Các bộ, ngành, địa phương phải hoàn thành khung kiến trúc số trước 29/1/2027

Theo ông Ninh, Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số đã được Thủ tướng ký ban hành vào cuối tháng 7/2026. Chính phủ đã tổ chức hội nghị tập huấn, quán triệt; Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã ban hành văn bản hướng dẫn. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, nhiều đơn vị vẫn băn khoăn về cách tiếp cận, giải pháp xây dựng và việc bảo đảm hiệu quả sau khi ban hành.

Ông Ninh cho rằng khung kiến trúc không nên được xem đơn thuần là bản vẽ kỹ thuật, danh mục phần mềm hay tài liệu cứng buộc mọi cơ quan thực hiện giống nhau. Đây phải là căn cứ chung để xây dựng, phát triển, nâng cấp và vận hành các hệ thống số; công cụ kết nối, bảo đảm liên thông, đồng thời giúp kế thừa và tránh đầu tư phân tán.

Mục tiêu cuối cùng của Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và khung kiến trúc của các bộ, ngành, địa phương là phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Từ cách tiếp cận đó, ông Ninh đề nghị các đơn vị cần tuân thủ cấu trúc chung gồm bốn lớp kiến trúc và bốn thành phần xuyên suốt. Đây là những nội dung bắt buộc phải được quy định thống nhất trong Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số cũng như khung kiến trúc của các bộ, ngành, địa phương.

Đồng thời, quá trình triển khai các đơn vị cần căn cứ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền để triển khai phù hợp. Những thành phần bắt buộc phải thống nhất cần được thực hiện đồng bộ, trong khi các thành phần linh hoạt để các đơn vị giải quyết các bài toán riêng của mình.

Ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Chuyển đổi số quốc gia trình bày chuyên đề. Ảnh: N.M.

Ông Ninh đề nghị các bộ, ngành, địa phương tập trung vào bốn chuyển dịch trong quá trình xây dựng và triển khai khung kiến trúc.

Thứ nhất, chuyển từ cách tiếp cận riêng lẻ sang thống nhất, bảo đảm khung kiến trúc của các bộ, ngành, địa phương phù hợp với khung kiến trúc quốc gia.

Thứ hai, chuyển từ đầu tư riêng lẻ sang sử dụng chung, đặc biệt là các nền tảng dùng chung ở cấp quốc gia, cấp bộ và cấp tỉnh, hướng tới phục vụ người dân tại cấp xã.

Thứ ba, chuyển từ lưu trữ khung kiến trúc dưới dạng văn bản sang sử dụng khung như công cụ giám sát, đánh giá mức độ tuân thủ trong các dự án và nhiệm vụ theo quy định.

Thứ tư, chuyển từ báo cáo thủ công sang báo cáo dựa trên dữ liệu trực tuyến, đồng thời áp dụng các hệ thống KPI và hệ thống quản lý kiến trúc số quốc gia theo lộ trình.

Hồ sơ khung kiến trúc cần thể hiện hiện trạng, kiến trúc mục tiêu

Theo quyết định của Thủ tướng, các bộ, ngành, địa phương phải hoàn thành việc ban hành khung kiến trúc của mình trước ngày 29/1/2027, tức 6 tháng sau khi quyết định được ban hành. Một số đơn vị đã bắt đầu triển khai, trong đó có các cơ quan Đảng và Kiểm toán Nhà nước đã hoàn thành việc ban hành khung kiến trúc.

Để đáp ứng thời hạn, trong tháng 10 và tháng 11, các đơn vị cần hoàn thành việc xác định yêu cầu, mục tiêu và rà soát hiện trạng. Đến tháng 12, các đơn vị cần hoàn thành mô hình mục tiêu của mình.

Ông Ninh lưu ý, việc rà soát hiện trạng không chỉ dừng ở kiểm tra các hệ thống đang có mà cần kiểm kê toàn diện hạ tầng, hệ thống, nền tảng, dữ liệu và dịch vụ số. Các đơn vị cần xác định rõ đơn vị chủ quản, phạm vi sử dụng các hệ thống đang vận hành, xem xét có sự trùng lặp hay không và khả năng kết nối như thế nào.

Quá trình rà soát cần làm rõ năm vấn đề: Ai quản lý? Ai sử dụng? Sử dụng để làm gì? Dữ liệu ở đâu? Kết nối với ai và hiệu quả như thế nào? Đây là nguồn dữ liệu đầu vào quan trọng để xây dựng kiến trúc mục tiêu và phương án chuyển đổi.

Đối với từng hệ thống, các đơn vị cần đối chiếu hiện trạng để xác định phương án xử lý, gồm tiếp tục sử dụng; nâng cấp, mở rộng; chuẩn hóa kết nối hoặc tích hợp; hợp nhất, tổ chức lại; bổ sung mới khi cần thiết và có căn cứ.

Sản phẩm của giai đoạn này gồm sơ đồ kiến trúc mục tiêu; danh mục nội dung cần hoàn thiện và phương án xử lý; danh mục nhiệm vụ chuyển đổi kiến trúc cùng lộ trình thực hiện. Sau đó, các đơn vị tiến hành tham vấn, hoàn thiện và ban hành khung kiến trúc, bảo đảm thời hạn cuối cùng là ngày 29/1/2027.

Hồ sơ khung kiến trúc cần thể hiện hiện trạng, kiến trúc mục tiêu, các thành phần, mối quan hệ kết nối, nhiệm vụ và trách nhiệm triển khai. Bộ hồ sơ hoàn chỉnh gồm tài liệu khung kiến trúc, sơ đồ kiến trúc, tài liệu và nguồn chỉnh sửa cùng bộ dữ liệu kiến trúc.

Sau khi ban hành, các bộ, ngành, địa phương cần chuyển sang giai đoạn vận hành, trong đó lưu ý 4 nội dung: đối chiếu khung kiến trúc khi đầu tư, nâng cấp hoặc thuê dịch vụ; bảo đảm kết nối giữa các hệ thống; rà soát ít nhất hằng năm và cập nhật khi có thay đổi ảnh hưởng đến kiến trúc; từng bước chuyển sang báo cáo dựa trên dữ liệu.

Về cơ chế vận hành, ông Ninh cho biết sẽ có hai hệ thống chính. Thứ nhất là hệ thống KPI nhằm đo lường mức độ tuân thủ kiến trúc và kết quả thực chất. Bộ Khoa học và Công nghệ đang nghiên cứu, triển khai hệ thống này. Thứ trưởng Phạm Đức Long đã yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu triển khai trước thời hạn 31/12 theo yêu cầu của Thủ tướng.

Thứ hai là hệ thống quản lý kiến trúc quốc gia. Bộ Khoa học và Công nghệ đang tìm hiểu kinh nghiệm của Hàn Quốc, Singapore và Australia, dự kiến đưa hệ thống vào triển khai vào cuối năm 2027.

Về mô hình vận hành kiến trúc mục tiêu, Cục chuyển đổi số cũng đề xuất phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương, các bộ, ngành, địa phương, cấp tỉnh và cấp xã.

Cấp tỉnh tập trung tích hợp, vận hành hệ thống, quản lý dữ liệu địa phương và triển khai xuống cấp xã. Cấp xã chủ yếu khai thác, sử dụng dữ liệu và dịch vụ số để phục vụ người dân, đồng thời tránh đầu tư các hệ thống trục độc lập.

Kết thúc bài trình bày, ông Trần Duy Ninh nhấn mạnh “Xây dựng khung đúng hạn là yêu cầu, vận hành khung mới là mục tiêu và kết quả thực chất mới là thước đo”.