Các băng đảng ma túy ở Mexico có thế lực lớn tới mức nào?

Ngày 22-2, trùm ma túy khét tiếng Nemesio Oseguera Cervantes (còn được biết đến với biệt danh “El Mencho”) tử vong trên trực thăng, sau khi bị thương trong chiến dịch quân sự do lực lượng đặc nhiệm Mexico tiến hành tại khu rừng bên ngoài thị trấn Tapalpa, bang Jalisco (miền tây Mexico). Ông Cervantes là người đứng đầu băng đảng Jalisco Thế hệ Mới (CJNG) đầy quyền lực ở Mexico.

Cái chết của ông Cervantes kéo theo tình trạng bạo lực trên khắp các bang ở Mexico.

Một chiếc xe bị cháy rụi ở Guadalajara, bang Jalisco sau khi trùm ma túy Nemesio Oseguera Cervantes bị giết. Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Những chiếc xe bị các thành viên băng đảng CJNG đốt cháy và dùng để chặn đường ở gần chục bang của Mexico. Đường phố thủ phủ Guadalajara của bang Jalisco vắng người khi họ tìm nơi trú ẩn.

Thành viên của băng đảng này còn đặt khoảng 20 trạm kiểm soát trên khắp 20 bang của Mexico và bị giới chức nước này tháo dỡ sau đó. Một số bang ở Mexico cũng yêu cầu học sinh dừng đến trường trong ngày 23-2 và cảnh báo người dân nên ở trong nhà khi bạo lực bùng phát.

Vì sao CJNG và các băng đảng ma túy tại Mexico có thế lực lớn như vậy?

Các băng đảng ma túy được quân sự hóa

Theo cơ quan nghiên cứu Viện Chiến lược và Chính sách New Lines (Mỹ), các băng đảng ma túy ở Mexico từ lâu không chỉ tập trung vào việc buôn bán ma túy, mà còn tính đến việc kiểm soát lãnh thổ bên trong Mexico. Điều này dẫn đến các cuộc giao tranh giữa các băng đảng ngày càng dữ dội và sự gia tăng quân sự hóa của các nhóm này.

Theo ông Nathan P. Jones – phó giáo sư nghiên cứu an ninh tại ĐH Sam Houston State (Mỹ), các băng đảng ma túy giao dịch “tập trung hơn vào việc kinh doanh chênh lệch giá ma túy, hậu cần buôn lậu và kiếm lợi nhuận độc quyền thông qua những phương tiện đó. Nói tóm lại, họ vận chuyển ma túy từ điểm A đến điểm B, mua bán và kiếm tiền theo cách đó”.

Điển hình, băng đảng Guadalajara – băng đảng ma túy khét tiếng ở Mexico vào những năm 1980 – là hiện thân của mô hình hoạt động này. Họ ưu tiên vận chuyển ma túy để tối đa hóa lợi nhuận hơn là để thực hiện kiểm soát lãnh thổ một cách công khai.

Song song đó, ông Jones cũng lý giải có các nhóm tội phạm định hướng kiếm lợi nhuận từ việc kiểm soát lãnh thổ. Điều này dẫn đến sự đa dạng hóa các hoạt động tội phạm, bao gồm việc vận chuyển ma túy qua lãnh thổ của chúng và thu phí từ các nhóm khác.

“Vì điều này đòi hỏi nhiều nhân sự hơn để tuần tra và kiểm soát lãnh thổ, nên họ trở nên có cấu trúc phân cấp hơn vì cần nhiều quản lý hơn, và có nhiều khoản chi trả lương hơn. Mô hình này cũng có xu hướng trở nên hung hãn hơn nhiều vì nó tập trung vào việc kiếm lợi nhuận từ những gì diễn ra trong khu vực” – ông Jones cho biết.

Sự chuyển đổi sang tập trung vào lãnh thổ hơn so với việc giao dịch đơn thuần đã cho phép các băng đảng ma túy ở Mexico ít phụ thuộc hơn vào buôn bán ma túy.

Theo Viện Chiến lược và Chính sách New Lines, một yếu tố then chốt trong quá trình quân sự hóa các băng đảng ma túy là việc buôn lậu vũ khí từ Mỹ vào Mexico. Đài CBS từng cho biết khoảng 200.000 đến 500.000 khẩu súng được buôn lậu từ Mỹ vào Mexico mỗi năm. Những băng đảng thậm chí sử dụng xe bọc thép và máy bay không người lái trong các đợt tranh chấp.

Những nghi phạm được cho là thành viên của băng đảng JNGC, bị bắt giữ tại bang Michoacan (Mexico) vào tháng 2-2025. Ảnh: KGET

Thậm chí, các băng đảng còn sử dụng lính đánh thuê. CJNG còn đặc biệt chú trọng đến những người có kinh nghiệm chiến đấu gần đây ở Ukraine. Bằng cách tuyển mộ những chiến binh giàu kinh nghiệm chiến đấu, những bài học kinh nghiệm từ cuộc xung đột Ukraine đang được áp dụng vào Mexico.

Băng đảng khét tiếng

Theo đài TRT World, trong nhiều thập niên, Mexico là trung tâm của một cuộc xung đột giữa các băng đảng ma túy. Trong bối cảnh đó, CJNG đã nổi lên như một trong những nhóm tội phạm hung hăng và bành trướng nhanh nhất.

CJNG đã tận dụng các tuyến đường buôn lậu ma túy, vận chuyển cocaine từ Nam Mỹ, các loại ma túy tổng hợp như fentanyl và methamphetamine đến Mỹ và các nước khác.

Tiền bạc và vũ khí được luân chuyển ngược trở lại cho nhóm này, duy trì một nền kinh tế bất hợp pháp trị giá hàng tỉ USD. Dựa trên nguồn lực này, CJNG đã mở rộng nhanh chóng quyền lực của họ trên nhiều khu vực.

Đặc biệt, CJNG đã xây dựng sức mạnh của họ thông qua việc tuyển mộ mạnh mẽ và mở rộng địa bàn. Theo thời gian, chiến lược của CJNG đã phát triển từ việc chủ yếu vận chuyển ma túy sang chủ động kiểm soát lãnh thổ bên trong Mexico. Sự thay đổi này đã làm gia tăng các cuộc đụng độ với các băng đảng khác và gây leo thang bạo lực liên tục.

Một số thành viên của băng đảng CJNG. Ảnh: EL PAIS

Kiểm soát lãnh thổ cũng đã định hình lại cách thức CJNG tạo ra doanh thu. Ngoài buôn bán ma túy, tổ chức này còn dựa vào các hoạt động như tống tiền, bắt cóc và các hình thức tội phạm có tổ chức khác gắn liền với các khu vực mà họ có ảnh hưởng.

Khi cạnh tranh với các băng đảng khác, CJNG cũng đã áp dụng các công nghệ và chiến thuật mới. Các thành viên của nhóm này triển khai máy bay không người lái có khả năng mang chất nổ, sử dụng các thiết bị nổ tự chế và vận hành các phương tiện chiến đấu dùng được trong cả vùng đô thị và nông thôn.

KHOA ĐIỀM