Các trường đại học cần trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo

Nghiên cứu phải có địa chỉ ứng dụng rõ ràng

Phát biểu tại Hội nghị Kết nối đối tác khu vực công năm 2026 do Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh (UEH) tổ chức ngày 20/9, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh giáo dục đại học không chỉ làm nhiệm vụ đào tạo, phát triển tri thức mà còn phải trực tiếp tham gia giải quyết các bài toán phát triển kinh tế - xã hội.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu tại sự kiện. Ảnh: UEH.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đánh giá giáo dục đại học là lực lượng nòng cốt trong phát triển nhân lực trình độ cao, đào tạo nhân tài, thúc đẩy khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ông cho rằng các cơ sở giáo dục đại học cần trở thành trung tâm nghiên cứu đổi mới sáng tạo của quốc gia và các vùng. Vai trò của trường đại học không nên dừng ở đào tạo và công bố khoa học mà cần tham gia trực tiếp vào quá trình giải quyết các bài toán phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Phó Thủ tướng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy liên kết giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp chỉ phát huy hiệu quả khi có chiến lược, phân công cụ thể, lộ trình thực hiện và địa chỉ ứng dụng rõ ràng. Các bên cần tham gia ngay từ khâu xác định nhu cầu và cùng chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng.

Phó Thủ tướng đánh giá cao định hướng “từ hợp tác đến đồng sáng tạo” của UEH, đồng thời ghi nhận một số mô hình trường đang nghiên cứu, thử nghiệm như phòng thí nghiệm sống kết hợp cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho các giải pháp phân loại rác, giao thông xanh, bản sao kỹ thuật số và nền tảng số kết nối khu vực công.

“Đất nước đang rất cần các trường đại học tiên phong trong phát hiện vấn đề từ thực tiễn, đề xuất giải pháp và mở đường cho những cách làm mới hiệu quả, sáng tạo”, Phó Thủ tướng nói.

Ông yêu cầu UEH lựa chọn một số vấn đề lớn, có nhu cầu thực tiễn và địa chỉ ứng dụng cụ thể để tập trung nghiên cứu, tránh triển khai dàn trải hoặc chỉ chú trọng số lượng chương trình, đề tài và thỏa thuận hợp tác.

Mỗi nhiệm vụ cần xác định rõ vấn đề cần giải quyết, sản phẩm đầu ra, đơn vị sử dụng kết quả và hiệu quả dự kiến. Những mô hình hiệu quả cần được tổng kết, hoàn thiện để nhân rộng; các mô hình chưa đạt yêu cầu cần phải đánh giá nguyên nhân và điều chỉnh kịp thời.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị các trường xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh, liên ngành; tăng cường liên kết với viện nghiên cứu, doanh nghiệp và chuyên gia. Hoạt động nghiên cứu cần được đánh giá không chỉ qua số lượng đề tài, công bố khoa học mà còn bằng chất lượng sản phẩm, khả năng chuyển giao, mức độ ứng dụng và tác động thực tế.

Hoàn thiện cơ chế đặt hàng nghiên cứu

Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện đề án thúc đẩy hợp tác giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Trọng tâm là công khai các bài toán thực tiễn, lựa chọn trường và nhóm nghiên cứu phù hợp, xây dựng cơ chế đặt hàng, huy động nguồn lực, chia sẻ dữ liệu và tiếp nhận, ứng dụng và chuyển giao kết quả nghiên cứu.

Bộ cũng cần nghiên cứu đổi mới cách đánh giá hoạt động khoa học - công nghệ trong các cơ sở giáo dục đại học, coi trọng hơn sản phẩm, khả năng chuyển giao, mức độ ứng dụng và tác động kinh tế - xã hội bên cạnh các tiêu chí học thuật.

Với Bộ Khoa học và Công nghệ, Phó Thủ tướng đề nghị phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan rà soát quy định, hình thành quy trình xuyên suốt từ việc xác định bài toán thực tiễn, xây dựng nhiệm vụ khoa học, lựa chọn đơn vị thực hiện, bố trí nguồn lực đến tổ chức nghiên cứu, tiếp nhận và đánh giá kết quả.

Cơ chế đặt hàng cần xuất phát từ vấn đề cần giải quyết và sản phẩm đầu ra cần đạt được, đồng thời tăng tính cạnh tranh, minh bạch và tạo điều kiện huy động các nhóm nghiên cứu liên ngành, liên trường.

“Tránh tình trạng nghiên cứu rồi bỏ vào tủ khóa lại”, Phó Thủ tướng lưu ý.

Ông cũng yêu cầu rà soát các vướng mắc liên quan đến tài chính, tiếp nhận và chia sẻ dữ liệu, sở hữu trí tuệ, chuyển giao, thương mại hóa và sử dụng kết quả nghiên cứu.

Các bộ, ngành và địa phương được đề nghị chủ động lựa chọn những vấn đề lớn, khó, các điểm nghẽn từ thực tiễn để huy động nguồn lực của trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia và nhà khoa học.

Về phía Chính phủ, Phó Thủ tướng cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ vướng mắc về tự chủ đại học, cơ chế tài chính cho khoa học - công nghệ và chia sẻ dữ liệu, qua đó tạo điều kiện để các trường và đội ngũ nghiên cứu đóng góp thực chất cho phát triển đất nước.