Bức tranh xuất khẩu thủy sản những ngày đầu năm

Xuất khẩu thủy sản tháng 1 tăng mạnh so với cùng kỳ. Ảnh: Chu Khôi

Thị trường Trung Quốc tăng mạnh

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết tăng trưởng xuất khẩu thủy sản trong tháng đầu năm chủ yếu đến từ thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN và Hàn Quốc, cùng với sự bứt phá của các nhóm sản phẩm cá tra, mực - bạch tuộc và tôm.

Theo bà Lê Hằng - Phó Tổng thư ký VASEP, Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam trong tháng 1 với kim ngạch gần 250 triệu USD, tăng tới 28,7% so với cùng kỳ. Động lực chính đến từ nhu cầu nhập khẩu tôm phục vụ Tết Nguyên đán.

Đáng chú ý, tôm hùm là mặt hàng đóng góp đáng kể cho mức tăng trưởng này, khi phân khúc tôm cao cấp được tiêu thụ mạnh trong dịp lễ. Nhiều doanh nghiệp (DN) đã đẩy nhanh tiến độ giao hàng sang Trung Quốc trong tháng 1, tận dụng nhu cầu tăng cao trước kỳ nghỉ. Tương tự xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản đạt gần 146 triệu USD, tăng 21,3%, tiếp tục là thị trường ổn định với nhu cầu tốt đối với tôm chế biến, cá tra phi lê đông lạnh và mực, bạch tuộc. Trong khi đó, xuất khẩu sang ASEAN đạt khoảng 69 triệu USD, tăng mạnh 32,2%, phản ánh xu hướng gia tăng thương mại nội khối và nhu cầu cao tại các thị trường như Thái Lan, Philippines, Singapore. Hàn Quốc đạt hơn 67 triệu USD, tăng 9,1%, chủ yếu nhờ tiêu thụ tốt mực, bạch tuộc và cá tra.

Ngược lại châu Âu (EU) chỉ đạt gần 72 triệu USD, giảm 6,3%, do nhu cầu còn yếu và tồn kho từ cuối năm trước, đặc biệt ở nhóm nhuyễn thể và cua ghẹ. Trung Đông cũng giảm 9,4%, xuống còn khoảng 21 triệu USD, sau giai đoạn nhập khẩu mạnh cuối năm 2025.

Cùng với thị trường EU, trong tháng 1/2026, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ chỉ đạt hơn 96 triệu USD, giảm 9,9% so với cùng kỳ năm trước.

Dự báo các tháng tiếp theo

Xuất khẩu thủy sản trong tháng 2/2026 được dự báo sẽ giảm so với tháng 1 và giảm nhẹ so với cùng kỳ do một số yếu tố: Kỳ nghỉ Tết Nguyên đán làm gián đoạn sản xuất và giao hàng; Tác động rõ hơn từ kết quả thuế CBPG tôm tại Mỹ sau ngày 17/2; Những vướng mắc trong thực thi quy định của Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA và cấp COA) tiếp tục ảnh hưởng đến xuất khẩu cá ngừ và các loài hải sản khác; Nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc giảm sau khi đã tích trữ mạnh trong tháng 1.

VASEP cho biết từ tháng 1/2026, hoạt động xuất khẩu hải sản khai thác của Việt Nam sang thị trường Mỹ đối mặt với nhiều khó khăn mới khi một số sản phẩm chủ lực thuộc 12 nghề khai thác tạm thời không được phép xuất khẩu theo kết quả đánh giá tương đương của MMPA. Trong bối cảnh đó, các sản phẩm hải sản khai thác còn lại đủ điều kiện xuất khẩu được xem là cơ hội quan trọng, được cộng đồng DN hết sức chắt chiu và kỳ vọng duy trì hiện diện tại thị trường này.

Tuy nhiên, từ ngày 1/1/2026 đến nay, quá trình cấp Giấy chứng nhận chấp nhận (Certificate of Admissibility – COA) cho các sản phẩm hải sản khai thác xuất khẩu sang Mỹ phát sinh nhiều bất cập. Nhiều hồ sơ không đủ điều kiện hoặc bị kéo dài thời gian xử lý do phát sinh thêm thủ tục hành chính, khiến hoạt động xuất khẩu các mặt hàng này bị đình trệ và ách tắc đáng kể.

Trước thực trạng đó, Văn phòng Hiệp hội VASEP đã tổng hợp ý kiến từ các DN và tổ chức cuộc họp khẩn với Cục Thủy sản Kiểm ngư vào sáng 27/1/2026 để báo cáo và kiến nghị hơn 10 vấn đề liên quan đến quá trình thực thi cũng như nội dung quy định của Thông tư 74/2025.

Ngày 30/1/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn số 1042 về việc tăng cường tổ chức thực hiện Thông tư 74/2025/TT-BNNMT. Để kịp thời tháo gỡ khó khăn, tránh gián đoạn hoạt động xuất khẩu hải sản sang Mỹ và bảo đảm thực hiện đúng quy định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các đơn vị chức năng khẩn trương công bố thủ tục hành chính, công khai quy trình xử lý hồ sơ, hoàn thành trước ngày 5/2/2026. Đồng thời, các địa phương cần tổ chức tiếp nhận hồ sơ linh hoạt, bố trí đủ nhân lực, không yêu cầu thêm giấy tờ ngoài quy định và tăng cường tuyên truyền, phổ biến đầy đủ nội dung của Thông tư 74/2025 tới các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thủy sản.

Bức tranh xuất khẩu thủy sản tháng đầu năm cho thấy động lực tăng trưởng hiện nay phụ thuộc nhiều vào thị trường châu Á, trong khi các rào cản chính sách tại Mỹ đang dần bộc lộ rõ tác động. Đây sẽ là yếu tố quan trọng chi phối diễn biến xuất khẩu thủy sản trong các tháng tiếp theo của năm 2026.

Lê Bảo