Các quốc gia trên thế giới đón năm mới như thế nào?

Tết Dương lịch xuất hiện từ hơn 4.000 năm trước, khởi nguồn tại Ai Cập cổ đại. Khi ấy, thời khắc năm mới gắn với sự trở lại của mùa xuân, chu kỳ màu mỡ của đất đai, và mang ý nghĩa hoàn toàn khác so với những lễ hội rộn ràng ngày nay.

Hầu hết các quốc gia hiện nay đều sử dụng lịch Gregorian, dựa trên quỹ đạo của Trái đất quanh Mặt trời với một năm kéo dài 365 ngày và một năm nhuận cứ bốn năm một lần. Trong hệ thống này, năm cũ kết thúc vào ngày 31 tháng 12 và năm mới bắt đầu vào ngày 1 tháng 1.

Tuy nhiên, trên thực tế, không phải nền văn hóa nào cũng đón năm mới vào thời khắc này. Cách con người xác định thời điểm giao năm và tổ chức nghi lễ chào năm mới phản ánh sự khác biệt về lịch pháp, tín ngưỡng và truyền thống lâu đời của từng quốc gia.

Bali

Trên đảo Bali của Indonesia, một năm có thể chỉ kéo dài 210 ngày theo lịch Pawukon truyền thống, được sử dụng để xác định các sự kiện tôn giáo. Tuy nhiên, người Bali cũng đồng thời sử dụng lịch Saka, một hệ thống lịch được sử dụng phổ biến trong văn hóa Hindu.

Trong đó, Ngày Im Lặng (Nyepi) là lễ quan trọng nhất trong năm của cộng đồng Hindu tại Bali, đánh dấu năm mới theo lịch Saka của đảo này. Do được xác định theo ngày trăng non, thời điểm diễn ra Nyepi thay đổi hàng năm và thường rơi vào mùa xuân. Chẳng hạn, năm 2025, người dân Bali đón năm mới vào ngày 29/3.

Đường phố Bali trong ngày đón năm mới Nyepi/Ảnh: The Star

Trái ngược với không khí náo nhiệt thường thấy trong dịp năm mới ở nhiều nơi trên thế giới, Nyepi diễn ra trong sự tĩnh lặng gần như tuyệt đối. Sau nghi lễ rước các hình nộm Ogoh-Ogoh tượng trưng cho tà khí, toàn bộ hòn đảo bước vào 24 giờ “đóng băng”: không đèn điện, không đi lại, không giải trí. Ngoài những tình huống khẩn cấp, mọi hoạt động đều bị hạn chế nghiêm ngặt và các trường hợp vi phạm có thể bị xử phạt.

Nga

Tại Nga, năm mới không chỉ đến một lần vào ngày 1/1 mà còn vào ngày 14/1 với tên gọi "năm mới cũ". Lý do đằng sau lễ đón năm mới kép này bắt nguồn từ những thay đổi trong lịch của Nga.

Trang Gateway to Russia cho biết, truyền thống đón “năm mới cũ” ở Nga liên quan đến hai loại lịch: Lịch Julian cũ và lịch Gregory mới. Năm mới cũ đánh dấu sự thay đổi của năm theo lịch Julian cũ, thay vì lịch Gregory mà thế giới dùng chính thức như ngày nay. Theo một số cuộc thăm dò gần đây, hơn 1/2 người Nga kỷ niệm năm mới cũ theo một cách nào đó.

Trong khi đó, với một số tộc người ở Nga, ngày Tết còn được tổ chức vào ít nhất 6 ngày khác nhau. Chẳng hạn, những người dân tộc Pomor sống dọc theo bờ biển White và Barents và dọc theo Bắc Dvina ăn mừng năm mới vào ngày 14/9; người dân tộc Evenk sống ở Yakutia, Lãnh thổ Krasnoyarsk và Buryatia gọi Năm mới là Muchun và đánh dấu nó vào tuần đầu tháng 6; cư dân bản địa của Chukchi ăn mừng năm mới đến vào ngày 21-22/12, đêm dài nhất trong năm và cũng là ngày đông chí; người dân tộc Buryat, Kalmyk và Tuvan đón năm mới Tsagaan Sar (cũng là Sagaalgan hoặc Chaga Bayram của người Altai) được dịch là "mặt trăng trắng" và tùy theo năm, rơi vào khoảng từ cuối tháng Giêng đến đầu tháng Ba; nhiều dân tộc nói tiếng Thổ Nhĩ Kỳ ở Nga đánh dấu năm mới là Navruz vào ngày 21/3; người dân tộc Nenet - nhóm dân tộc du mục sống bên trong Vòng Bắc Cực đón năm mới vào ngày 7/1.

Tết Navruz ở Nga/Ảnh: Moskva Agency

Do Thái

Tết Rosh Hashanah của người Do Thái, mang ý nghĩa là “đầu năm”, thường diễn ra vào tháng 9 hoặc tháng 10 theo Dương lịch. Năm 2025, lễ này được tổ chức từ ngày 22 đến 24/9, chính thức mở ra năm 5786 trong lịch Do Thái.

Rosh Hashanah cũng là thời điểm khởi đầu cho Mười Ngày Trang Nghiêm – giai đoạn sám hối và suy ngẫm kéo dài đến lễ Yom Kippur. Trong các nghi lễ, tiếng shofar – chiếc tù và làm từ sừng cừu được thổi lên như lời nhắc nhở các tín đồ nhìn lại hành động của bản thân và chuẩn bị cho sự phán xét mang tính tinh thần.

Các nước châu Á khác

Đối với người dân các nước châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, Hàn Quốc và Việt Nam, Tết Nguyên đán là ngày lễ quan trọng nhất trong năm. Đây là dịp để các gia đình quây quần bên nhau, đón chào năm mới theo lịch âm. Tuy nhiên, mỗi nước có những phong tục, tập quán cổ truyền thú vị và độc đáo khác nhau

Chẳng hạn như Tết Nguyên đán ở Singapore thường diễn ra với 3 sự kiện nổi bật: Lễ hội Hoa đăng, Lễ hội Singapore River Hongbao và Lễ hội đường phố Chingay, cùng nhiều hoạt động khác.

Hay Tết Âm lịch ở Mông Cổ còn gọi là Tết Tháng trắng. Đây là thời điểm quan trọng trong năm báo hiệu sự chuyển giao giữa mùa đông lạnh giá và mùa xuân ấm áp, là thời điểm để gia đình sum vầy và thắt chặt mối quan hệ.

Theo phong tục truyền thống, vào trước giao thừa nam giới ở Mông Cổ sẽ thực hiện một nghi lễ quan trọng là lên một ngọn đồi hay núi gần đó để cầu nguyện. Sau khi cầu nguyện mỗi người chọn một hướng đi hợp với tuổi để xuất hành. Việc xuất hành đầu năm được cho là sẽ mang lại may mắn cho mọi người.

Những món ăn trong mâm cỗ ngày Tết của người Trung Quốc/Ảnh: Sohu

Ấn Độ

Tại Ấn Độ, khái niệm năm mới không gói gọn trong một ngày cố định mà thay đổi theo vùng miền và cộng đồng. Ở miền Bắc, người dân đón lễ Lohri vào giữa tháng 1, đánh dấu thời điểm kết thúc mùa đông. Dịp này, các gia đình quây quần bên lửa trại, nhảy múa, ca hát, trẻ em đi từng nhà xin bánh kẹo hoặc tiền, mang nét tương đồng với các nghi lễ mừng năm mới ở châu Âu.

Trong khi đó, tại miền Nam, năm mới được chào đón bằng lễ Vishu vào khoảng giữa tháng 4, mở đầu tháng Medam theo lịch Hindu và gắn với mùa thu hoạch. Cùng thời điểm này, nhiều bang ở phía tây nam và đông nam tổ chức lễ Ugadi – sự kiện đánh dấu sự khởi đầu của một chu kỳ thời gian mới theo tín ngưỡng Hindu.

Ngoài ra, Diwali, diễn ra vào cuối tháng 10 hoặc đầu tháng 11, là lễ hội năm mới nổi tiếng nhất của Ấn Độ trên phạm vi toàn cầu. Được biết đến như Lễ hội Ánh sáng, Diwali kỷ niệm chiến thắng của ánh sáng trước bóng tối, với những con phố rực rỡ ánh đèn, nến và pháo hoa.

Thái Lan

Thái Lan có tới ba thời điểm đón năm mới trong năm gồm ngày 1/1 theo lịch Dương, Tết Nguyên đán vào khoảng tháng 2 và Songkran – Tết cổ truyền của người Thái diễn ra vào tháng 4.

Songkran có nguồn gốc từ các nghi lễ cổ xưa chịu ảnh hưởng của Ấn Độ, gắn với thời điểm chuyển mùa và sự khởi đầu của năm mới theo lịch truyền thống. Nghi thức té nước mang ý nghĩa thanh tẩy, cầu mong mưa thuận gió hòa cho mùa màng, đặc biệt là cây lúa. Theo thời gian, lễ hội này trở thành sự kiện sôi động bậc nhất năm, khi các tuyến phố biến thành không gian té nước quy mô lớn với xô, chậu và súng nước.

Phương Anh