Cà Mau: Nâng cao giá trị kinh tế từ mô hình 'con tôm ôm cây lúa'

Mô hình lúa - tôm dựa trên mối quan hệ tương hỗ giữa 2 loại sản phẩm. Tôm ăn các chất phân hủy từ cây lúa, đồng thời chất thải của tôm trở thành nguồn phân bón tự nhiên, giúp cây lúa phát triển xanh tốt. Nhờ đó, sản phẩm lúa và tôm đạt tiêu chuẩn hữu cơ, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Đây là một lợi thế lớn trong việc nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển thương hiệu nông nghiệp bền vững của tỉnh Cà Mau.

Theo thống kê, toàn tỉnh Cà Mau hiện có khoảng 93.000 ha canh tác lúa - tôm. Từ những mô hình thí điểm ban đầu, đến nay toàn tỉnh Cà Mau đã xây dựng được hàng trăm ha sản xuất "lúa thơm - tôm sạch" theo các tiêu chuẩn trong và ngoài nước: BAP, ASC, GlobalGAP...

Mô hình lúa - tôm giúp tăng lợi nhuận cho người nông dân. Ảnh: Nguyên Du

Xã Trí Phải là địa phương đi đầu trong chuyển đổi và tổ chức sản xuất theo mô hình lúa – tôm bền vững. Trên địa bàn xã hiện có hơn 5.000 ha nuôi tôm đạt chứng nhận ASC, BAP, góp phần đưa con tôm Cà Mau ra thị trường thế giới. Nhiều mô hình canh tác lúa sạch, lúa sinh thái kết hợp nuôi tôm hữu cơ đã mang lại hiệu quả cao, cải thiện thu nhập và bảo vệ hệ sinh thái

Tại xã Trí Phải, Công ty TNHH Xã hội Tôm chứng nhận Minh Phú đã phối hợp UBND xã và các HTX triển khai xây dựng vùng nuôi đạt chuẩn ASC GROUP đầu tiên tại Việt Nam và trên thế giới. Tính đến nay, xã có 392 hộ được cấp chứng nhận, với tổng diện tích 972,4 ha. 

Vụ sản xuất theo mô hình lúa - tôm năm nay, ngành nông nghiệp tỉnh Cà Mau triển khai sản xuất giống lúa BL9 với trên 1.000 ha. Giống lúa BL9 chịu mặn tốt, thích nghi rất tốt với vùng đất nuôi tôm, đạt năng suất từ 6,5-7,5 tấn/ha. Điển hình là mô hình thí điểm sản xuất và nhân rộng giống lúa BL9 trên đất tôm tại HTX Ba Đình (xã Vĩnh Lộc) với diện tích 95 ha, có 57 hộ dân tham gia. 

Cánh đồng lúa - tôm từ giống lúa BL ở xã Vĩnh Lộc phát triển xanh tốt. Ảnh: Nguyên Du

Nông dân tham gia mô hình thí điểm được Nhà nước hỗ trợ 50% giá trị bằng vật tư như: lúa giống BL9, phân bón hữu cơ, thuốc sinh học... Bên cạnh đó, ngành Nông nghiệp cũng phân công cán bộ kỹ thuật tư vấn, theo dõi, hỗ trợ nông dân tham gia trong suốt quá trình canh tác. Nông dân tham gia mô hình đều áp dụng kỹ thuật gieo sạ giảm lượng giống, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), áp dụng chương trình 3 giảm - 3 tăng và hạn chế sử dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong phòng trừ dịch hại, ưu tiên lựa chọn những sản phẩm có nguồn gốc hữu cơ, sinh học...

Đến vụ thu hoạch, các thành viên của HTX Ba Đình thu lợi nhuận hơn 43 triệu đồng/ha. Theo đánh giá của nông dân, giống lúa BL9 thơm, dễ canh tác, ít sâu bệnh, đặc biệt kháng tốt bệnh đạo ôn, đẻ nhánh mạnh, năng suất khá, phù hợp với điều kiện canh tác tại vùng đất nuôi tôm ở các xã Vĩnh Lộc, xã Hồng Dân...  

Ông Đặng Văn Tức, thành viên HTX Ba Đình cho biết, trước khi nuôi tôm, nông dân chỉ thu hoạch mỗi vụ lúa với thu nhập không đáng kể, thì doanh thu từ mô hình lúa - tôm tăng 78% so với canh tác 2 vụ lúa/năm. Chi phí sản xuất lúa - tôm chỉ bằng ½ so canh tác 2 vụ lúa/năm, chủ yếu chi phí giống, phân bón hữu cơ, chế phẩm vi sinh. Tăng thêm thu nhập khi trồng thêm 1 vụ lúa trên đất nuôi tôm, nhưng quan trọng hơn là cách sản xuất đảm bảo an toàn theo hướng hữu cơ, không sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật giúp giảm chi phí sản xuất, sản phẩm an toàn hơn và lợi nhuận tăng lên. Do đó, lợi nhuận từ mô hình lúa - tôm cao gấp 3 lần so với canh tác 2 vụ lúa/năm.

Mô hình "Con tôm ôm cây lúa" ngày càng phát huy hiệu quả và mang lại giá trị kinh tế cao cho người nông dân. Ảnh: Nguyên Du

Ông Nông Văn Thạch - Chủ tịch Hội đồng Quản trị - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình chia sẻ, được thành lập từ tháng 11/2018, đến nay hợp tác xã Hợp tác xã Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình đã phát triển lên trên 290 thành viên, quản lý diện tích canh tác hơn 733ha với mô hình lúa-tôm và các mô hình kinh tế kết hợp.

Theo ông Thạch, hiện nay sản xuất mô hình lúa tôm không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm tôm sạch, gạo đạt tiêu chuẩn hữu cơ mang lại giá trị dinh dưỡng cao cho người tiêu dùng mà còn đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào sản xuất nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm.

"Hợp tác xã đã đầu tư, đưa máy bay không người lái (drone) và máy sạ cụm vào khâu gieo sạ lúa, giúp gieo sạ nhanh, đồng đều, tiết kiệm hạt giống, giảm chi phí nhân công, giảm sâu bệnh. 100% diện tích sản xuất lúa của hợp tác xã hiện nay đã sử dụng máy gặt đập liên hợp trong thu hoạch, giúp đẩy nhanh tiến độ, giảm thất thoát sau thu hoạch và bảo đảm chất lượng hạt lúa. Bên cạnh đó, hợp tác xã áp dụng phần mềm FaceFarm trong quản lý và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Toàn bộ quy trình sản xuất từ gieo trồng đến thu hoạch đều được ghi nhận minh bạch, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin, từ đó nâng cao uy tín của hợp tác xã trên thị trường”, ông Thạch cho biết thêm

Nông dân xã Vĩnh Lộc, tỉnh Cà Mau đẩy mạnh chuyển đổi, áp dụng sản xuất theo mô hình lúa - tôm mang lại giá trị cao. Ảnh: Nguyên Du

Ông Nguyễn Hoàng Vũ – Phó chủ tịch UBND xã Vĩnh Lộc cho biết: Hiện toàn xã có hơn 8.000 ha sản xuất theo mô hình lúa – tôm.  Đây là mô hình chủ lực trong công tác giảm nghèo, cải tạo môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Địa phương không nên chỉ quan tâm đến năng suất của giống lúa, mà quan tâm đồng thời đến chất lượng, hiệu quả kinh tế, tính thích nghi, khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường và tính bền vững của cả hệ thống lúa – tôm trong chuỗi liên kết tiêu thụ (vùng sản xuất năng suất cao).

Tại xã Vĩnh Phước, từ khi áp dụng mô hình sản xuất lúa - tôm, đời sống kinh tế của người dân nâng lên thấy rõ.

Hiện tại, địa phương này có hơn 2.000 ha diện tích nuôi tôm càng xanh của bà con nông dân được ký kết với doanh nghiệp thu mua xuất khẩu, góp phần làm tăng thêm lợi nhuận cho nhà nông, người dân an tâm sản xuất khi không còn lo đầu ra bấp bênh cho sản phẩm.

Anh Nguyễn Văn Thiện, ấp Phước Thanh, xã Vĩnh Phước cho biết, từ khi áp dụng mô hình sản xuất lúa - tôm, đời sống kinh tế của người dân nâng lên thấy rõ.

 “Những năm gần đây mô hình lúa - tôm trúng mùa được giá nên nông dân rất phấn khởi. Trước đây giá cả bấp bênh thì hiện giá thu mua tôm càng xanh được doanh nghiệp bao tiêu từ 90.000-100.000 đồng/kg, đảm bảo 3ha đất nuôi tôm càng xanh của gia đình cho lợi nhuận cao hơn khoảng 20-30% so với trước đây” ông Thiện nói.

Ông Nguyễn Bình Thuận - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, Cà Mau có mô hình lúa-tôm đặc thù, mang lại giá trị sinh thái cao và phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu. Đây chính là lợi thế lớn để phát triển nông nghiệp sinh thái, nâng cao hiệu quả và gia tăng giá trị cho nông sản địa phương.

Theo ông Thuận, để các sản phẩm lúa gạo phát triển bền vững, rất cần xây dựng được cả một chuỗi giá trị bắt đầu từ nguồn giống và vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất đồng bộ, chất lượng sản phẩm, thu hoạch và bảo quản, chế biến, đóng gói, truy xuất nguồn gốc...

Mô hình nuôi tôm càng xanh kết hợp với trồng lúa ở Vĩnh Phước, tỉnh Cà Mau cho thu nhập từ vài chục triệu đồng đến hơn 100 triệu đồng/vụ. Ảnh: Nguyên Du

“Trong chuỗi giá trị đó, người nông dân phải là chủ thể và là người được hưởng lợi xứng đáng nhất. Doanh nghiệp là người đồng hành ngay từ đầu, cùng xây dựng vùng nguyên liệu và xác định tiêu chuẩn sản phẩm thay vì chỉ tham gia vào khâu thu mua. Riêng các cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm tạo môi trường thuận lợi, hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng vùng trồng, chuẩn hóa chất lượng, xúc tiến thương mại và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cho các hộ dân”, ông Thuận cho hay.

Tỉnh Cà Mau xác định phát triển ngành lúa gạo theo hướng bền vững, chất lượng cao, phát thải thấp và thích ứng biến đổi khí hậu. Trong đó, tập trung đẩy mạnh mô hình sản xuất sinh thái, đặc biệt là tôm – lúa,  tăng cường ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số gắn với xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, có truy xuất nguồn gốc.