Bước đi kỷ cương cho kỷ nguyên số

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Chỉ thị số 57-CT/TW là yêu cầu triển khai hệ thống định danh và xác thực không gian mạng quốc gia; thống nhất định danh công dân với người dùng mạng xã hội, thuê bao viễn thông và các tài nguyên internet như tên miền, địa chỉ IP… Cùng với đó là chỉ đạo kiên quyết xử lý SIM “rác”, tài khoản “ảo”, nặc danh và áp dụng xác thực danh tính bắt buộc đối với người dùng mạng xã hội, cùng cơ chế kiểm soát độ tuổi để bảo vệ trẻ em.

Đây là bước đi có ý nghĩa nền tảng bởi trong nhiều năm qua, không gian mạng ở nước ta phát triển rất nhanh nhưng quản trị lại chưa theo kịp. Mạng xã hội trở thành nơi kết nối cộng đồng, chia sẻ tri thức, khởi nghiệp, sáng tạo, nhưng cũng là môi trường để tin giả, lừa đảo, bôi nhọ danh dự, kích động thù hận và xâm hại trẻ em len lỏi. Tình trạng SIM “rác”, tài khoản “ảo”, nặc danh là “cánh cửa” của những hành vi vô trách nhiệm. Khi một cá nhân có thể ẩn mình sau nhiều lớp danh tính giả, họ dễ dàng tung tin thất thiệt, xúc phạm người khác, lừa đảo tài sản mà rất khó bị truy vết. Điều đó làm xói mòn niềm tin xã hội, làm nhiễu loạn không gian thông tin và gây tổn thương cho những người yếu thế.

Vì thế, yêu cầu mỗi hành vi trên không gian mạng phải gắn với một chủ thể có danh tính xác thực không phải là siết chặt tự do, mà là thiết lập nguyên tắc: tự do luôn đi kèm với trách nhiệm. Không gian mạng, xét cho cùng, cũng là một phần của không gian xã hội. Ở đó, con người thật, đời sống thật, danh dự thật đang hiện diện. Do đó, nó không thể là “vùng ngoài pháp luật” hay “khu vực miễn trách nhiệm”.

Ở góc độ văn hóa, đây là bước đi quan trọng để xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Khi mỗi người biết rằng mọi phát ngôn, hành vi của mình đều gắn với danh tính thật, họ sẽ cân nhắc hơn, có trách nhiệm hơn. Không gian mạng, vì thế, có cơ hội trở thành môi trường lan tỏa tri thức, lòng nhân ái và các giá trị tích cực, thay vì là nơi dung dưỡng sự cực đoan, bạo lực ngôn từ và thù ghét.

Một điểm rất đáng chú ý trong Chỉ thị 57 là yêu cầu áp dụng cơ chế kiểm soát độ tuổi để bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Đây là cách tiếp cận thể hiện rõ tư tưởng lấy con người làm trung tâm - tinh thần xuyên suốt trong các định hướng phát triển mới của đất nước.

Trẻ em hôm nay lớn lên cùng điện thoại thông minh, mạng xã hội, trò chơi trực tuyến. Không gian mạng vừa mở ra cánh cửa tri thức, vừa tiềm ẩn vô vàn nguy cơ: nội dung độc hại, bạo lực, khiêu dâm… Nếu không có cơ chế kiểm soát độ tuổi và xác thực danh tính, trẻ rất dễ tiếp cận những nội dung vượt quá khả năng nhận thức, thậm chí trở thành nạn nhân của các hành vi xâm hại. Quan trọng hơn, điều này góp phần hình thành thói quen sử dụng internet có trách nhiệm ngay từ nhỏ. Khi trẻ được giáo dục rằng mỗi tài khoản gắn với một con người thật, mỗi lời nói trên mạng cũng có hậu quả như ngoài đời, các em sẽ sớm hình thành ý thức tôn trọng người khác, tôn trọng pháp luật. Đó chính là nền tảng cho một thế hệ công dân số văn minh.

Sau Đại hội XIV, đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Khát vọng ấy không thể tách rời việc xây dựng một môi trường xã hội kỷ cương, nhân văn, trong đó không gian mạng - nơi ngày càng nhiều hoạt động kinh tế, văn hóa, giáo dục diễn ra - phải được định hình bằng những chuẩn mực rõ ràng.

Định danh và xác thực không gian mạng, vì thế, là một phần của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền trong kỷ nguyên số. Ở đó, quyền tự do biểu đạt của công dân được tôn trọng, nhưng đi cùng là trách nhiệm trước pháp luật và cộng đồng. Ở đó, công nghệ được sử dụng để bảo vệ con người, chứ không phải để che giấu những hành vi gây hại.

Có thể nói, Chỉ thị 57 đã đặt viên gạch quan trọng cho nền móng của kỷ cương số ở Việt Nam. Khi không gian mạng được “thắp sáng” bởi danh tính thật và trách nhiệm thật, niềm tin xã hội sẽ được củng cố, sáng tạo sẽ có môi trường lành mạnh để nảy nở, và chuyển đổi số mới thực sự trở thành động lực phát triển bền vững cho đất nước trong giai đoạn mới.

Nhìn từ tầm cao chiến lược, Chỉ thị 57 không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt của không gian mạng, mà còn định hình một triết lý phát triển mới: phát triển số phải song hành với kỷ cương, công nghệ phải gắn với trách nhiệm, và tự do phải đặt trong khuôn khổ của pháp luật và đạo đức xã hội. Khi mỗi công dân bước vào không gian mạng với danh tính thật, ý thức thật và trách nhiệm thật, chúng ta không chỉ làm sạch môi trường số mà còn góp phần nuôi dưỡng một nền văn hóa số lành mạnh, nhân văn. Đó chính là nền tảng để Việt Nam tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới - nơi chuyển đổi số không chỉ tạo ra của cải vật chất, mà còn nâng cao chất lượng con người và sức mạnh mềm của quốc gia.

Bùi Hoài Sơn