'Chiếc neo' để người dân không tái nghèo

Người dân chủ động đổi mới, sáng tạo sau khi được hướng nghiệp.

Từ một công việc, mở ra một hướng sống mới

Vài năm trước, Cháng Mí Tủa ở xã Quản Bạ vẫn quanh quẩn với nương ngô, con bò. Thu nhập bấp bênh, sản xuất phụ thuộc thời tiết, dịch bệnh khiến cuộc sống gia đình luôn trong cảnh thiếu trước hụt sau.

Bước ngoặt đến khi anh được hỗ trợ học nghề, tư vấn và kết nối việc làm. Hiện anh làm công nhân tại một đơn vị thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam ở Quảng Ninh, thu nhập trên 20 triệu đồng/tháng. Từ một hộ nghèo, gia đình anh đã có điều kiện sửa sang nhà cửa, chăm lo cho con cái và từng bước ổn định cuộc sống.

“Trước năm 2024, gia đình nghèo lắm, chỉ biết trông chờ vào cây ngô, con bò. Từ ngày được Nhà nước hỗ trợ cho đi học nghề rồi giới thiệu việc làm, tôi có thu nhập ổn định, có tiền xây nhà mới và thoát được nghèo”, anh Tủa chia sẻ.

Câu chuyện của anh Tủa cho thấy giá trị của giáo dục nghề nghiệp không chỉ nằm ở một chứng chỉ hay một khóa học. Điều quan trọng hơn là sau đào tạo, người lao động có thể bước vào thị trường lao động, tạo ra thu nhập và tự chủ cuộc sống.

Tại khu vực Quản Bạ trước đây, công tác đào tạo nghề đã được triển khai với hàng chục lớp, thu hút hơn 1.000 học viên, tập trung vào những nghề phù hợp với nhu cầu địa phương như chăn nuôi, chế biến, du lịch cộng đồng, nấu ăn và sửa chữa máy nông cụ. Cùng với đào tạo là tư vấn, hướng nghiệp và kết nối trực tiếp với doanh nghiệp.

Đó cũng là cách tiếp cận đang được Tuyên Quang đẩy mạnh không đào tạo nghề theo khả năng sẵn có của cơ sở đào tạo, mà hướng tới đào tạo những gì người dân có thể làm và thị trường đang cần.

Người dân học kỹ năng chế biến chè thành phẩm.

Không để người vừa thoát nghèo “đi lại từ đầu”

Một trong những thách thức của giảm nghèo bền vững là nguy cơ tái nghèo. Một hộ gia đình vừa ra khỏi danh sách hộ nghèo nhưng nếu mất việc, sản xuất gặp rủi ro hoặc không có nguồn thu nhập ổn định thì rất dễ quay lại điểm xuất phát.

Bởi vậy, năm 2026, Tuyên Quang đặt mục tiêu giảm 3,5% tỷ lệ hộ nghèo đa chiều; đồng thời xác định hạn chế thấp nhất tình trạng tái nghèo và phát sinh hộ nghèo mới. Tỉnh cũng đặt yêu cầu toàn bộ lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo có nhu cầu được hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm và kết nối thị trường lao động.

Đáng chú ý, kế hoạch giáo dục nghề nghiệp năm 2026 của tỉnh đặt mục tiêu đào tạo trình độ cao đẳng, trung cấp cho 2.095 người; đồng thời đào tạo sơ cấp và dưới 3 tháng cho 8.711 lao động nông thôn. Các ngành nghề được lựa chọn theo hướng bám sát nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và điều kiện phát triển từng địa phương.

Mục tiêu đặt ra là trên 85% lao động nông thôn sau đào tạo có việc làm hoặc tự tạo việc làm. Danh mục nghề cũng ngày càng đa dạng, từ công nghiệp, xây dựng, điện, may mặc đến du lịch, dịch vụ, chế biến nông sản, trồng cây dược liệu, nuôi ong, trồng nấm...

Điều đó cho thấy tư duy về đào tạo nghề đang thay đổi, việc học nghề phải đi cùng cơ hội việc làm; việc làm phải tạo được thu nhập; thu nhập phải đủ sức nâng đỡ gia đình trong một chặng đường dài.

Theo ông Hoàng Văn Khoa, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân Trào, hiệu quả của những hoạt động này không chỉ nằm ở số người được tư vấn hay số hồ sơ được tiếp nhận. Quan trọng hơn là người dân thay đổi nhận thức về nghề nghiệp, biết lựa chọn công việc phù hợp với năng lực, điều kiện gia đình và nhu cầu của thị trường.

“Tạo thu nhập ổn định cho người dân, ngoài những nguồn lực từ chính sách, những hộ dân cũng đang được hướng dẫn mở rộng những mô hình, đổi mới trong sản xuất tạo ra những phong trào thi đua phát triển kinh tế, tạo động lực cho người dân”, ông Khoa chia sẻ.

Việc làm có thể đưa một gia đình ra khỏi nghèo đói, nhưng một nghề có khả năng tạo thu nhập ổn định mới có thể giúp họ đứng vững lâu dài.

Thực tế tại xã Thượng Nông cho thấy một hướng đi khác. Nhiều lao động lựa chọn làm việc có thời hạn ở nước ngoài. Năm 2026, địa phương đã đưa 34 lao động đi làm việc tại các thị trường như Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Ở xã Thắng Mố, việc đưa lao động đi làm tại các khu công nghiệp và làm việc ở nước ngoài cũng trở thành một hướng tạo thu nhập đáng kể. Địa phương xác định ưu tiên hỗ trợ thanh niên thuộc hộ nghèo tiếp cận vốn vay, học nghề, học ngoại ngữ trước khi đi làm việc có hợp đồng.

Những mô hình này đặt ra một cách nhìn rộng hơn về giáo dục nghề nghiệp. Với người dân vùng khó, học nghề có thể là bước chuẩn bị để đi làm tại doanh nghiệp trong tỉnh; cũng có thể mở cánh cửa đến các khu công nghiệp trong nước hoặc thị trường lao động ngoài nước. Sau khi có tích lũy, nguồn vốn ấy lại có thể quay về đầu tư cho sản xuất, kinh doanh tại quê nhà.