‘Khám bệnh’ cho cây cổ thụ đô thị

Cây ngã đổ tại TPHCM sau những đợt mưa vừa qua

Cây cổ thụ này bật gốc đổ xuống đường vào thời điểm không có mưa lớn hay gió mạnh. Điều này cho thấy rủi ro cây gãy đổ vẫn xảy ra vì nhiều nguyên nhân.
Quá trình đô thị hóa, đặc biệt là bê tông hóa bề mặt và thi công ngầm tại TPHCM, đang tạo ra những áp lực sinh lý và cơ học cực kỳ nghiêm trọng đối với hệ thống cây xanh đô thị, làm suy giảm trực tiếp khả năng chịu lực và tuổi thọ của các cây cổ thụ.

Để đảm bảo an toàn cho cộng đồng, công tác rà soát và bảo dưỡng cây xanh cần tuân thủ Nghị định 258/2025/NĐ-CP về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước (có hiệu lực từ 9-10-2025). Điều 22 Nghị định này quy định trách nhiệm quản lý cây xanh công cộng: phải chăm sóc, cắt tỉa, chặt hạ, dịch chuyển bảo đảm an toàn giao thông, người, tài sản và công trình. Cây có nguy cơ gây nguy hiểm phải được cảnh báo, bảo vệ và có kế hoạch thay thế kịp thời.

Tuy nhiên, việc cắt tỉa cành lá trước mùa mưa bão là chưa đủ. Quá trình đô thị hóa đã tạo ra hàng loạt tác động tiêu cực lên cây xanh.

Đó lá những tổn thương rễ và biến đổi đất như đào hào, làm móng cắt đứt rễ bàng neo giữ. Đất bị lu lèn nén chặt làm rễ không thể phát triển. Ngạt khí và nấm bệnh do bề mặt bê tông chặn nước và không khí, làm rễ mủn chết và nhiễm nấm mục ngược lên thân. Các tòa nhà cao tầng tạo hiệu ứng đường hầm gió, tăng áp lực lên hệ rễ đã bị suy yếu.

Do đó, công tác quản lý cần chuyển sang "khám sức khỏe" chuyên sâu bằng các công nghệ thử nghiệm không phá hủy như siêu âm cắt lớp thân cây; lập bản đồ hệ rễ ngầm dưới bê tông để phát hiện các phần rễ bị đứt gãy; đo độ nghiêng và biến dạng gỗ để đánh giá mô-men kháng lật của rễ; dùng mũi khoan siêu nhỏ phát hiện chính xác vùng gỗ mục nát.

Dựa trên dữ liệu định lượng, cơ quan chức năng sẽ áp dụng các giải pháp can thiệp như lắp cáp neo giằng tán, hạ bớt độ cao tán lá; dùng xẻng khí làm tơi đất sát gốc và thay bằng đất cấu trúc thấm nước để phục hồi rễ. Ngoài ra, cơ quan chức năng có thể đốn hạ khẩn cấp khi cây mất trên 30%-40% rễ chịu lực, vách gỗ chắc còn lại mỏng hơn 1/3 bán kính (diện tích rỗng vượt 60%-70%); hoặc phát hiện gốc bị dịch chuyển, nứt vỡ vỉa hè quanh nền.

Nét đẹp đô thị xanh phải song hành với sự an toàn của người dân thông qua công tác quy hoạch và quản lý đô thị một cách khoa học và chủ động.