Cà Mau 'số hóa' di sản để phát triển du lịch bền vững

Từ một vùng đất giàu bản sắc ở cực nam Tổ quốc, tỉnh Cà Mau đang đứng trước cơ hội lớn để biến di sản văn hóa thành nguồn lực phát triển bền vững. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số, địa phương phải giải một bài toán không hề đơn giản: Vừa bảo tồn giá trị nguyên bản, vừa khai thác hiệu quả cho du lịch.

Hướng dẫn viên du lịch kể về câu chuyện cố nghệ sĩ tài hoa Cao Văn Lầu - Ảnh: Văn Kim Khanh

Di sản – “tài nguyên mềm” cho phát triển
Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Ngô Vũ Thăng cho rằng: “Trong bối cảnh phát triển hiện nay, di sản văn hóa không chỉ là giá trị của quá khứ cần gìn giữ mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần định hình bản sắc, củng cố nền tảng tinh thần và tạo động lực cho phát triển kinh tế – xã hội.”

Hội thảo cuối tháng 4/2026 “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch bền vững”, ông Ngô Vũ Thăng khẳng định: quan điểm xuyên suốt phát triển kinh tế phải gắn với phát triển văn hóa; trong đó, di sản không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng.

Hiện Cà Mau có 112 di tích được xếp hạng cùng 8 di sản văn hóa phi vật thể, nổi bật như: Đờn ca tài tử Nam Bộ, nghề gác kèo ong hay Lễ hội Nghinh Ông Sông Đốc. Đây là những “chất liệu gốc” để xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa, sinh thái và cộng đồng—những loại hình đang phù hợp với xu hướng du lịch xanh, trải nghiệm.

Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, di sản không còn bị giới hạn bởi không gian vật lý. Việc ứng dụng công nghệ để số hóa tư liệu, xây dựng bảo tàng số, trải nghiệm thực tế ảo… đang mở ra khả năng đưa văn hóa Cà Mau đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước.

Hình tượng hóa nhạc cụ đờn ca tài tử Nam Bộ - Ảnh: Văn Kim Khanh

Số hóa di sản- xu hướng tất yếu, nhưng không dễ
Dù tiềm năng lớn, thực tế cho thấy du lịch di sản của Cà Mau vẫn chưa phát huy tương xứng. Sản phẩm còn đơn điệu, thiếu tính liên kết; hạ tầng và dịch vụ chưa đáp ứng yêu cầu; sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, số hóa di sản được xem là một trong những giải pháp đột phá. Tuy nhiên, đây không đơn thuần là việc “đưa dữ liệu lên mạng”. Theo các chuyên gia, số hóa đòi hỏi quy trình bài bản: kiểm kê, chuẩn hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu, thiết kế nội dung số hấp dẫn và tích hợp vào sản phẩm du lịch.

Tiến sĩ Bùi Thị Hoa, Phân viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Nam (Bộ VHTT&DL), cho rằng : Tỉnh Cà Mau nên lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế - ưu tiên quy mô vừa phải, dựa vào cộng đồng và cảnh quan tự nhiên, thay vì phát triển đại trà. Điều này đặc biệt quan trọng trong "số hóa"; bởi làm ồ ạt nhưng thiếu chiều sâu, sản phẩm sẽ kém hiệu quả.

Hình ảnh như thế này cần phải "số hóa" để lưu giữ - Ảnh: Văn Kim Khanh

Khoa học – công nghệ giữ vai trò “đòn bẩy”
Một điểm nhấn tại hội thảo là việc nhấn mạnh vai trò của khoa học và công nghệ trong bảo tồn và phát huy di sản. Không chỉ hỗ trợ lưu trữ, công nghệ còn giúp kể lại câu chuyện văn hóa theo cách mới—sinh động, tương tác và hấp dẫn hơn với thế hệ trẻ.

Các giải pháp như bản đồ số di sản, ứng dụng du lịch thông minh hay nền tảng dữ liệu mở có thể giúp kết nối các điểm đến, tạo thành hệ sinh thái du lịch hoàn chỉnh. Đây chính là chìa khóa để khắc phục tình trạng rời rạc, thiếu liên kết hiện nay.

Tuy nhiên, thách thức lớn nằm ở nguồn lực: từ tài chính, hạ tầng đến nhân lực công nghệ. Việc đào tạo đội ngũ “lai” giữa văn hóa và công nghệ vẫn còn hạn chế, trong khi đây là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản.

Nghề làm muối là di sản văn hóa của Cà Mau - Ảnh: Văn Kim Khanh

Cân bằng giữa bảo tồn và khai thác
Một trong những vấn đề cốt lõi là làm sao để di sản trở thành sản phẩm du lịch mà không bị “biến dạng”. Khi khai thác không đúng cách, giá trị văn hóa có thể bị thương mại hóa, mất đi tính nguyên bản.

Do đó, cách tiếp cận được nhiều chuyên gia đề xuất là “bảo tồn thích ứng”—tức vừa giữ gìn giá trị cốt lõi, vừa linh hoạt trong khai thác để phù hợp với thị trường. Cộng đồng địa phương cần được đặt ở vị trí trung tâm, bởi họ chính là chủ thể sáng tạo và gìn giữ di sản.

Từ các tham luận và ý kiến tại hội thảo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau xác định sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách; lồng ghép bảo tồn di sản vào quy hoạch du lịch; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, quảng bá.

Mục tiêu không chỉ là bảo tồn di sản mà còn xây dựng thương hiệu du lịch Cà Mau có bản sắc riêng, đủ sức cạnh tranh trên bản đồ du lịch quốc gia.

Hình ảnh nghề trồng lúa nước xưa ở Cà Mau - Ảnh: Văn Kim Khanh

Dễ hay khó – phụ thuộc vào cách làm
Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Trang, Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, nhấn mạnh: “Có thể thấy, việc đưa di sản văn hóa trở thành nguồn lực phát triển bền vững, gắn với số hóa và du lịch, là một hướng đi đúng và tất yếu. Nhưng “dễ hay khó” không nằm ở chủ trương mà ở cách tổ chức thực hiện.”

Nếu làm bài bản, có trọng tâm, tận dụng tốt công nghệ và huy động được sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp, Cà Mau hoàn toàn có thể biến “tài nguyên mềm” thành “động lực cứng” cho tăng trưởng.

Ngược lại, nếu triển khai dàn trải, thiếu liên kết và chiều sâu thì số hóa chỉ dừng lại ở hình thức, còn di sản vẫn chưa thể thực sự trở thành nguồn lực phát triển bền vững.

Giám đốc Sở VHTT&DL Nguyễn Quốc Thanh cho rằng: “Các ý kiến tham luận đã đề xuất những hướng tiếp cận mới, từ việc chuyển đổi tư duy bảo tồn sang phát huy giá trị di sản gắn với sinh kế cộng đồng; xây dựng sản phẩm du lịch có chiều sâu, có câu chuyện; đến việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý, bảo tồn và quảng bá; cũng như nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực và sự liên kết giữa các chủ thể trong phát triển du lịch bền vững.”