Cà Mau: Khắc phục điểm nghẽn hạ tầng, sẵn sàng tăng tốc trong giai đoạn mới

Chuyển biến tích cực từ cơ sở

Theo kế hoạch, tỉnh Cà Mau phấn đấu đến năm 2030 sẽ xây dựng 54.680 ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp (gồm 39.980 ha đất trồng 2-3 vụ lúa và 14.700 ha vùng luân canh tôm - lúa), triển khai tại 17 xã và 3 phường trọng điểm. Đến nay, toàn tỉnh đã xây dựng và vận hành các mô hình trình diễn với tổng diện tích 1.380 ha, thu hút 720 hộ dân thuộc 7 Hợp tác xã (HTX) tham gia.

Hạ tầng giao thông phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ, vận chuyển lúa nông dân trên địa bàn xã Phước Long (tỉnh Cà Mau).

Thực tế tại các cánh đồng thí điểm (xã Vĩnh Thanh, Hòa Bình, Vĩnh Mỹ, Đá Bạc, Khánh Bình) cho thấy tín hiệu rất khả quan. Nhờ áp dụng cơ giới hóa đồng bộ 100% (làm đất, gieo sạ bằng máy/drone, thu hoạch), nông dân đã giảm lượng lúa giống gieo sạ từ 20–40% (xuống còn 70–100 kg/ha), giảm 15–20% phân đạm hóa học và giảm 2–4 lần phun thuốc bảo vệ thực vật/vụ.

Quy trình tưới ngập khô xen kẽ (AWD) áp dụng thành công 1–2 lần/vụ giúp tối ưu hóa nguồn nước và giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính. Nhờ đó, lợi nhuận của nông dân trong mô hình tăng thêm từ 2,0–4,0 triệu đồng/ha, tổng thu nhập thực tế tăng trên 15–20% so với phương thức canh tác truyền thống.

Anh Trần Quốc Duẫn, thành viên HTX Dịch vụ Nông nghiệp Hồng Phát (xã Vĩnh Thanh) chia sẻ: "Những năm qua nhờ được sự quan tâm đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi, đường sá đi lại thuận tiện, giao thương hàng hóa thông suốt. Đặc biệt, chính quyền địa phương hỗ trợ trong liên kết tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp, người dân rất yên tâm trong sản xuất, góp phần nâng cao thu nhập".

Những chuyển biến tích cực này là nền tảng quan trọng để tỉnh Cà Mau tiếp tục hoàn thiện hạ tầng cơ sở, nhân rộng mô hình và sẵn sàng bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.

Nút thắt lớn nhất hiện nay nằm ở kết cấu hạ tầng phục vụ vùng sản xuất lúa chất lượng cao chưa đồng bộ, đặc biệt là tại tiểu vùng nam Cà Mau.

Khắc phục điểm nghẽn hạ tầng, củng cố chuỗi giá trị

Nút thắt lớn nhất hiện nay nằm ở kết cấu hạ tầng phục vụ vùng sản xuất lúa chất lượng cao chưa đồng bộ, đặc biệt là tại tiểu vùng nam Cà Mau. Hệ thống cống, trạm bơm, ô đê bao khép kín và đường giao thông nội đồng tại nhiều khu vực đã xuống cấp hoặc chưa hoàn thiện. Tình trạng này gây khó khăn cho việc chủ động điều tiết nước, kiểm soát xâm nhập mặn, đồng thời cản trở cơ giới hóa và khâu vận chuyển nông sản.

Bên cạnh đó, việc tiếp cận các nguồn vốn tín dụng ưu đãi, hạ tầng cơ giới hóa và chính sách hỗ trợ liên kết tiêu thụ vẫn vướng nhiều rào cản.

Đại diện HTX Dịch vụ Nông nghiệp Vĩnh Cường (xã Vĩnh Mỹ) cho biết, nhu cầu vốn đầu tư hạ tầng kỹ thuật theo quy trình phát thải thấp rất lớn, nhưng khả năng tiếp cận tín dụng ưu đãi còn hạn chế.

Để tháo gỡ khó khăn, ông Ngô Nguyên Phong, Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Thanh kiến nghị các cấp, ngành cần tiếp tục hỗ trợ nguồn lực đầu tư hạ tầng nội đồng như: thủy lợi, giao thông, máy móc cơ giới hóa. Đồng thời, hỗ trợ các HTX xây dựng kho chứa, hệ thống sấy và ứng dụng số hóa trong quản lý vùng nguyên liệu; đẩy mạnh kết nối và ràng buộc trách nhiệm - lợi ích giữa doanh nghiệp với nông dân nhằm bảo đảm đầu ra ổn định.

"Tỉnh cũng cần chú trọng cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận giảm phát thải, kết hợp ứng dụng AI và công nghệ số trong dự báo sâu bệnh và quản lý đồng ruộng", ông Phong nêu đề xuất.

Những năm qua, hạ tầng thủy lợi, hệ thống cống điều tiết nước mặn, ngọt được tỉnh Cà Mau ưu tiên đầu tư xây dựng góp phần tạo thuận lợi cho người dân sản xuất nông nghiệp, thủy sản.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử nhấn mạnh, việc phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao là chủ trương lớn có ý nghĩa chiến lược. Mục tiêu cốt lõi là chuyển đổi từ "tư duy sản xuất nông nghiệp" sang "tư duy kinh tế nông nghiệp", lấy hiệu quả kinh tế và thu nhập của người dân làm trung tâm.

Thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung rà soát vùng sản xuất, đẩy mạnh tuyên truyền, củng cố năng lực HTX và tạo điều kiện tối đa cho người dân tiếp cận các chính sách hỗ trợ.

Bên cạnh đó, việc phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao tại Cà Mau đang đòi hỏi một hạ tầng giao thông kết nối đủ mạnh. Việc ưu tiên phát triển hạ tầng giao thông không chỉ phục vụ đắc lực cho việc đưa máy móc, drone vào đồng ruộng mà còn mở đường cho logistics nông nghiệp, nâng cao thu nhập bền vững cho người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Là chìa khóa then chốt giúp tối ưu chi phí vận chuyển, thu hút doanh nghiệp liên kết bao tiêu và nâng cao giá trị hạt gạo.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho rằng, việc tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng không chỉ giúp kiểm soát xâm nhập mặn, cơ giới hóa đồng bộ mà còn tạo đòn bẩy thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, đưa ngành lúa gạo, thủy sản của địa phương phát triển hiện đại và bền vững.