Bước chuyển nhanh của giao thông xanh

Giao thông xanh không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc của quản lý đô thị hiện đại. Ảnh: Lê Minh.

Khi giao thông xanh trở thành yêu cầu bắt buộc

Trong bối cảnh Hà Nội chuẩn bị thí điểm vùng phát thải thấp từ ngày 1/7/2026, các ý kiến tại tọa đàm cho thấy giao thông xanh không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc của quản lý đô thị hiện đại.

Ông Nguyễn Hữu Tiến - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) nhấn mạnh nền tảng chính sách quốc gia đã được hình thành tương đối rõ ràng. “Quyết định 876 của Thủ tướng về phê duyệt Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí mê tan của ngành giao thông vận tải đã xác lập lộ trình dài hạn cho chuyển đổi giao thông xanh, với các mốc cụ thể đến năm 2025, 2030, 2040 và tầm nhìn 2050. Đây là văn bản quan trọng, lần đầu tiên xác định một cách hệ thống các giải pháp để thúc đẩy phương tiện giao thông thân thiện với môi trường” - ông Tiến nói.

Theo ông Tiến, điểm đáng chú ý là khái niệm phương tiện giao thông xanh đã được luật hóa, tạo hành lang pháp lý để các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch riêng, phù hợp với điều kiện thực tế. Trong bối cảnh đó, việc Hà Nội lựa chọn thí điểm vùng phát thải thấp được xem là một động thái “đi trước”, nhưng phù hợp với xu thế chung.

Các chuyên gia cũng thống nhất rằng ô nhiễm không khí tại Hà Nội không thể tách rời mật độ phương tiện cá nhân quá lớn, đặc biệt là xe máy và ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Khi không gian giao thông ngày càng bị thu hẹp, việc tiếp tục mở rộng đường sá không còn là lời giải bền vững. Giao thông xanh vì thế được nhìn nhận không chỉ là thay đổi loại phương tiện, mà là thay đổi cả mô hình di chuyển đô thị.

Hạn chế phương tiện cá nhân, tổ chức lại cung đường

Từ góc độ vận tải đô thị, ông Khuất Việt Hùng - Chủ tịch Hội đồng thành viên Hanoi Metro cho rằng vùng phát thải thấp sẽ là “điểm kích hoạt” cho quá trình giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. “Hà Nội hiện phải đáp ứng nhu cầu đi lại của khoảng 12 triệu người, bao gồm dân cư thường trú, lao động vãng lai và khách du lịch. Trong điều kiện quỹ đất giao thông hạn chế, việc tiếp tục dựa chủ yếu vào phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch là không bền vững. Vùng phát thải thấp sẽ tạo ra áp lực cần thiết để người dân chuyển dần sang giao thông công cộng” - ông Hùng phân tích.

Theo ông Hùng, thành phố đang theo đuổi mục tiêu nâng tỷ lệ vận tải hành khách công cộng lên khoảng 30% vào năm 2030, thông qua quy hoạch 15 tuyến đường sắt đô thị, mở rộng mạng lưới xe buýt và từng bước chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng hạ tầng thôi chưa đủ, mà cần những biện pháp quản lý giao thông cụ thể để điều chỉnh hành vi đi lại.

Liên quan trực tiếp đến việc tổ chức giao thông trong vùng phát thải thấp, Trung tá Đào Việt Long - Phó trưởng Phòng Cảnh sát giao thông (Công an TP Hà Nội) cho biết việc thông báo rõ ràng các cung đường và khung giờ hạn chế là yếu tố then chốt. “Từ nay đến thời điểm triển khai thí điểm vùng phát thải thấp, Công an TP Hà Nội sẽ phối hợp với UBND thành phố và Sở Xây dựng để thông báo cụ thể cho người dân biết tuyến đường nào, khung giờ nào sẽ hạn chế hoặc cấm phương tiện. Mục tiêu là để người dân nắm rõ thông tin, chủ động lựa chọn lộ trình và phương tiện phù hợp” - ông Long chia sẻ. Hà Nội hiện đang quản lý hơn 8 triệu phương tiện, trong đó xe máy chiếm tỷ lệ áp đảo. Trong khi đó, quỹ đất dành cho giao thông tĩnh còn rất hạn chế. Vì vậy, khi triển khai các biện pháp cấm hoặc hạn chế phương tiện, thành phố phải đồng thời tính đến các điểm trung chuyển, bãi đỗ và sự kết nối với giao thông công cộng để không gây xáo trộn lớn cho sinh hoạt người dân.

Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội cũng cho rằng vùng phát thải thấp chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đi kèm các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, phát triển xe buýt điện, xe đạp công cộng và nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải công cộng. Việc “cấm” vì thế không tách rời việc “mở” thêm các lựa chọn xanh hơn cho người dân.

Ông Nguyễn Tuyển.

Ông Nguyễn Tuyển - Trưởng phòng Quản lý vận tải (Sở Xây dựng Hà Nội): Sắp có chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi xe xăng sang xe điện: Cùng với lộ trình thí điểm Vùng phát thải thấp từ ngày 1/7/2026, Hà Nội đang xây dựng chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi từ xe sử dụng xăng sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, đặc biệt là xe điện. Sở Xây dựng đã lấy ý kiến chuyên gia, MTTQ và các đơn vị liên quan để hoàn thiện cơ chế hỗ trợ cho người dân, doanh nghiệp khi chuyển đổi phương tiện cũng như đầu tư trạm sạc, tủ đổi pin cho xe máy điện. Các giải pháp cụ thể dự kiến được công bố trong quý I/2026. Để việc chuyển đổi khả thi, thành phố song song phát triển hạ tầng kỹ thuật phục vụ xe điện, trong đó đã thành lập tổ công tác khảo sát các vị trí phù hợp để lắp đặt trạm sạc, trạm đổi pin. Cùng với đó, Hà Nội đang xây dựng phương án tổ chức giao thông trong vùng phát thải thấp, xác định rõ các nhóm phương tiện được ưu tiên và phương tiện bị hạn chế, bảo đảm người dân có điều kiện và lựa chọn phù hợp khi chuyển sang phương tiện xanh.

Thư Hoàng