lọc hóa dầu. Nguồn năng lượng tái tạo có thể bổ sung cho nhu cầu năng lượng của các cơ sở sản xuất, từng bước giảm phụ thuộc vào các nguồn năng lượng truyền thống, đồng thời mở ra những hướng sản xuất mới gắn với chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải. Khi được kết nối với nền tảng lọc hóa dầu và công nghiệp hóa chất hiện hữu, các lĩnh vực này có thể tạo nên chuỗi giá trị có mức độ tích hợp cao hơn.
TS Dư Văn Toán cũng nhấn mạnh, lợi thế về mặt bằng và không gian phát triển cần được kết hợp với các cơ chế, chính sách ưu đãi đủ sức hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp. Đây là yếu tố quan trọng nhằm huy động thêm nguồn lực xã hội, thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, chế biến sâu, năng lượng tái tạo và sản xuất nhiên liệu xanh.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các trung tâm công nghiệp năng lượng thành công thường được quy hoạch tại những khu vực có khả năng kết nối nguồn năng lượng, cảng biển, hạ tầng logistics và khách hàng công nghiệp. Các mô hình tại Anh, Đức, Đan Mạch và Trung Quốc cho thấy, khi được tổ chức đồng bộ, trung tâm không chỉ đáp ứng nhu cầu năng lượng trong nước mà còn tạo ra năng lực chế tạo, cung ứng thiết bị và dịch vụ cho thị trường quốc tế.
Đối với Việt Nam, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Luật Điện lực và các định hướng bảo đảm an ninh năng lượng đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình này. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch không gian biển và đất liền, cơ chế đấu nối lưới điện, chính sách phát triển hydrogen xanh, ammonia xanh và các nguồn tài chính xanh.
Theo TS Dư Văn Toán, điều quan trọng là phải xác định rõ vai trò của từng doanh nghiệp trong hệ sinh thái, lựa chọn doanh nghiệp đủ năng lực làm hạt nhân dẫn dắt và có cơ chế thu hút các nhà đầu tư cùng tham gia. Với trung tâm công nghiệp - năng lượng lọc hóa dầu, BSR cần giữ vai trò trung tâm trong kết nối các chuỗi sản xuất, tạo nền tảng để mở rộng không gian công nghiệp và thu hút đầu tư.
Nếu khai thác hiệu quả lợi thế về nền tảng lọc hóa dầu, mặt bằng, không gian biển và nguồn năng lượng tái tạo, khu vực miền Trung có cơ hội hình thành một trung tâm công nghiệp - năng lượng có sức cạnh tranh, không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu sản phẩm, công nghệ và dịch vụ. Đây cũng là hướng đi để BSR mở rộng vai trò, từ doanh nghiệp lọc hóa dầu trở thành hạt nhân thúc đẩy một hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng mới.
