Bước tiến trong ghép tạng chuyên sâu

Ca cắt thận đa nang và ghép thận đồng thời đầu tiên tại Việt Nam. Ảnh: Bệnh viện Trung ương Huế.

Theo GS.TS Phạm Như Hiệp - Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế, ca mổ được triển khai trong khuôn khổ định hướng chiến lược phát triển các kỹ thuật ghép tạng chuyên sâu của bệnh viện. Đây là một thách thức lớn về chuyên môn, bởi việc cắt bỏ hai thận đa nang cực lớn vốn đã khó, còn thực hiện đồng thời với ghép thận trong một lần phẫu thuật đòi hỏi trình độ tổ chức, phối hợp và kiểm soát kỹ thuật ở mức rất cao.

Bệnh nhân là nam giới, 53 tuổi, mắc bệnh thận – gan đa nang nhiều năm, dẫn đến suy thận giai đoạn cuối. Hai quả thận đa nang phát triển quá mức, chiếm gần toàn bộ ổ bụng, gây chèn ép các tạng và khiến thể trạng người bệnh suy kiệt. Sau quá trình đánh giá, sàng lọc nghiêm ngặt, cả người hiến và người nhận đều đạt đầy đủ tiêu chuẩn ghép thận theo quy định chuyên môn.

Ca phẫu thuật kéo dài hơn ba giờ, với sự tham gia của nhiều ê-kíp chuyên khoa. Quá trình phẫu thuật được kiểm soát chảy máu tối ưu, lượng máu mất chỉ khoảng 100 ml và không cần truyền máu – một con số ấn tượng đối với dạng phẫu thuật có nguy cơ chảy máu rất lớn.

Song song với quá trình cắt bỏ thận bệnh lý, thận ghép được lấy từ người hiến sống trong cùng thời điểm. Diễn biến hậu phẫu tiếp tục ghi nhận những tín hiệu rất tích cực. Sau 48 giờ, chức năng thận ghép cải thiện rõ rệt, bệnh nhân tỉnh táo hoàn toàn, các chỉ số sinh tồn ổn định. Sau một tuần điều trị, bệnh nhân hồi phục tốt, sinh hoạt gần như bình thường và ra viện sau hai tuần.

Thành công của ca mổ tại Bệnh viện Trung ương Huế đặt trong bức tranh chung của ngành ghép tạng Việt Nam đang có những bước tiến vượt bậc. Theo thống kê của Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, kể từ ca ghép thận đầu tiên được thực hiện tại Học viện Quân y năm 1992, sau hơn 30 năm, Việt Nam đã thực hiện gần 10.000 ca ghép tạng. Riêng giai đoạn 2022–2024, mỗi năm có hơn 1.000 ca ghép được triển khai tại 31 bệnh viện trên cả nước, đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về số lượng ghép tạng.

Đến nay, Việt Nam đã thực hiện ghép thành công 6 loại tạng gồm thận, gan, tim, phổi, ruột và chi thể, với hơn 8.900 ca ghép thận, 754 ca ghép gan, 126 ca ghép tim, 13 ca ghép phổi, cùng hàng trăm ca ghép mô như giác mạc, da, tế bào gốc. Năm 2025, Việt Nam còn xác lập dấu mốc mới khi lần đầu tiên ghép đồng thời tim – phổi.

GS.TS.BS Phạm Gia Khánh - Chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam cho biết, với các tạng ghép phổ biến như thận, gan và tim, Việt Nam đã làm chủ hầu hết các kỹ thuật phức tạp đang được áp dụng trên thế giới. Đặc biệt trong lĩnh vực ghép gan – một trong những phẫu thuật khó nhất – Việt Nam đã triển khai thành công ghép gan cho trẻ dưới một tuổi, người cao tuổi, ghép không cùng nhóm máu, ghép trong suy gan cấp, cũng như các kỹ thuật lấy – ghép gan bằng phẫu thuật nội soi và chia gan.

Tỷ lệ sống còn sau một năm của bệnh nhân ghép thận đạt khoảng 90–95%, ghép gan 80–90% và ghép tim 85–90%. Phần lớn người bệnh sau ghép có hòa hợp miễn dịch tốt, tái hòa nhập cuộc sống bình thường, đi học, đi làm, hạn chế nhập viện tái diễn. Không ít bệnh nhân duy trì thận ghép 25–30 năm mới phải ghép lại, cho thấy hiệu quả lâu dài của kỹ thuật ghép tạng tại Việt Nam.

Dù đạt nhiều thành tựu, ngành ghép tạng Việt Nam vẫn đối mặt với thách thức lớn về nguồn tạng hiến. Theo PGS. Đồng Văn Hệ - Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Giám đốc Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, hơn 80% số ca ghép hiện nay vẫn dựa vào nguồn tạng từ người hiến sống, trong khi tạng hiến từ người chết não chỉ chiếm gần 20% – thấp hơn nhiều so với các quốc gia trong khu vực. Thực tế này khiến nhiều cơ sở ghép tạng dù đủ năng lực chuyên môn vẫn không thể triển khai nhiều ca ghép do thiếu nguồn tạng.

Các rào cản hiện nay gồm công tác điều phối chưa đồng bộ, phát hiện người hiến tiềm năng tại khoa Cấp cứu và Hồi sức chưa trở thành hoạt động thường quy, quy trình duy trì và bảo quản tạng chưa được chuẩn hóa thống nhất, cùng với hạn chế về nhân lực tư vấn hiến tạng và hạ tầng công nghệ thông tin.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh cần xây dựng một hệ thống hiến tạng đủ mạnh, với sự tham gia của toàn xã hội và tất cả các bệnh viện. Khi nguồn hiến được bảo đảm, ngành ghép tạng mới có thể phát triển bền vững, cứu sống thêm nhiều bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối.

Thành công mang tính đột phá của ca cắt hai thận đa nang cực lớn và ghép thận đồng thời tại Bệnh viện Trung ương Huế vừa qua không chỉ là một kỳ tích y học, mà còn là minh chứng rõ nét cho năng lực chuyên môn, tầm nhìn chiến lược và khát vọng vươn tầm của y học Việt Nam, mở thêm những cánh cửa hy vọng cho hàng nghìn người bệnh đang chờ đợi cơ hội được sống.

Đức Trân