Cà Mau tìm giải pháp tháo gỡ 'nút thắt' nạo vét, bảo đảm an ninh nguồn nước

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử chủ trì hội thảo.

Tham dự có Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai Nguyễn Văn Tiến; Phó Cục trưởng Cục Quản lý xây dựng công trình thuỷ lợi Vũ Việt Hưng; GS. TS Nguyễn Trung Việt, Hiệu trưởng Trường Đại học Thuỷ lợi.

Lãnh đạo tỉnh và đại biểu tham dự Hội thảo khoa học về các giải pháp nạo vét, chống sạt lở và bảo đảm an ninh nguồn nước tỉnh Cà Mau, sáng 17/9.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử cho biết: Cà Mau có 310 km bờ biển, 14.000 km kênh rạch, nhưng đang chịu tác động gay gắt của biến đổi khí hậu. Hơn 200 km bờ biển cùng gần 1.100 km bờ sông bị sạt lở hoặc có nguy cơ sạt lở.

Công tác nạo vét cửa sông, kênh rạch còn vướng mắc về cơ chế, kỹ thuật và nguồn vốn; vật liệu nạo vét chưa được phân loại, tái sử dụng hiệu quả.

Trong khi đó, an ninh nguồn nước chịu áp lực do nguồn nước mặt tích trữ hạn chế, nước dưới đất bị khai thác nhiều cho sinh hoạt trong bối cảnh nhiễm mặn.

Khó khăn của Cà Mau không đơn thuần là thiếu nước về tổng lượng, mà chủ yếu là thiếu nguồn nước ngọt có chất lượng phù hợp, ổn định, phân bố đúng nơi có nhu cầu và đủ hạ tầng khai thác, xử lý, truyền dẫn, phân phối.

Hệ thống kênh thuỷ lợi trên địa bàn tỉnh có khả năng trữ khoảng 276 triệu m³ nước; hồ chứa nước ngọt tại xã Khánh An có dung tích thiết kế khoảng 3,85 triệu m³. Nước dưới đất phân bố trong 7 tầng chứa nước, nhưng nước nhạt không đồng đều, một số tầng, khu vực bị nhiễm mặn. Hiện nước dưới đất vẫn được khai thác chủ yếu phục vụ sinh hoạt, chiếm gần 87% lượng nước dưới đất đang sử dụng.

ThS. Nguyễn Tiến Sơn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Địa chất và Khoáng sản miền Nam, đề xuất xây dựng mô hình thí điểm quản trị vật liệu nạo vét theo kinh tế tuần hoàn tại Cà Mau.

Tại hội thảo, các chuyên gia cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận đối với vật liệu nạo vét, từ xem đây là nguồn phải xử lý sang nghiên cứu quản lý, tận dụng hiệu quả.

ThS. Nguyễn Tiến Sơn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Địa chất và Khoáng sản miền Nam, đề xuất Trung ương và tỉnh Cà Mau xem xét xây dựng mô hình thí điểm quản trị vật liệu nạo vét theo kinh tế tuần hoàn, lấy Cà Mau làm địa bàn nghiên cứu, triển khai và đánh giá để có thể nhân rộng. Theo đó, việc quản lý vật liệu nạo vét cần bảo đảm tính khoa học, minh bạch, tiết kiệm và bền vững.

PGS. TS Tô Văn Thanh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thuỷ lợi miền Nam, phân tích giải pháp kết hợp nguồn nước liên vùng và nội tỉnh, bảo đảm an ninh nguồn nước bền vững.

Đối với vấn đề an ninh nguồn nước, PGS. TS Tô Văn Thanh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thuỷ lợi miền Nam, đề xuất kết hợp nguồn nước nội tỉnh, nguồn nước liên vùng, các giải pháp cấp nước phân tán và hệ thống quản trị thông minh. Trong đó, nguồn nước liên vùng giữ vai trò bổ sung chiến lược; hồ Khánh An và nguồn nước nội tỉnh là nền tảng tăng cường tính tự chủ; nước dưới đất được quản lý như nguồn dự phòng trong giai đoạn chuyển tiếp.

GS. TS Nguyễn Trung Việt, Hiệu trưởng Trường Đại học Thuỷ lợi, khẳng định, nhà trường sẽ đồng hành cùng tỉnh Cà Mau trong nghiên cứu, chuyển giao các giải pháp khoa học công nghệ, ứng phó biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước và phát triển kinh tế biển bền vững. Đặc biệt, trường sẽ đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong thu thập dữ liệu, phân tích, cảnh báo sớm sạt lở bờ sông, bờ biển.

GS. TS Nguyễn Trung Việt, Hiệu trưởng Trường Đại học Thuỷ lợi, khẳng định sẽ đồng hành cùng Cà Mau trong chuyển giao công nghệ AI, cảnh báo sớm sạt lở và bảo đảm an ninh nguồn nước.

Kết luận hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử nhấn mạnh, đây là bước đi quan trọng để Cà Mau xây dựng cơ chế phù hợp, sớm đưa các chủ trương, nghị quyết của Chính phủ về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2026-2035 vào cuộc sống.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương phối hợp các bộ, ngành, địa phương liên quan thống kê toàn diện hệ thống sông ngòi, kênh rạch cần nạo vét; xây dựng giải pháp kỹ thuật cụ thể cho từng vùng sinh thái, xác định thứ tự ưu tiên theo mức độ cấp bách của dòng chảy và nhu cầu dân sinh. Đồng thời, đổi mới phương thức duy tu công trình thuỷ lợi, hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan và thực hiện dứt điểm việc khoán quản lý, bảo dưỡng hạ tầng.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Văn Sử phát biểu kết luận hội thảo, nhấn mạnh các đề xuất của chuyên gia là cơ sở khoa học quan trọng để tỉnh hoàn thiện kế hoạch hành động trình Chính phủ.

Để giải quyết áp lực kinh phí, đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu đa dạng hoá nguồn lực nạo vét, tích cực huy động xã hội hoá, thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư khai thác. Đối với an ninh nguồn nước ngọt, các địa phương, doanh nghiệp cần nghiên cứu sâu các phương án khả thi, trong đó lưu ý phương án dẫn nước thô từ các vùng liên kết về phục vụ sản xuất, sinh hoạt; bảo đảm phù hợp và đặt lợi ích của Nhân dân lên trên hết.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh cũng kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan xem xét, chấp thuận cho Cà Mau áp dụng cơ chế đặc thù, tạo cơ sở pháp lý để tỉnh chủ động nâng cao khả năng chống chịu, bảo vệ an toàn hành lang ven biển và phát triển bền vững vùng đồng bằng sông Cửu Long./.