Cà Mau: Thúc đẩy chuyển đổi xanh trên nền tảng số tại ĐBSCL

Ngày 24/7, tại Cà Mau, UBND tỉnh Cà Mau phối hợp với Viện Mekong (Đại học Cần Thơ) tổ chức Hội thảo khoa học "Chuyển đổi xanh trên nền tảng số của Đồng bằng sông Cửu Long - Mô hình Cà Mau thích ứng biến đổi khí hậu". Đây là sự kiện có ý nghĩa thiết thực nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Quốc gia.

Quang cảnh hội thảo "Chuyển đổi xanh trên nền tảng số tại ĐBSCL" tại Cà Mau.

Động lực cho phát triển bền vững

Hội thảo là diễn đàn kết nối giữa các cơ quan quản lý nhà nước, giới khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế nhằm chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất giải pháp thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số thích ứng với biến đổi khí hậu (BĐKH) tại Cà Mau cũng như toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Phát biểu tại hội thảo, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau ông Ngô Vũ Thăng nhấn mạnh, chuyển đổi xanh trên nền tảng số là xu thế tất yếu. Đây là sự kết hợp giữa chuyển đổi số và tăng trưởng xanh, tận dụng thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư để thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững, nâng cao năng suất, tiết kiệm tài nguyên và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Lãnh đạo UBND tỉnh Cà Mau cho rằng, đối với khu vực ĐBSCL nói chung và Cà Mau nói riêng, mô hình này mang ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh địa phương chịu áp lực nặng nề từ BĐKH, nước biển dâng, sạt lở, xâm nhập mặn và suy giảm tài nguyên.

Việc ứng dụng công nghệ số vào nuôi trồng thủy sản, quản lý rừng ngập mặn, quan trắc môi trường, truy xuất nguồn gốc và xây dựng chính quyền số sẽ giúp tối ưu hóa công tác quản lý, giảm chi phí, bảo vệ hệ sinh thái và gia tăng giá trị cho các ngành kinh tế chủ lực.

Tại sự kiện, các đại biểu đã phân tích, làm rõ chủ trương của Trung ương; đánh giá cơ hội, thách thức, đồng thời đề xuất các cơ chế đặc thù và giải pháp khả thi giúp ĐBSCL chuyển đổi sản xuất theo hướng tuần hoàn, giảm phát thải.

Ông Ngô Vũ Thăng, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau phát biểu tại hội thảo.

Theo PGS. TS Văn Phạm Đăng Trí, Viện trưởng Viện Mekong (Đại học Cần Thơ), Cà Mau sở hữu vị trí đặc biệt ở cực Nam Tổ quốc, chịu ảnh hưởng rõ nét bởi biến đổi khí hậu nhưng cũng hội tụ thế mạnh vượt trội về kinh tế biển, thủy sản, rừng ngập mặn và năng lượng tái tạo. Địa phương có đầy đủ tiềm năng để trở thành "phòng thí nghiệm thực tiễn" cho các mô hình tăng trưởng xanh và phát triển phát thải thấp.

"Chuyển đổi xanh không đơn thuần là công nghệ mới hay giảm phát thải, mà là quá trình thay đổi phương thức phát triển và quản trị dựa trên tri thức, dữ liệu cùng sự phối hợp đa bên. Trong đó, khoa học cung cấp tri thức; công nghệ tạo công cụ quản lý; còn chính sách đóng vai trò định hướng, kiến tạo môi trường thuận lợi", PGS.TS Văn Phạm Đăng Trí chia sẻ.

Xây dựng hệ thống liên kết và hạ tầng dữ liệu dùng chung

Phân tích về những hạn chế, Thạc sĩ Đinh Nam Vinh, Vụ Đánh giá và Thẩm định công nghệ (thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ) nhận định, ĐBSCL và Cà Mau đang đối mặt với nhiều rào cản lớn. Cụ thể: Hệ thống logistics yếu kém làm tăng chi phí; hạ tầng lưới điện và khả năng lưu trữ năng lượng tái tạo còn hạn chế; quy mô doanh nghiệp nhỏ, thiếu hụt nguồn vốn xanh; nhận thức và kỹ năng số của lực lượng lao động chưa đáp ứng yêu cầu; thể chế liên kết vùng thiếu đồng bộ, dữ liệu đo lường phát thải chưa thực sự minh bạch.

Những hạn chế này tạo áp lực ngày càng lớn trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến khắc nghiệt (sụt lún, xâm nhập mặn, nước biển dâng) và sự xuất hiện của các rào cản quốc tế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Nếu chậm chuyển đổi, khu vực rất dễ rơi vào "bẫy thu nhập trung bình".

Ths Đinh Nam Vinh đề xuất, cần sớm hoàn thiện thể chế, quy hoạch vùng tích hợp (xanh - số - năng lượng) và ưu tiên đầu tư hạ tầng kép (logistics xanh, hạ tầng số, lưới điện thông minh). Đồng thời, cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đa dạng hóa nguồn lực đầu tư (ngân sách, tín dụng xanh, PPP, FDI, JETP) và thực thi quyết liệt Nghị quyết số 57-NQ/TW.

ThS Đinh Nam Vinh, Vụ Đánh giá và Thẩm định công nghệ (thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ) chia sẻ tại hội thảo.

Đánh giá thực trạng địa phương, TS Thái Trường Giang (Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau) cho hay, nền tảng chuyển đổi xanh và số tại tỉnh bước đầu đã hình thành nhưng kết nối còn rời rạc. Nguồn lực đầu tư hạn chế, thiếu nhân lực AI/dữ liệu và thói quen ứng dụng công nghệ chưa bền vững là những "điểm nghẽn" chính.

Vì vậy, Cà Mau xác định chuyển đổi xanh phải là một hệ thống liên kết toàn diện: Lấy dữ liệu làm nền tảng; lấy chuỗi giá trị - không gian sinh thái làm địa bàn; lấy doanh nghiệp - hợp tác xã - cộng đồng làm chủ thể; lấy khoa học công nghệ làm công cụ.

Các ưu tiên cần kết nối thành chương trình thống nhất, có chỉ tiêu đo lường rõ ràng thay vì triển khai các đề tài rời rạc. Tỉnh mong muốn các Bộ, ngành và đối tác tài chính hỗ trợ xây dựng mô hình liên ngành, chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện cơ chế tài chính và chia sẻ rủi ro.

TS Thái Trường Giang nhấn mạnh: "Yêu cầu chuyển đổi xanh đối với Cà Mau mang tính cấp bách do địa hình thấp trũng, ba mặt giáp biển. Cốt lõi giải quyết bài toán này không nằm ở việc ứng dụng công nghệ dàn trải mà phải nhận diện đúng trọng tâm. Khoa học - công nghệ và chuyển đổi số sẽ đóng vai trò kết nối: biến tài nguyên thành dữ liệu quản trị, biến phụ phẩm thành nguyên liệu và chuyển giá trị sinh thái thành lợi thế cạnh tranh".

Đồng quan điểm, GS. TS Nguyễn Võ Châu Ngân (Đại học Cần Thơ) kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy nhanh xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên nước quốc gia, thiết kế phân hệ dữ liệu riêng cho vùng ven biển và bán đảo đặc thù như Cà Mau. Cùng với đó, tỉnh Cà Mau nên thí điểm nền tảng số giám sát môi trường liên ngành trên hạ tầng quan trắc sẵn có để cảnh báo thiên tai, quản lý rừng và nguồn nước dùng chung cho cả chính quyền và doanh nghiệp.

Đưa ra giải pháp kỹ thuật, PGS. TS Văn Phạm Đan Thủy (Đại học Cần Thơ) cho rằng, kinh tế tuần hoàn tại Cà Mau phải bám sát điều kiện thực tế mặn - phèn - thiếu nước ngọt. Việc ứng dụng công nghệ cần có lộ trình, ưu tiên các giải pháp phù hợp như: lập bản đồ phụ phẩm, thu gom rơm rạ, sản xuất compost/biochar, ứng dụng bao bì xanh và triển khai mô hình tái chế nhựa tại khu vực nông thôn.