Cà phê đặc sản Sơn La mở rộng cơ hội vươn ra thị trường thế giới

Đoàn chuyên gia Hoa Kỳ, Ả Rập Xê Út kiểm tra hệ thống nhà màng chế biến cà phê đặc sản của Hợp tác xã Ara-Tay Coffee, xã Mường Chanh.

Khẳng định chất lượng cà phê đặc sản 

Thị trường cà phê thế giới đang chuyển mạnh sang chú trọng chất lượng, nguồn gốc và tính bền vững. Theo Grand View Research, thị trường cà phê đặc sản toàn cầu đạt khoảng 115,5 tỷ USD năm 2025, dự kiến tăng lên 251,7 tỷ USD vào năm 2033. Đây là cơ hội để cà phê Arabica Sơn La nâng cao giá trị, mở rộng thị trường xuất khẩu.

Trong khuôn khổ các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối đầu tư, đoàn công tác của Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng tài nguyên môi trường (CERED), do GS.TS Nguyễn Hữu Ninh, Chủ tịch CERED làm Trưởng đoàn, cùng các chuyên gia, nhà đầu tư Hoa Kỳ và Ả Rập Xê Út đã khảo sát tại HTX Ara-Tay Coffee, xã Mường Chanh. Đoàn tập trung đánh giá chất lượng, tuyển chọn các dòng cà phê đặc sản đáp ứng yêu cầu của thị trường Hoa Kỳ và Trung Đông, mở ra cơ hội hợp tác, thúc đẩy xuất khẩu cà phê Arabica Sơn La.

Tại bản Mảy, đoàn khảo sát vùng nguyên liệu, hệ thống nhà màng sấy, dây chuyền xát vỏ và công nghệ chế biến ướt công suất 5 tấn/giờ của HTX Ara-Tay Coffee. Đoàn cũng thử nếm, chấm điểm các mẫu cà phê chế biến theo phương pháp Natural (chế biến khô) và Honey (chế biến mật ong) theo quy trình cupping. Kết quả đánh giá ghi nhận các mẫu cà phê có hương vị đặc trưng, cho thấy tiềm năng đáp ứng tiêu chuẩn của phân khúc cà phê đặc sản, mở ra cơ hội phát triển thương mại và tiếp cận thị trường quốc tế.

Đoàn chuyên gia đánh giá các sản phẩm cà phê của HTX Ara-Tay Coffee.

Ông Douglas McKanna, chuyên gia có 45 năm kinh nghiệm trong ngành cà phê tại Hoa Kỳ, đánh giá cao chất lượng cà phê Arabica của HTX Ara-Tay Coffee với vị chua thanh, đắng nhẹ, hậu vị ngọt kéo dài và hương trái cây đặc trưng. Theo ông, thu hái quả chín và kiểm soát tốt quy trình sơ chế là những yếu tố quan trọng quyết định chất lượng cà phê. Tại vùng Kona, Hawaii, một số giống cà phê chất lượng cao có giá bán khoảng 1,4 triệu đồng/kg. Ông bày tỏ kỳ vọng có thể hỗ trợ người trồng cà phê Sơn La nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Theo ông Douglas McKanna, thị trường Hoa Kỳ đặt ra yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn sản xuất và đặc trưng hương vị. Vì vậy, các cơ sở sản xuất cần kiểm soát chặt chẽ từng công đoạn chế biến, bảo đảm chất lượng ổn định và đồng nhất qua các mùa vụ. Đây là điều kiện quan trọng để cà phê Arabica Sơn La xây dựng uy tín, từng bước thâm nhập sâu hơn vào phân khúc cà phê đặc sản quốc tế.

Theo số liệu được dẫn từ Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), năm 2026, sản lượng cà phê nhân của Sơn La ước đạt khoảng 40.000 tấn, trong đó cà phê đặc sản đạt gần 1.000 tấn. Đây là cơ sở để tỉnh phát triển các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao, gắn thương hiệu cà phê đặc sản với vùng nguyên liệu và quy trình chế biến.

Bà Hoàng Thị Hường, Giám đốc Công ty TNHH WECACHA, Hà Nội, nhận định Sơn La có nhiều cơ hội phát triển cà phê đặc sản khi nhu cầu tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và nhiều thị trường khác gia tăng. Tuy nhiên, để thâm nhập và duy trì chỗ đứng, doanh nghiệp, hợp tác xã cần bảo đảm chất lượng ổn định, giữ vững đặc trưng hương vị và năng lực cung ứng lâu dài. Theo bà, lợi thế cạnh tranh cần chuyển từ quy mô vùng trồng sang chất lượng sản phẩm và tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế.

Theo định hướng này, Công ty TNHH CERED, Công ty TNHH WECACHA và HTX Ara-Tay Coffee đã ký kết hợp tác phát triển chuỗi giá trị cà phê đặc sản theo mô hình vùng nguyên liệu thích ứng với biến đổi khí hậu (Climate-resilient Specialty Origin). Trọng tâm hợp tác là quản lý vùng nguyên liệu theo từng lô sản xuất, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, phân hạng sản phẩm thành ba nhóm: cà phê thương mại, cà phê cao cấp và cà phê đặc sản; đồng thời đẩy mạnh chế biến sâu, nâng cao giá trị sản phẩm.

Riêng hợp tác giữa HTX Ara-Tay Coffee và Công ty TNHH WECACHA hướng tới chuẩn hóa dữ liệu vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, triển khai các đơn hàng thử nghiệm, từng bước xây dựng quan hệ cung ứng ổn định và mở rộng quy mô xuất khẩu.

Công ty TNHH CERED, WECACHA và HTX Ara-Tay Coffee ký kết hợp tác phát triển chuỗi giá trị cà phê đặc sản.

Cùng với thị trường Hoa Kỳ, cà phê Arabica Sơn La tiếp tục mở rộng cơ hội hợp tác với các đối tác Trung Đông. Ngày 12/10, trong khuôn khổ các hoạt động kết nối, xúc tiến thương mại, dưới sự chứng kiến của lãnh đạo UBND tỉnh Sơn La, các đơn vị, doanh nghiệp đã ký kết nhiều văn bản hợp tác quan trọng. Trong đó, Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch tỉnh Sơn La ký kết hợp tác với Công ty TNHH CERED về kết nối chuyên gia, đào tạo và mở rộng thị trường; Công ty TNHH CERED KBFM ký kết với Tập đoàn Bunn Al-Jazirah (Ả Rập Xê Út) nhằm thúc đẩy đưa cà phê Arabica Sơn La tiếp cận thị trường Trung Đông. Công ty TNHH CERED, WECACHA và HTX Ara-Tay Coffee ký kết hợp tác phát triển chuỗi giá trị cà phê đặc sản; các doanh nghiệp IDL, JSC KBFM và Bunn Al-Jazirah ký kết hợp đồng nguyên tắc hợp tác kinh doanh.

Các thỏa thuận hợp tác mở ra cơ hội phát triển chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu cà phê đặc sản Sơn La. Ông Amr Mohamed Ali Mohammed Fadol, đại diện Tập đoàn Bunn Al-Jazirah (Ả Rập Xê Út), cho biết: Tập đoàn mong muốn hỗ trợ kỹ thuật, công nghệ chế biến, phát triển sản xuất bền vững, đưa cà phê chất lượng cao của Sơn La vào thị trường Trung Đông, tham gia đấu thầu quốc tế và quảng bá tại các hội chợ thương mại lớn trên thế giới.

Đoàn chuyên gia đánh giá các sản phẩm của HTX Ara-Tay Coffee.

Khát vọng vươn xa của những phụ nữ Thái vùng cao

Đằng sau những đánh giá tích cực của chuyên gia quốc tế và cơ hội hợp tác xuất khẩu là hành trình bền bỉ xây dựng thương hiệu của HTX Ara-Tay Coffee. Thành lập năm 2019 với số vốn góp ban đầu 534 triệu đồng, cùng sự hỗ trợ của Dự án CARE (Australia), HTX từng bước đầu tư cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ sơ chế, chế biến hiện đại, hướng tới sản xuất cà phê chất lượng cao gắn với phát triển bền vững.

Xuất phát từ những phụ nữ Thái vốn quen với công việc nương rẫy, các thành viên HTX đã chủ động học hỏi, tiếp cận khoa học kỹ thuật, từng bước làm chủ quy trình sản xuất, chế biến và xây dựng thương hiệu. Đến nay, HTX quản lý 70 ha cà phê, liên kết sản xuất với 300 hộ dân; sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 4 sao, tạo nền tảng nâng cao giá trị nông sản địa phương và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Chia sẻ về hành trình xây dựng thương hiệu, chị Cầm Thị Mòn, Giám đốc HTX Ara-Tay Coffee, cho biết tên gọi Ara-Tay được ghép từ “Ara” trong Arabica và “Tay” – vừa gợi nhắc dân tộc Thái, vừa tượng trưng cho đôi bàn tay cần mẫn, tận tụy của những người phụ nữ gắn bó với cây cà phê. Được chứng kiến các chuyên gia quốc tế trực tiếp thử nếm và đánh giá cao chất lượng sản phẩm là niềm vui, đồng thời tiếp thêm động lực để các thành viên tiếp tục nâng cao chất lượng, đưa cà phê của HTX vươn xa.

Niềm vui, niềm tự hào cũng hiện rõ trên gương mặt những người phụ nữ khi sản phẩm do chính tay mình trồng, chăm sóc và chế biến có cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế. Chị Lường Thị Pành, thành viên HTX Ara-Tay Coffee, phấn khởi chia sẻ: “Trước đây, chúng tôi chưa từng nghĩ cà phê do mình trồng và chế biến có thể được giới thiệu, xuất khẩu sang tận Hoa Kỳ. Nay sản phẩm được các chuyên gia nước ngoài đánh giá cao, chị em càng có thêm niềm tin để tiếp tục gắn bó với cây cà phê”.

Đoàn chuyên gia đánh giá vùng trồng cây cà phê của HTX Ara-Tay Coffee.

Từ quy mô sản xuất ban đầu còn nhỏ, HTX Ara-Tay Coffee từng bước hình thành chuỗi liên kết với các hộ trồng cà phê, chú trọng nâng cao chất lượng nguyên liệu, áp dụng kỹ thuật chế biến phù hợp và phát triển sản phẩm theo nhu cầu thị trường. Mô hình góp phần gia tăng giá trị cây cà phê, tạo việc làm, cải thiện thu nhập cho thành viên và các hộ liên kết, mở thêm cơ hội phát triển kinh tế cho phụ nữ dân tộc thiểu số tại địa phương.

Đánh giá về tiềm năng phát triển cà phê đặc sản Sơn La, GS.TS Nguyễn Hữu Ninh, Chủ tịch CERED, thành viên nhóm tác giả được trao Giải Nobel Hòa bình năm 2007, nhận định: Điều kiện khí hậu, địa hình của Sơn La, nhất là sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm đã tạo nên những đặc trưng riêng cho cà phê Arabica. Qua đánh giá, các mẫu cà phê của HTX Ara-Tay Coffee đạt từ 85 điểm cupping trở lên, cho thấy tiềm năng tham gia phân khúc cà phê đặc sản cao cấp trên thị trường quốc tế.

Với diện tích cà phê khoảng 44.000 ha, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt kim ngạch xuất khẩu cà phê 186 triệu USD, từng bước chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Để hiện thực hóa mục tiêu, tỉnh tiếp tục chú trọng phát triển vùng nguyên liệu bền vững, nâng cao chất lượng chế biến, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường tiêu thụ. Cùng với đó, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tiếp tục hỗ trợ Sơn La xây dựng thương hiệu cà phê có hệ thống, thúc đẩy các hoạt động kết nối giao thương.

Những cơ hội hợp tác mở ra từ Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ hai năm 2026 tạo động lực để ngành cà phê của tỉnh nâng cao chất lượng, mở rộng thị trường xuất khẩu. Từ những nương cà phê ở Mường Chanh, bằng sự cần cù, sáng tạo của những phụ nữ Thái vùng cao, hạt Arabica Sơn La đang từng bước khẳng định giá trị, hướng tới xây dựng thương hiệu cà phê đặc sản có vị thế trên thị trường quốc tế.