Các hãng gọi xe công nghệ trước nguy cơ bị robotaxi vượt mặt

Robotaxi là đối thủ lớn của Uber trong tương lai

Giới đầu tư trên Phố Wall dường như đã vội vã định hình một cuộc đua song mã giữa Waymo và Tesla, qua đó vô tình gạt Uber ra khỏi bức tranh tương lai. Nỗi lo sợ về sự lỗi thời đã khiến giá trị vốn hóa của nền tảng gọi xe lớn nhất thế giới bốc hơi nghiêm trọng trong thời gian qua.

Tuy nhiên, đằng sau những con số định giá khổng lồ và tốc độ mở rộng thần tốc của các hãng xe tự hành, một sự thật đang dần lộ diện: để những cỗ máy thông minh này thực sự sinh lời thay vì trở thành gánh nặng tài chính, chúng vẫn vô cùng cần đến mạng lưới điều phối và thuật toán định giá linh hoạt mà Uber đã dày công xây dựng suốt nhiều năm qua.

Sức ép khổng lồ từ những thế lực không người lái

Mặc dù ngành công nghiệp robotaxi mới chỉ ở những bước đi chập chững đầu tiên, sức nóng mà nó tạo ra đã lan tỏa khắp giới tài chính. Waymo, công ty con của Alphabet, đang cung cấp dịch vụ thương mại toàn diện tại sáu thành phố lớn của Mỹ và đã lên kế hoạch phủ sóng thêm hàng tá khu vực khác trong năm tới. Cùng lúc đó, Tesla cũng không chịu kém cạnh khi tung ra dịch vụ xe tự hành tại Austin, Texas và khu vực Vịnh San Francisco.

Nhờ chiến lược tận dụng tính năng tự lái hoàn toàn trên các xe cá nhân đã bán ra thị trường, mô hình của Tesla sở hữu tiềm năng nhân rộng quy mô với tốc độ đáng kinh ngạc. Việc Waymo dường như đang muốn tự mình vươn lên bằng cách ra mắt ứng dụng riêng thay vì phụ thuộc vào mạng lưới của Uber đã tạo ra một tâm lý hoang mang tột độ cho các nhà đầu tư.

Hệ lụy từ tâm lý hoang mang này là vô cùng tàn khốc đối với giá cổ phiếu của Uber. Chỉ trong vòng sáu tháng, công ty đã chứng kiến gần một phần tư giá trị của mình bốc hơi hoàn toàn. Nỗ lực trấn an thị trường bằng một tài liệu thuyết trình dài 13 trang đi kèm báo cáo tài chính mới nhất, nhằm chứng minh rằng xe tự hành không phải là mối đe dọa sinh tồn, gần như không mang lại hiệu quả.

Ngay sau khi báo cáo được công bố vào đầu tháng 2, cổ phiếu Uber tiếp tục trượt dốc thêm 7%. Các chuyên gia phân tích tại MoffettNathanson nhận định rằng thị trường sẽ cần một khoảng thời gian dài để chấp nhận sự thật về sự rạn nứt tiềm tàng trong mối quan hệ hợp tác giữa Uber và Waymo.

Dù vẫn còn quá sớm để xướng tên người chiến thắng cuối cùng, đà thăng tiến của Waymo là điều không ai có thể phủ nhận. Phân tích dữ liệu từ Guggenheim Securities cho thấy hãng này hiện phục vụ hơn một triệu chuyến đi có trả phí mỗi tháng chỉ tính riêng tại bang California. Động lực mạnh mẽ đó đã giúp công ty huy động thành công 16 tỉ USD trong đợt gọi vốn gần nhất, đẩy định giá trên thị trường tư nhân lên mức 126 tỉ USD. Con số này hiện chỉ còn kém khoảng 16% so với mức vốn hóa 150 tỉ USD của chính Uber, minh chứng cho một sự trỗi dậy vũ bão đe dọa trực tiếp đến ngai vàng của ngành gọi xe truyền thống.

Bài toán tối ưu hóa nguồn vốn và lợi thế cốt lõi

Tuy nhiên, mức định giá khổng lồ của Waymo lại mang đến một áp lực sống còn: họ buộc phải xây dựng một mô hình dịch vụ có khả năng mở rộng quy mô để đạt được lợi nhuận trong thời gian sớm nhất. Đầu tư vào phần cứng xe tự hành là một cuộc chơi đốt tiền thực sự. Những chiếc xe được trang bị hệ thống cảm biến tối tân của Waymo tiêu tốn hơn 100.000 USD mỗi chiếc. Ngay cả khi các thế hệ phương tiện mới trong tương lai có thể cắt giảm một nửa chi phí sản xuất, bất kỳ nền tảng vận hành nào cũng phải tối đa hóa công suất sử dụng để thu hồi vốn đầu tư ban đầu.

Đây chính là điểm nghẽn lớn nhất của các hãng robotaxi và lại là điểm sáng tuyệt đối của Uber. Nền tảng gọi xe này sở hữu kinh nghiệm dày dặn trong việc sử dụng các thuật toán định giá động và phần mềm điều phối để linh hoạt điều chỉnh nguồn cung tài xế, đáp ứng hoàn hảo những biến động giữa khung giờ cao điểm và thấp điểm. Các chuyên gia tại New Street Research đã thẳng thắn chỉ ra rằng, nếu thiếu đi năng lực điều phối thông minh này, một đội xe tự hành khổng lồ sẽ chỉ là một khối vốn bị đóng băng trên đường phố.

Hơn nữa, dù Waymo có nguồn lực tài chính dồi dào để duy trì tốc độ mở rộng, việc đuổi kịp quy mô của Uber và đối thủ Lyft sẽ đòi hỏi một nỗ lực phi thường cùng một khoảng thời gian rất dài. Đó là chưa kể đến việc họ phải thuyết phục một lượng lớn khách hàng hoàn toàn tin tưởng giao phó tính mạng cho những cỗ máy tự động. Theo ước tính từ Guggenheim, tổng số chuyến đi mà Uber và Lyft thực hiện tại Mỹ trong năm nay sẽ chạm mốc 5 tỉ, một con số khổng lồ hoàn toàn áp đảo mức 38 triệu chuyến dự kiến của Waymo.

Về phần mình, Uber hoàn toàn không ngồi yên chịu trận. Công ty đang tích cực mở rộng mạng lưới đối tác với nhiều doanh nghiệp xe tự hành khác, thậm chí còn đang hợp tác cùng Lucid và Nuro để phát triển một dịch vụ robotaxi riêng ngay tại San Francisco, sân nhà và cũng là thị trường lớn nhất của Waymo.

Bằng những dữ liệu thực tế từ báo cáo thu nhập, Uber đã chứng minh rằng số chuyến đi trung bình mỗi ngày của một chiếc xe tự hành tại Austin và Atlanta cao hơn hẳn, đi kèm với thời gian chờ đợi ngắn hơn rất nhiều so với các khu vực mà Waymo tự mình vận hành thông qua ứng dụng độc lập.

Giống như nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực phần mềm đang chật vật chứng minh giá trị, Uber đang ở trong một tình thế khó khăn khi phải thuyết phục thế giới rằng họ sẽ không bị nghiền nát bởi những công nghệ mới nổi. Cuộc tranh luận về xe tự hành sẽ phải mất nhiều năm để đi đến hồi kết, bởi quá trình mở rộng quy mô của Waymo hay Tesla không thể diễn ra trong một sớm một chiều.

Trong một thị trường tài chính đầy biến động, nơi các nhà đầu tư luôn có xu hướng bán tháo trước khi đặt câu hỏi, cổ phiếu của Uber có thể sẽ còn phải chịu áp lực trong một thời gian nữa. Thế nhưng, khi bài toán kinh tế của xe tự hành ngày càng lộ rõ những lỗ hổng, vị thế của nền tảng điều phối lớn nhất toàn cầu sẽ sớm được định giá lại một cách công bằng.

Bùi Tú