Cà Mau đặt mục tiêu nâng giá trị sản phẩm muối ít nhất 30% đến năm 2030

Hoạt động chế biến, đa dạng hóa sản phẩm từ muối góp phần nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường tiêu thụ và tạo đầu ra ổn định cho diêm dân Cà Mau. Ảnh: CTV

Ngành muối còn nhiều dư địa nâng cao giá trị

UBND tỉnh Cà Mau vừa ban hành Kế hoạch số 611/KH-UBND ngày 20-10-2026 về phát triển ngành muối giai đoạn 2026-2030, với định hướng chuyển từ sản xuất nguyên liệu truyền thống sang nâng cao chất lượng, chế biến sâu và phát triển chuỗi giá trị. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng sức cạnh tranh của sản phẩm, đồng thời tạo sinh kế ổn định cho diêm dân vùng ven biển.

Theo UBND tỉnh Cà Mau, nghề làm muối trên địa bàn có lịch sử hơn 100 năm, gắn bó với nhiều thế hệ diêm dân. Đến năm 2025, toàn tỉnh có 1.588,01ha sản xuất muối, tập trung tại các xã Vĩnh Hậu, Đông Hải, Long Điền, Gành Hào, Định Thành và Tân Thuận.

Sản lượng muối năm 2025 đạt 57.036,10 tấn, trong đó muối sản xuất theo phương pháp truyền thống đạt 44.129,5 tấn, muối trải bạt đạt 12.906,6 tấn. Diện tích sản xuất trên nền sân trải bạt đạt 237,95ha, tăng 225% so với đầu giai đoạn 2021-2025.

Đáng chú ý, việc ứng dụng công nghệ kết tinh trên nền sân trải bạt giúp năng suất muối tăng hơn 20% so với phương pháp truyền thống. Phương thức này góp phần cải thiện chất lượng, độ sạch của sản phẩm, tạo điều kiện phát triển các dòng muối có giá trị thương mại cao hơn.

Hoạt động chế biến cũng từng bước được mở rộng. Bên cạnh muối nguyên liệu, các doanh nghiệp, hợp tác xã đã phát triển những sản phẩm như muối tinh, muối i-ốt, muối sấy, muối tôm, muối ớt và muối gia vị. Một số sản phẩm chế biến đã được xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc, dù quy mô còn nhỏ.

Cùng với đó, hệ thống hợp tác xã từng bước được củng cố. Đến cuối năm 2025, Cà Mau có 9 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực diêm nghiệp, với tổng diện tích sản xuất 407,3ha. Một số đơn vị đã tổ chức bao tiêu sản phẩm cho thành viên, góp phần cải thiện đầu ra và giảm bớt sự phụ thuộc vào thương lái.

Tuy nhiên, những kết quả trên chưa phản ánh đầy đủ khó khăn của ngành muối. UBND tỉnh Cà Mau đánh giá, sản xuất truyền thống vẫn chiếm 85,02% diện tích, trong khi công nghiệp chế biến sâu phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Sản phẩm có giá trị gia tăng cao còn ít, doanh nghiệp tham gia chế biến chủ yếu có quy mô nhỏ.

Đặc biệt, giá muối biến động, đầu ra thiếu ổn định và liên kết giữa diêm dân, hợp tác xã với doanh nghiệp chưa thật sự bền vững. Phần lớn hoạt động tiêu thụ vẫn phụ thuộc vào thương lái, khiến người sản xuất khó chủ động kế hoạch kinh doanh.

Việc mở rộng mô hình trải bạt cũng gặp trở ngại do chi phí đầu tư ban đầu cao, giá muối nguyên liệu thấp và thời gian thu hồi vốn dài. Trong khi đó, mưa trái mùa, hạ tầng giao thông nội đồng và hệ thống cấp, thoát nước chưa đồng bộ tiếp tục ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng và chi phí vận chuyển.

Những hạn chế này đặt ra yêu cầu phát triển ngành muối không chỉ bằng mở rộng diện tích hoặc gia tăng sản lượng, mà cần giải quyết đồng thời bài toán công nghệ, thị trường và hiệu quả kinh tế của người làm muối.

Đẩy mạnh chế biến sâu, nâng thu nhập cho diêm dân

Để tháo gỡ những điểm nghẽn trên, Cà Mau đặt mục tiêu đến năm 2030 duy trì khoảng 1.600ha sản xuất muối, nâng sản lượng lên 76.000 tấn/năm. Đáng chú ý, tỉnh phấn đấu đưa tỷ lệ muối qua chế biến đạt trên 30% tổng sản lượng, đồng thời nâng giá trị sản phẩm muối ít nhất 30% so với hiện nay.

Một mục tiêu khác là phát triển diện tích muối trải bạt lên 320ha, chiếm gần 20% tổng diện tích sản xuất. Tỉnh cũng hướng tới nâng thu nhập hộ làm muối từ 15 - 30% so với giai đoạn 2021-2025, trong đó lợi nhuận bình quân trên mỗi héc ta muối trải bạt tăng tối thiểu 30%.

Cà Mau đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị hạt muối.

Để hiện thực hóa các mục tiêu, Cà Mau xác định tổ chức lại sản xuất và tăng cường liên kết chuỗi giá trị là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Theo đó, tỉnh sẽ củng cố hoạt động hợp tác xã, hỗ trợ xây dựng phương án kinh doanh, nâng cao năng lực quản trị, đàm phán và thực hiện hợp đồng tiêu thụ.

Đến năm 2030, địa phương phấn đấu có 50% hộ diêm dân tham gia tổ chức hợp tác hoặc liên kết sản xuất với doanh nghiệp. Đây là cơ sở để từng bước khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho chế biến và nâng khả năng chủ động thị trường.

Song với tổ chức sản xuất, đầu tư hạ tầng tiếp tục được ưu tiên. Trước đó, dự án cải tạo, nâng cấp cơ sở hạ tầng đồng muối Đông Hải có tổng mức đầu tư ngân sách nhà nước 127,39 tỷ đồng đã hoàn thành thi công vào cuối năm 2025, với các hạng mục gồm gần 12km đê bao kết hợp giao thông, hệ thống cầu và cống.

Trong giai đoạn mới, tỉnh tiếp tục đầu tư hệ thống thủy lợi, kênh mương cấp, thoát nước và giao thông nội đồng tại các vùng sản xuất trọng điểm. Đồng thời, nghiên cứu ứng dụng công nghệ quản lý nước, dữ liệu thời tiết, độ mặn và cơ giới hóa nhằm giảm tác động của biến đổi khí hậu.

Ở khâu chế biến, Sở Công Thương được giao phối hợp triển khai các chính sách khuyến công, hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã đổi mới máy móc, thiết bị, phát triển sản phẩm muối tinh, muối sấy và các dòng sản phẩm chế biến sâu.

Hoạt động xúc tiến thương mại cũng được xác định là giải pháp quan trọng, thông qua kết nối cung cầu, đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối, mở rộng thương mại điện tử và khai thác hiệu quả chỉ dẫn địa lý “Muối ăn Bạc Liêu”.

Đáng chú ý, kế hoạch đặt mục tiêu hỗ trợ 100% hợp tác xã có sản phẩm chế biến từ muối xây dựng tiêu chuẩn cơ sở, hệ thống quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đăng ký nhãn hiệu. Điều này được kỳ vọng tạo nền tảng để sản phẩm đáp ứng yêu cầu của các kênh phân phối hiện đại.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, việc hỗ trợ đầu tư cần gắn với khả năng tiêu thụ và nhu cầu thực tế của thị trường. Đổi mới công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi chi phí sản xuất được kiểm soát, chất lượng sản phẩm cải thiện và diêm dân có thể thu hồi vốn trong thời gian hợp lý.

Về lâu dài, nâng giá trị ngành muối Cà Mau không đơn thuần là tăng sản lượng hay đa dạng hóa sản phẩm. Quan trọng hơn là hình thành chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ ổn định, trong đó doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu đạt chuẩn, còn diêm dân được hưởng lợi thực chất từ quá trình nâng cao giá trị hạt muối.

Nghề làm muối ở Bạc Liêu (trước sáp nhập) được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2020. Hiện Cà Mau có 6 làng nghề sản xuất muối được công nhận, với 576 hộ và khoảng 1.023 lao động trực tiếp. Tỉnh định hướng kết hợp bảo tồn nghề truyền thống với phát triển du lịch cộng đồng, trải nghiệm và quảng bá sản phẩm muối.