Bữa ăn bán trú trường học: Tăng quyền giám sát của phụ huynh

Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo thông tư quy định tổ chức bữa ăn bán trú, dịch vụ căng tin trong trường mầm non, phổ thông.

Có 3 hình thức tổ chức bữa ăn nội trú, bán trú trong cơ sở giáo dục bao gồm: nhà trường tự tổ chức nấu ăn; cung cấp dịch vụ nấu ăn và cung cấp suất ăn.

Về lựa chọn cơ sở cung cấp dịch vụ, Bộ GD&ĐT quy định, cơ quan, đơn vị, người có thẩm quyền tổ chức lựa chọn cơ sở cung cấp dịch vụ, ký kết và quản lý thực hiện hợp đồng theo pháp luật về đấu thầu và pháp luật có liên quan.

Học sinh Trường tiểu học Lê Trọng Tấn, Hà Nội trong bữa ăn bán trú (ảnh: Hà Linh)

Tiêu chí lựa chọn cơ sở cung cấp dịch vụ phải phù hợp với hình thức tổ chức bữa ăn, quy mô phục vụ và quy định của pháp luật; làm rõ năng lực cung cấp số lượng suất ăn hằng ngày, điều kiện an toàn thực phẩm, nguồn gốc và khả năng truy xuất thực phẩm, điều kiện bảo quản, vận chuyển, chất lượng dịch vụ và phương án xử lý sự cố.

Kiểm tra, giám sát bữa ăn bán trú được giao cho các đơn vị gồm: UBND các cấp, nhà trường và cha mẹ học sinh.

Trong đó, UBND các cấp tổ chức, chỉ đạo kiểm tra theo thẩm quyền. Cơ quan quản lý giáo dục, y tế và cơ quan liên quan thực hiện kiểm tra theo lĩnh vực, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền; phối hợp kiểm tra liên ngành khi cần thiết theo quy định của pháp luật.

Người đứng đầu trường học tổ chức kiểm tra, giám sát thường xuyên việc thực hiện quy trình tổ chức bữa ăn; đối chiếu thực đơn, định lượng và khẩu phần ăn thực tế với nội dung đã công bố, thỏa thuận. Tài liệu kiểm tra, giám sát được lưu trong hồ sơ hiện có theo quy định; không yêu cầu lập thêm hồ sơ riêng ngoài quy định của pháp luật.

Dự thảo quy định, cha mẹ học sinh tham gia giám sát quy trình tổ chức bữa ăn nội trú, bán trú, phản ánh, kiến nghị kịp thời với người đứng đầu cơ sở giáo dục hoặc cơ quan có thẩm quyền. Việc tham gia giám sát không thay thế trách nhiệm của cơ sở giáo dục và cơ quan có thẩm quyền.

“Việc giám sát và phản ánh, kiến nghị phải bảo đảm thực hiện đúng trách nhiệm và quyền của cha mẹ học sinh theo quy định, không được gây cản trở quy trình tổ chức bữa ăn bán trú”, dự thảo nêu.

Công khai thực đơn, kiểm soát chuỗi thực phẩm

TS Nguyễn Văn Thanh, giảng viên Học viện Phụ nữ Việt Nam cho rằng, việc xây dựng dự thảo thông tư lần này là cần thiết, nhằm đặt bữa ăn học đường trong một quy trình quản lý minh bạch, có trách nhiệm và có thể giám sát. Bữa ăn bán trú không đơn thuần là dịch vụ cung cấp thực phẩm mà liên quan trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển và quyền được chăm sóc an toàn của học sinh.

Dự thảo hướng tới quản lý đồng bộ các khâu: lập kế hoạch, lựa chọn đơn vị cung cấp, xây dựng thực đơn, tiếp nhận, bảo quản, chế biến, phục vụ và xử lý sự cố. Đây là cách tiếp cận phù hợp bởi rủi ro có thể phát sinh ở bất cứ công đoạn nào. Tuy nhiên, quy trình chỉ thực sự có giá trị khi trả lời rõ ba câu hỏi: ai thực hiện, ai kiểm tra và ai chịu trách nhiệm khi có sai sót.

Hiệu trưởng Trường tiểu học Lê Trọng Tấn kiểm tra bữa ăn bán trú của học sinh (ảnh: Hà Linh)

Theo TS Thanh, quá trình tổ chức ăn bán trú cần quan tâm đến hai vấn đề: bảo đảm vệ sinh và đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng phù hợp với độ tuổi.

Với trẻ mầm non, cần chú ý cách chế biến, khả năng nhai nuốt, kỹ năng tự ăn và cảm xúc trong giờ ăn; với học sinh phổ thông, cần quan tâm cân đối khẩu phần, xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh. An toàn thực phẩm là điều kiện bắt buộc, còn chất lượng dinh dưỡng và trải nghiệm của học sinh là những yếu tố phải được đánh giá song hành.

Do đó, khi hoàn thiện dự thảo cần có bảng phân công trách nhiệm theo từng công đoạn, tiêu chí kiểm chứng chất lượng khẩu phần và quy trình phối hợp giữa ngành Giáo dục, ngành Y tế, chính quyền địa phương.

Ví dụ thực tế, tháng 9/2026, cơ quan chức năng Hà Nội đã yêu cầu xác minh phản ánh về định lượng, chất lượng suất ăn chưa tương xứng kinh phí và việc giao nhận chậm trễ tại một số trường, các phản ánh này cần được kiểm tra, làm rõ.

“Giá trị lớn nhất của Thông tư không phải chỉ ở việc xác định trách nhiệm sau khi xảy ra sự cố, mà là thiết lập được cơ chế bảo vệ học sinh trước khi sự cố xảy ra”, ông nói.

TS Nguyễn Văn Thanh đề xuất nhóm giải pháp triển khai bữa ăn học đường gồm:

Thứ nhất, lựa chọn nhà cung cấp dựa trên năng lực thực tế, không chạy theo giá thấp. Cần đánh giá điều kiện pháp lý, nguồn gốc nguyên liệu, cơ sở chế biến, nhân sự, phương tiện vận chuyển và phương án xử lý sự cố. Việc lựa chọn phải tuân thủ các quy định pháp luật áp dụng đối với từng hình thức và nguồn kinh phí. Hợp đồng cần quy định tiêu chuẩn thực phẩm, định lượng suất ăn, điều kiện giao nhận, quyền kiểm tra, chế tài vi phạm và phương án thay thế nguồn cung. Trong năm học phải đánh giá việc thực hiện hợp đồng, không chỉ thẩm định hồ sơ ban đầu.

Thứ hai, kiểm soát toàn bộ chuỗi thực phẩm từ nguồn cung đến bàn ăn. Tại khâu giao nhận, người được phân công cần đối chiếu số lượng, nguồn gốc, tình trạng nguyên liệu và điều kiện bảo quản; từ chối tiếp nhận thực phẩm không đạt yêu cầu.

Với suất ăn vận chuyển từ bên ngoài, cần kiểm soát thêm thời gian, nhiệt độ và điều kiện vận chuyển phù hợp. Nên sử dụng bảng kiểm ngắn, tích hợp hồ sơ hiện có, có xác nhận trách nhiệm của các bên.

Thứ ba, cần kiểm soát dinh dưỡng bằng khẩu phần thực tế. Thực đơn phải phù hợp độ tuổi, nhu cầu năng lượng, số bữa tại trường và hướng dẫn chuyên môn của cơ quan Y tế. Cần định kỳ đối chiếu định lượng nguyên liệu với số suất ăn và lượng thức ăn được chia.

Thứ tư, nhà trường cần công khai thực đơn, mức thu, nguyên tắc sử dụng kinh phí và các thông tin theo quy định. Cần có đầu mối tiếp nhận phản ánh, thời hạn phản hồi và biện pháp khắc phục; tổ chức đối thoại định kỳ với phụ huynh, nhà cung cấp.

Bên cạnh đó, đối với căng tin, cần kiểm soát nguồn gốc, hạn dùng, điều kiện bảo quản và ưu tiên thực phẩm có lợi cho sức khỏe. Bởi sau mỗi suất ăn bán trú không chỉ là khoản tiền phụ huynh đóng góp, mà còn là sức khỏe, sự phát triển của học sinh và niềm tin của gia đình đối với nhà trường. Chất lượng bữa ăn phải được bảo đảm trong từng ngày học, chứ không phải chỉ khi có đoàn kiểm tra hoặc xảy ra sự cố.