Cách mạng tháng Mười Nga - Dấu ấn thời đại trong dòng chảy lịch sử nhân loại

Thanh Huyền | Trình bày: Hữu Quân • 06/11/2026

Tháng 10, những ngày đẹp nhất của mùa Thu nước Nga, chúng tôi có dịp đến thăm 3 tỉnh, thành phố lớn nhất, cổ nhất và có ý nghĩa nhất đối với các giai đoạn lịch sử của Liên bang Nga. Đó là Saint Petersburg, Ulyanovsk và Moskva. Đất nước Nga oai nghiêm bởi những dấu ấn cách mạng trong các thời đại, đế chế; kỳ vĩ bởi những công trình kiến trúc đồ sộ và nguy nga; đẹp lộng lẫy và kiêu sa bởi những cảnh quan thiên nhiên sông nước hữu tình. Chính từ quá khứ lịch sử, từ đất, người và chiều sâu văn hóa, đặc biệt là những ảnh hưởng của lãnh tụ Lê Nin và cuộc Cách mạng tháng Mười đối với nhân dân lao động trên toàn thế giới ở thế kỷ XX, đã tạo nên một nước Nga vĩ đại trong mắt bạn bè quốc tế.

Saint Petersburg - “Thủ đô văn hóa phương Bắc” và cũng là cố đô của nước Nga. Nơi đây chính là trung tâm diễn ra cuộc cách mạng tháng Mười năm 1917 làm thay đổi hoàn toàn thế cục trong thế chiến thứ Nhất. Dưới sự dẫn dắt của lãnh tụ Lê Nin và đảng Bolshevik, lần đầu tiên trên thế giới, giai cấp công nhân và nhân dân lao động đã đoàn kết lại, đứng lên lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế Nga hoàng để giải phóng chính mình, lập nên chính quyền Xô Viết đầu tiên trên thế giới.

Đại lộ Nevsky Prospect - nơi được trang hoàng để chào mừng Ngày Chiến thắng - tại trung tâm Saint Petersburg. Ảnh: AFP

Với người dân Nga nói chung và người dân Saint Petersburg nói riêng, Peter Đại đế hay Lê Nin đều là những vị thánh, những lãnh tụ được kính ngưỡng, tôn thờ. Đất nước Nga hùng cường, lịch sử không thiếu những vĩ nhân. Thế nhưng, chỉ những người vĩ đại nhất trong những người vĩ đại mới được nhân dân Nga tưởng nhớ, đặt tên cho tỉnh, thành phố. Từ Saint Petersburg đến Petrograd, từ Petrograd đến Leningrad đều cho thấy tình cảm, sự tôn trọng mà người dân Nga dành cho Nga hoàng Peter Đại đế và Lê Nin - 2 nhà cải cách kiệt xuất, 2 vĩ nhân của 2 thời đại đã góp phần làm nên lịch sử nước Nga. Dù trải qua bao thăng trầm, dấu ấn mà Nga hoàng và Lê Nin khởi tạo và để lại cho thành phố này đều được lưu giữ và bảo vệ hết sức chu đáo, nguyên bản. Năm 1703, từ đầm lầy, Peter Đại đế cho xây dựng Saint Petersburg. Nhưng gần 350 năm sau, quy hoạch kiến trúc, những yêu cầu nghiêm ngặt về cảnh quan phố thị và khu dân cư do ông thiết lập vẫn vẹn nguyên, không một ai dám phá vỡ.

Phía trước điện Smolny. Ảnh: P.V

Đoàn công tác tỉnh Nghệ An trước điện Smolny. Ảnh: P.V

Trong cuộc Cách mạng tháng Mười năm 1917, Điện Smolny chính là sở chỉ huy của Lê Nin và lực lượng Bolshevik. Cách mạng thành công, điện tiếp tục trở thành nơi làm việc của Lê Nin và chính quyền Xô viết. Chính vì thế, những di sản, dấu tích của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga vĩ đại đầu thế kỷ XX đã và đang được chính quyền, nhân dân Saint Petersburg gìn giữ nguyên trạng tại Smolny.

Smolny không phải là một bảo tàng độc lập chỉ dành để lưu giữ tư liệu, hiện vật lịch sử hay phục vụ khách tham quan, nơi đây nhiều năm qua vẫn là trụ sở làm việc của chính quyền thành phố Saint Petersburg. Trong tòa nhà, phòng làm việc của Lê Nin, hội trường - nơi diễn ra các cuộc họp, mít tinh của đảng Bolshevik, nơi ông đọc báo cáo và tuyên bố thành lập chính quyền Xô viết không những được bảo tồn nguyên vẹn, như mới mà nhiều năm nay vẫn được khai thác, sử dụng. Ở đây, quá khứ và hiện tại không tách rời mà đan xen và song hành, lịch sử vẫn hiện hữu trong mỗi hành động và quyết sách của chính quyền và người dân thành phố. Và không chỉ có di sản Cách mạng tháng Mười, dưới 2 tầng hầm của Điện Smolny còn là một bảo tàng thực tế về 872 ngày đêm chính quyền, quân và dân thành phố Leningrad bị bao vây bởi phát xít trong thế chiến thứ Hai.

Hội trường - nơi Lê Nin đọc báo cáo và tuyên bố thành lập chính quyền Xô viết. Ảnh: P.V

Trong căn phòng làm việc của Lê Nin tại điện Smolny, bút tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến thăm và làm việc tại Nga ngày 25/8/1957 vẫn còn rõ nét mực: “Được đến thăm nơi đồng chí Lê Nin lãnh đạo Đảng Cộng sản xây dựng vô sản chuyên chính đầu tiên trên thế giới, chúng tôi càng tin chắc cộng sản chủ nghĩa nhất định sẽ thống nhất thế giới”.

Saint Petersburg cũng chính là thành phố in dấu chân đầu tiên của Người khi đến Nga và trải qua những năm tháng hoạt động cách mạng đầy khó khăn. Cuộc Cách mạng tháng Mười Nga vĩ đại đã cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa và phụ thuộc, trong đó có cách mạng Việt Nam. Giữa đêm trường nô lệ, công nông toàn thế giới đang khủng hoảng về tổ chức và đường đi, Cách mạng tháng Mười Nga không chỉ là ánh sáng mà còn thổi bùng ngọn lửa tranh đấu đang âm ỉ cháy trong nhân dân lao động.

Lưu bút của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi sang thăm Nga. Ảnh: T.H

Lưu bút của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi sang thăm Nga. Ảnh: T.H

Lưu bút của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi sang thăm Nga. Ảnh: T.H

Năm 1923, sau khi nghiên cứu luận cương của Lê Nin về các vấn đề dân tộc và thuộc địa, từ nước Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã quyết tâm đến xứ sở Bạch Dương, đến Saint Petersburg - trung tâm diễn ra cuộc cách mạng vĩ đại của nhân loại, để xem nhân dân lao động Nga làm cách mạng, để thấy rõ hình hài chính quyền Xô viết. Và cũng chính từ đây, mối liên hệ giữa Nga và Việt Nam đã dần thiết lập. Năm 1917, mô hình chính quyền Xô viết đầu tiên trên thế giới ra đời tại Nga, thì 13 năm sau, bằng cao trào cách mạng 1930-1931, nhân dân Nghệ Tĩnh đã lập nên chính quyền Xô viết công nông đầu tiên tại Việt Nam.

Mùa thu vàng rực rỡ khoác lên những khu phố, tòa nhà ở Ulyanovsk - quê hương lãnh tụ Lê Nin một sự ấm áp, gần gũi lạ thường. Nếu như năm 1924, tên của ông được đặt cho Thành phố trung tâm diễn ra cách mạng tháng Mười - Leningrad, thì cũng chính năm đó, họ của Lê Nin đã được dùng để đặt tên cho tỉnh quê hương ông - Ulyanovsk. Một niềm tự hào về lãnh tụ được thể hiện rất rõ trên mỗi công trình, cảnh quan, mỗi gương mặt người dân Ulyanovsk. Ngôi nhà mà Lê Nin và gia đình ông từng sống nay đã trở thành bảo tàng thực tế cho du khách và bạn bè quốc tế tới thăm. Đơn sơ, giản dị như chính con người, phong cách và văn hóa Nga, mộc mạc, gần gũi đúng như tinh thần những người cộng sản. Ngôi nhà nằm nép mình bên một con phố nhỏ ngày ngày vẫn có những đoàn khách quốc tế đến thăm. Mỗi hiện vật ở đây, từ chiếc đàn của thân mẫu Lê Nin, đến chiếc giếng sau vườn đều được nhân dân Ulyanovsk gìn giữ, nâng niu.

Tham quan giếng nước nhà Lê Nin. Ảnh: P.V

Khách quốc tế tham quan nhà Lê Nin (Cây đàn của mẹ Lê Nin). Ảnh: P.V

Trước tượng đài Lê Nin ở Ulyanovsk. Ảnh: P.V

Đoàn công tác tỉnh Nghệ An chụp với thống đốc Ulyanovsk. Ảnh: P.V

Không gian yên tĩnh, vật dụng đơn sơ nhưng chứa đầy ký ức và kỷ niệm tuổi thơ và gia đình của lãnh tụ Lê Nin khiến chúng tôi nghĩ và nhớ về ngôi nhà lợp mái tranh ở Làng Sen và Hoàng Trù đã sinh thành, nuôi dưỡng một vĩ nhân cho Việt Nam - Hồ Chí Minh.

Mối gắn kết giữa Ulyanovsk và Nghệ An là biểu tượng cho sự đoàn kết, liên minh của những người cộng sản, mà mối liên minh đó được thiết lập, dựng xây từ 2 lãnh tụ của lực lượng cộng sản quốc tế Lê Nin - Hồ Chí Minh.

UBND tỉnh Nghệ An và chính quyền tỉnh Ulyanovsk (Nga) tổ chức lễ khánh thành tượng đài Lê Nin nhân dịp kỷ niệm 154 năm ngày sinh V.I. Lênin (22-4-1870 - 22-4-2024), ngày 16/4/2024. Ảnh tư liệu: Thành Duy

Điều đọng lại và cũng là điều mà bất cứ ai cũng có thể cảm nhận được khi tới Nga, đó là sự đôn hậu, mến khách, sự điềm đạm gần gũi của người dân Nga. Thời điểm này, cuộc chiến giữa Nga và Ukraine đang diễn ra hết sức căng thẳng, thậm chí sân bay, nhà ga không ít lần bị đình trệ, tạm thời dừng hoạt động. Thế nhưng cuộc sống sinh hoạt của người dân vẫn không hề bị đảo lộn. Ngay cả một số hoạt động văn hóa nghệ thuật mang tính quý tộc như nhạc kịch, yến hội, những vũ điệu ba lê đặc trưng văn hóa Nga vẫn diễn ra thường xuyên. Các nhà hát Opera hàng nghìn người ở Saint Petersburg hay ở Moskva luôn thiếu chỗ, thậm chí vé phải đặt trước cả tháng.

Dòng người xếp hàng vào lăng Lê Nin. Ảnh: P.V

Dòng người xếp hàng vào lăng Lê Nin. Ảnh: P.V

Đoàn công tác tỉnh Nghệ An trước Lăng Lê Nin. Ảnh: P.V

Tại Moskva, dòng người đủ các thế hệ vẫn đổ về Quảng trường Đỏ, xếp hàng nghiêm trang và lặng lẽ để được vào lăng viếng lãnh tụ Lê Nin. Với nhân dân Nga, với những người lao động trên toàn thế giới, trong đó có nhân dân Việt Nam, Cách mạng tháng Mười Nga, mà linh hồn của cuộc cách mạng đó là lãnh tụ Lê Nin chính là vầng sáng lớn chiếu rọi đường đi cho phong trào yêu nước, phong trào đấu tranh giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc từ Âu - Á - Mỹ - Phi. Bình đẳng, bình quyền giữa các giai cấp lần đầu tiên được xác lập từ chính những tư tưởng tiến bộ, vượt thời đại của Lê Nin.

Và chính vì lẽ đó, không chỉ người dân Nga mà toàn thể nhân dân lao động trên thế giới, sau gần 110 năm, tư tưởng của lãnh tụ Lê Nin và những thành quả mà cuộc Cách mạng tháng Mười Nga tạo dựng mãi là niềm tin, là điểm tựa trên hành trình kiến tạo, xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Đó cũng luôn là điều mà nhân dân Nga tự hào về đất nước mình trước toàn thế giới.

Quảng trường Đỏ, Moscow, Nga. Ảnh: P.V