Bức tranh chứng minh màn đêm không chỉ có màu đen

Tác giả: Gerard Denizeau

Vincent Van Gogh

Cuốn sách dành cho những ai yêu thích danh họa Van Gogh, muốn tìm hiểu, tra cứu thông tin nhanh chóng về cuộc đời ông, cùng 45 kiệt tác mà ông đã để lại.

Bức tranh chứng minh màn đêm không chỉ có màu đen

Trong "Đêm đầy sao trên sông Rhône", Van Gogh dùng những gam tím, xanh, vàng và ánh phản chiếu để tái hiện bầu trời đêm, khẳng định bóng tối cũng rực rỡ, giàu màu sắc như ban ngày.

Bức tranh Đêm đầy sao trên sông Rhône của Van Gogh. Ảnh: wikipedia

Đêm đầy sao trên sông Rhône - sự bùng nổ ánh sáng trong đêm

Người ta thường nói rằng Van Gogh đã phát minh ra một thể loại mới, tranh vẽ ngoài trời đêm.

Mê mẩn ánh sáng hội hè của đèn thắp bằng khí đốt trong thành phố, ấn tượng với những đốm sáng lấp lánh trên bầu trời đêm, ông đã thử và thành công trong việc kết hợp các hiệu ứng ánh sáng trong bức tranh khác thường này, nơi mà mặt nước óng ánh của dòng sông làm cho hiện thực phức tạp hơn.

Đối diện cái vô tận

Sau khi đã chiêm ngưỡng bầu trời rực rỡ không gì sánh được trong suốt mùa hè ở vùng Provence, sau khi đã theo đuổi những bí mật của ánh sáng nhân tạo bên trong và bên ngoài những quán cà phê mà ông thường lui tới một cách đều đặn, cuối cùng, vào tháng 9, Van Gogh thử thách mình bằng một bức tranh tập hợp và phối hợp tất cả mọi ánh sáng của ban đêm.

Đứng trước mặt nước xáo động của sông Rhône, ông chọn một sắc chung – màu xanh Phổ1 hay màu cô-ban xanh dương đậm – để truyền tải chiều sâu của màn đêm.

Ngược lại, ông sử dụng màu da cam để vẽ những ngọn đèn thành phố, kéo dài quá mức những ánh phản chiếu màu cam trên mặt con sông lớn. Ở phần trên, những ngôi sao sáng lấp lánh như biết bao châu báu đính lên màn đêm vô tận.

Đối diện với những điều huyền bí này, ấn tượng chung của người xem sẽ chỉ đọng lại là một nỗi lo âu tuyệt vọng, nếu như không có sự hiện diện của một cặp đôi đi dạo ở ngay tiền cảnh; đôi này tỏ ra ngạc nhiên khi bắt gặp họa sĩ đang làm việc.

Từ bờ sông đến vũ trụ

Họa sĩ đã chọn một nơi rất gần “ngôi nhà màu vàng” để sáng tác, ngay phía trên khu Trinquetaille, hữu ngạn sông Rhône, ở mũi đất của Camargue. Trước mặt ông, bờ sông kết thúc tại một đống đất hoặc cát, phía sau là một chiếc thuyền con được buộc.

Vắt ngang toàn bộ bề rộng của bầu trời, chòm sao Gấu Lớn thường được các nhà phê bình nhắc đến, nhưng khó mà nhận ra nó ở đây do vị trí của bảy ngôi sao cấu thành nên nó đã bị đảo ngược, do vắng mặt các nhóm sao bao quanh nó, và trên hết là do sự rộng lớn của không gian dành cho nó trong bức tranh này.

Từ năm 1889, bức tranh đã được trưng bày tại triển lãm của các nghệ sĩ độc lập ở Paris, nhưng không có thành công lớn. Từ bầu trời đêm truyền thống được xem như một khoảng mênh mông màu đen trên đó lấp lánh ánh bạc của những ngôi sao, Vincent tạo nên một bức mosaic2 mà ông tiết lộ những bí mật cho em gái trong một bức thư vào tháng 9 năm 1888: “Bây giờ anh rất muốn vẽ một bầu trời sao.

Anh luôn có cảm giác rằng ban đêm vẫn có màu sắc phong phú hơn ban ngày. Đó là những sắc tím, sắc xanh dương, sắc xanh lá cây mạnh mẽ nhất.

Nếu chú ý, em sẽ thấy rằng một số ngôi sao có màu vàng chanh, một số khác có ánh hồng, xanh lá, xanh dương, màu lam tím. Và hiển nhiên là để vẽ một bầu trời sao, chỉ đặt những chấm trắng trên nền xanh đen là không đủ chút nào.”

Ý tưởng thiên tài

Sự lấp lánh của những nguồn sáng và sự tách rời của nét cọ che giấu đi cấu trúc chặt chẽ của bức tranh.

Theo chiều ngang, bức tranh được chia thành hai phần bằng nhau bởi đường chân trời. Từ hai bờ của bãi đất ở giữa đến dòng sao trên trời, bố cục tuân theo những đường chéo hướng cái nhìn vào trung tâm tác phẩm.

----------------

1: Nguyên văn: “bleu de Prusse”, một trong những sắc tố tổng hợp đầu tiên, được sản xuất ở Berlin, Đức vào đầu thế kỷ XVIII. (HĐ)

2: Tác phẩm nghệ thuật được thực hiện bằng cách ghép những mảnh nhiều màu sắc từ kính, đá hoặc vật liệu khác. (HĐ)