Ca phẫu thuật não đầu tiên trên thế giới có AI hỗ trợ theo thời gian thực thành công tốt đẹp

Bệnh nhân Rhys Hibbert (trái) và các bác sĩ tham khảo sự hỗ trợ của hệ thống AI khi đang phẫu thuật. Ảnh: CAS.

Trong ca phẫu thuật, hệ thống AI liên tục phân tích hình ảnh nội soi, giúp các bác sĩ nhận diện những mạch máu và dây thần kinh quan trọng có thể bị che khuất dưới mô. Nhờ đó, ê-kíp phẫu thuật có thêm một “đôi mắt thứ hai” để loại bỏ khối u an toàn hơn.

Theo BBC, bệnh nhân là Rhys Hibbert (48 tuổi, sống tại Bedfordshire, Anh), đã có hai con. Khoảng 18 tháng trước, trong một lần đi bộ vào buổi trưa, ông đột nhiên bất tỉnh và co giật. Kết quả chụp não phát hiện một khối u lành tính khoảng 11 mm, có kích thước gần bằng viên bi, nằm tại tuyến yên.

Tuyến yên nằm ở đáy hộp sọ, đảm nhiệm việc tiết ra các hormone quan trọng liên quan đến tăng trưởng, chuyển hóa, huyết áp và thân nhiệt. Đáng chú ý, vị trí của tuyến yên rất gần động mạch cảnh, mạch máu cung cấp máu cho não, và dây thần kinh thị giác.

Khi khối u phát triển và chèn ép dây thần kinh thị giác, thần kinh thị giác ngoại vi của ông Hibbert ngày càng thu hẹp. Ông cũng thường xuyên mệt mỏi, chóng mặt và dễ bị vấp ngã. Các bác sĩ cảnh báo nếu tình trạng tiếp tục xấu đi, ông có nguy cơ mất hẳn thị lực.

Các bác sĩ đang mổ não cho bệnh nhân Rhys Hibbert. Ảnh: Themorning.

Ca phẫu thuật được thực hiện bởi đội ngũ phẫu thuật thần kinh của Bệnh viện Đại học London (University College Hospital, UCH). Các bác sĩ đã đưa một ống nội soi có gắn camera qua đường mũi, tiếp cận khu vực đáy hộp sọ rồi loại bỏ khối u nằm phía sau xương và màng cứng.

Một trong những thách thức lớn nhất của loại phẫu thuật này là vị trí mạch máu và dây thần kinh ở mỗi người có thể khác nhau. Các bác sĩ thường dựa vào ảnh chụp trước phẫu thuật để xác định cấu trúc giải phẫu. Tuy nhiên, khi mổ, những mạch máu và dây thần kinh quan trọng vẫn có thể bị che khuất dưới các lớp mô.

Theo báo cáo, trong khoảng 25-50% trường hợp, bác sĩ có thể không loại bỏ hoàn toàn được khối u; nguy cơ tổn thương các mạch máu lớn vào khoảng 0,5-2%.

Hình ảnh mô tả ca mổ với sự trợ giúp của AI. Ảnh: BusinessStandard.

Đây chính là lúc hệ thống AI phát huy vai trò. Trong quá trình phẫu thuật, AI phân tích hình ảnh nội soi theo thời gian thực trên một màn hình riêng. Hệ thống theo dõi vị trí dụng cụ phẫu thuật, đồng thời đánh dấu những khu vực được cho là có khả năng chứa động mạch cảnh, dây thần kinh thị giác và các cấu trúc quan trọng khác. AI cũng chỉ ra những vùng tương đối an toàn để bác sĩ tiến hành cắt bỏ.

Giáo sư Markus, một trong những bác sĩ tham gia ca mổ, cho biết hệ thống AI đã được huấn luyện bằng hàng trăm video các ca phẫu thuật u tuyến yên. Nhờ đó, AI đã được tiếp cận số lượng ca bệnh “nhiều hơn những gì phần lớn bác sĩ phẫu thuật có thể nhìn thấy hoặc thực hiện trong cả sự nghiệp”.

Nói cách khác, hệ thống AI được kỳ vọng có thể đóng vai trò giống một chuyên gia giàu kinh nghiệm đứng thêm trong phòng mổ, cung cấp cho bác sĩ một góc quan sát bổ sung.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng AI không trực tiếp đưa ra quyết định phẫu thuật. Mọi quyết định cuối cùng vẫn thuộc về bác sĩ.

Giáo sư Markus cho biết mục tiêu lâu dài của nhóm là phát triển một hệ thống giống như “ChatGPT dành cho bác sĩ phẫu thuật”. Khi cần, bác sĩ có thể tham khảo ý kiến của hệ thống như hỏi thêm một “siêu chuyên gia”; đồng thời hoàn toàn có quyền bỏ qua đề xuất của AI nếu cho rằng không phù hợp.

Chăm sóc bệnh nhân sau ca mổ. Ảnh: ITV.

Hệ thống AI này được các nhà nghiên cứu tại University College London phát triển, với sự tài trợ của Viện Nghiên cứu Y tế và Chăm sóc Quốc gia Anh (NIHR) và Google. Nhóm đã tiến hành thử nghiệm trong phòng thí nghiệm suốt nhiều năm trước khi lần đầu đưa công nghệ vào một ca phẫu thuật thực tế. Bước tiếp theo là tiến hành các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn hơn.

Đối với Rhys Hibbert, ca phẫu thuật mang lại kết quả tích cực. Sau khi tỉnh lại, ông cho biết cảm giác như mình vừa lấy lại được “tầm nhìn 360 độ”, với độ rõ nét mà ông chưa từng có trong suốt một năm trước đó.

Tám tuần sau phẫu thuật, thị lực của ông Hibbert tiếp tục cải thiện, thể lực cũng hồi phục và phần lớn những triệu chứng khó chịu trước đây đã biến mất.

Bộ trưởng Đổi mới Y tế Anh cho rằng việc ứng dụng AI trong y tế phải đi kèm những cơ chế bảo đảm an toàn phù hợp. Tuy nhiên, bên cạnh việc kiểm soát rủi ro, ngành y tế cũng cần tận dụng những cơ hội mà AI có thể mang lại.