Bước chuyển từ 'điều hành phản ứng' sang 'kiến tạo chủ động'

Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 168 và lần đầu tiên giao chỉ tiêu tăng trưởng cụ thể cho từng địa phương, đi kèm yêu cầu xây dựng kịch bản điều hành và gắn chặt với ổn định kinh tế vĩ mô, không đơn thuần là một điều chỉnh kỹ thuật trong quản lý.

Đây là một bước chuyển quan trọng về tư duy điều hành nền kinh tế. Thông điệp cốt lõi của nghị quyết có thể tóm gọn trong một câu: “Tăng trưởng không còn là kết quả “tự phát”, mà phải là kết quả của quản trị chủ động, có kịch bản và có trách nhiệm giải trình”.

Điều hành theo kịch bản, không theo cảm tính

Trong nhiều năm, việc phân bổ chỉ tiêu kinh tế thường mang tính hành chính, gắn với kế hoạch năm và thiên về “hoàn thành nhiệm vụ”. Tuy nhiên, cách tiếp cận này có một hạn chế lớn là địa phương ít chủ động tạo động lực tăng trưởng mới, việc điều hành mang tính phản ứng, xử lý vấn đề khi đã phát sinh.

GS. Trần Thọ Đạt

Nghị quyết 168 đã thay đổi điều này một cách căn bản, khi mỗi địa phương được giao chỉ tiêu tăng trưởng cụ thể. Chủ tịch UBND tỉnh không chỉ là “người quản lý ngân sách”, mà trở thành “người điều hành nền kinh tế địa phương” theo nghĩa đầy đủ hơn. Điều này kéo theo một yêu cầu mới: Tăng trưởng phải được “thiết kế” chứ không phải “chờ đợi”.

Một nội dung rất đáng chú ý của nghị quyết là yêu cầu các địa phương xây dựng kịch bản tăng trưởng theo tháng, theo quý, cập nhật theo diễn biến thực tế. Đây là thay đổi mang tính phương pháp. Trong điều hành kinh tế hiện đại, không có một kịch bản duy nhất. Luôn tồn tại nhiều kịch bản đan xen: cơ sở - tích cực - rủi ro.

Việc chuyển tư duy này xuống cấp địa phương cho thấy, quản trị kinh tế đang chuyển từ “tĩnh” sang “động”, từ kế hoạch sang dự báo. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh, rủi ro từ lạm phát, tỷ giá, thương mại ngày càng khó lường.

Nếu chỉ dừng ở việc “đẩy mạnh tăng trưởng”, nghị quyết sẽ không có nhiều khác biệt. Nhưng điểm đáng ghi nhận ở đây: tăng trưởng được đặt trong ràng buộc chặt chẽ với ổn định kinh tế vĩ mô. Đây là một nguyên tắc rất quan trọng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đạt tăng trưởng cao trong ngắn hạn, nhưng phải trả giá bằng lạm phát, mất cân đối vĩ mô, hoặc khủng hoảng tài chính.

Việt Nam trong giai đoạn hiện nay đang đối mặt với các áp lực: nguy cơ nhập siêu gia tăng, áp lực lạm phát khi cầu nội địa phục hồi, rủi ro từ biến động bên ngoài (lãi suất, tỷ giá, địa chính trị).

Do đó, thông điệp của nghị quyết rõ ràng: không đánh đổi ổn định vĩ mô để lấy tăng trưởng ngắn hạn. Nói cách khác, tăng trưởng phải bền vững, có chất lượng, chứ không phải chỉ là con số GDP

Vai trò địa phương trong nền kinh tế quốc gia

Một điểm nhấn khá sâu của nghị quyết là sự thay đổi vai trò của địa phương. Trước đây, địa phương là “đơn vị thực thi”. Giờ đây, địa phương trở thành “tác nhân tạo tăng trưởng”. Điều này dẫn tới một thay đổi lớn. Cạnh tranh giữa các địa phương không còn là cạnh tranh thu hút đầu tư đơn thuần, mà là cạnh tranh về chất lượng điều hành, khả năng dự báo, năng lực hỗ trợ doanh nghiệp.

Nghị quyết 168 vì vậy tạo ra một áp lực tích cực buộc bộ máy điều hành địa phương phải chuyên nghiệp hóa theo chuẩn “quản trị kinh tế”. Tuy nhiên, cần nhìn thẳng vào một thực tế. Tư duy có thể thay đổi nhanh, nhưng năng lực thực thi thì khó hơn. Để triển khai hiệu quả nghị quyết, các địa phương phải giải quyết ít nhất ba vấn đề:

Thứ nhất, năng lực phân tích và dự báo còn hạn chế. Nhiều địa phương chưa có hệ thống dữ liệu và công cụ phân tích đủ mạnh để xây dựng kịch bản tăng trưởng thực chất.

Thứ hai, thiếu liên kết vùng. Tăng trưởng không phải câu chuyện của từng tỉnh riêng lẻ. Nếu không có phối hợp vùng, chỉ tiêu tăng trưởng có thể dẫn tới cạnh tranh không hiệu quả.

Thứ ba, rủi ro chạy theo chỉ tiêu. Nếu không kiểm soát tốt, việc giao chỉ tiêu có thể dẫn tới đẩy mạnh đầu tư ngắn hạn, nới lỏng kiểm soát, gây áp lực lên ổn định vĩ mô. Vì vậy, điều quan trọng không phải là giao chỉ tiêu, mà là thiết kế cơ chế giám sát và đánh giá đúng bản chất.

Nghị quyết 168 không chỉ là câu chuyện “giao chỉ tiêu tăng trưởng” cho các địa phương, mà quan trọng hơn, thể hiện một bước chuyển trong tư duy điều hành kinh tế. Đó là sự chuyển dịch từ mô hình điều hành thụ động, chủ yếu xử lý tình huống và chạy theo kế hoạch, sang mô hình điều hành chủ động hơn, dựa trên kịch bản tăng trưởng, năng lực dự báo, trách nhiệm giải trình và hiệu quả thực thi.

Nếu được triển khai tốt, tinh thần này sẽ góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài, đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trong một thế giới đầy biến động.