Cách người khắc kỷ dập tắt cơn giận trước khi nó bùng lên

Chủ động kiểm soát cảm xúc và thay đổi cách nhìn nhận sự việc giúp mỗi người giữ được sự bình yên, thay vì để cơn giận kéo dài và chi phối cuộc sống. Ảnh: Magnific .

Có những chuyện đã xảy ra từ lâu nhưng mỗi lần nhớ lại, ta vẫn thấy bực như thể mọi thứ vừa mới diễn ra. Ta tua đi tua lại cuộc tranh cãi trong đầu, tưởng tượng những lời lẽ lẽ ra mình nên đáp trả, rồi tự làm hỏng cả một ngày chỉ vì chuyện đã qua.

Trong cuốn sách Chủ nghĩa Khắc kỷ, tác giả William B. Irvine dẫn lại những suy ngẫm của triết gia Seneca và Marcus Aurelius để chỉ ra một nghịch lý: Khi giận dữ, ta tưởng mình đang trừng phạt người khác, nhưng người phải chịu đựng lâu nhất lại là chính mình.

Tác giả / Tác phẩm

Chủ nghĩa khắc kỷ

Tác giảWilliam B. Irvine

Nhà xuất bảnNXB Công Thương - Thái Hà Books

Chủ nghĩa khắc kỷ là cuốn sách của William B. Irvine, tập trung vào những tư tưởng của triết học khắc kỷ và cách vận dụng chúng để đối diện với những vấn đề quen thuộc trong cuộc sống hiện đại. Thông qua các quan niệm về ham muốn, nghịch cảnh, mất mát và hạnh phúc, tác giả gợi mở cách nhìn giúp con người sống tỉnh thức hơn, bớt phụ thuộc vào những yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát.

Cơn giận kéo dài lâu hơn tổn thất ta phải chịu

Seneca từng gọi giận dữ là cơn điên ngắn. Trong tác phẩm Bàn về cơn giận, ông cảnh báo sức tàn phá của cảm xúc này, từ những xung đột giữa con người đến sự sụp đổ của cả một thành phố, một quốc gia. Ở phạm vi đời thường, cơn giận cũng đủ sức phá hỏng những mối quan hệ, khiến ta nói ra lời khó cứu vãn và đánh mất sự bình tĩnh.

Đáng nói, cơn giận thường sống lâu hơn nguyên nhân gây ra nó. Một người vô tình nói lời khó nghe chỉ mất vài giây, nhưng ta có thể mang theo sự ấm ức suốt cả ngày. Một chiếc cửa đóng mạnh, một tin nhắn không được trả lời hay thái độ thờ ơ của ai đó cũng đủ khiến ta suy diễn, trách móc và không ngừng tự hỏi vì sao mình bị đối xử như vậy.

Seneca cho rằng vấn đề nằm ở chỗ ta đã quá nuông chiều bản thân, đến mức không còn đủ sức chịu đựng những phiền toái thông thường.

Bởi vậy, trước khi nổi giận, ta nên tránh vội vàng phán xét động cơ của người khác. Có thể họ đang mệt mỏi, vô ý hoặc đơn giản chỉ nhìn nhận sự việc khác ta. Một điều không diễn ra như mong muốn chưa chắc đã là sự bất công nhắm vào mình.

Tránh vội vàng suy đoán động cơ của người khác giúp ta hạn chế những cơn giận không cần thiết và nhìn nhận sự việc bình tĩnh, khách quan hơn. Ảnh: Pexels.

Marcus Aurelius khuyên con người nhìn nhận sự việc trong dòng chảy vô thường của thời gian. Những chuyện từng khiến ta đau khổ, tranh giành hay tức giận rồi cũng chìm vào quên lãng. Tương tự, điều khiến ta mất ăn mất ngủ hôm nay có thể chẳng còn quan trọng sau nhiều năm.

Điều đó không có nghĩa nỗi đau hay bất công đều đáng bị xem nhẹ. Quan trọng là nhận ra điều gì thực sự xứng đáng chiếm lấy tâm trí mình. Nếu vài năm nữa, chuyện này chẳng còn quan trọng, vậy ta có nên đánh đổi sự bình yên hiện tại để tiếp tục giận dữ?

Bình tĩnh không phải yếu đuối, mà là biết mình cần làm gì

Nhiều người cho rằng giận dữ giúp ta có thêm động lực đấu tranh, đòi lại công bằng hoặc khiến người khác nhận ra sai lầm. Tuy nhiên, Seneca không đồng tình với cách nghĩ ấy.

Theo ông, dù cơn giận đôi khi giúp ta đạt được mục đích nhưng không có nghĩa ta nên dựa vào nó để hành động. Khi cảm xúc bùng phát, lý trí dễ bị lấn át, khiến ta khó kiểm soát lời nói và hành vi.

Khi bị đối xử bất công, ta vẫn có thể lên tiếng, đặt ra giới hạn hoặc yêu cầu người khác chịu trách nhiệm. Điều quan trọng là hành động vì lẽ phải, không phải để trút giận.

Bình tĩnh không có nghĩa là cam chịu, ta vẫn có thể bảo vệ bản thân, lên tiếng trước bất công mà không để cơn giận chi phối cách hành xử. Ảnh: Magnific.

Seneca cho rằng sự nghiêm khắc khi cần thiết nên xuất phát từ sự thận trọng, không phải thịnh nộ. Bình tĩnh không có nghĩa là cam chịu. Ta vẫn có thể kiên quyết bảo vệ bản thân mà không để cơn giận chi phối cách hành xử.

Khi cảm xúc bắt đầu dâng lên, Seneca khuyên ta chủ động làm ngược lại những biểu hiện của cơn giận: thả lỏng gương mặt, hạ giọng và bước đi chậm lại. Ta cũng có thể tạm dừng cuộc tranh luận, chờ đến khi bình tĩnh hơn mới phản hồi. Đôi khi, một chút hài hước giúp ta nhìn sự việc nhẹ nhàng hơn, thay vì xem mọi lời chế giễu là sự xúc phạm không thể bỏ qua.

Ta cũng cần nhớ rằng chính mình từng khiến người khác khó chịu. Không ai luôn đúng, luôn khéo léo hay chưa từng làm tổn thương người khác. Nhận ra điều đó giúp ta bớt khắt khe, biết cảm thông hơn và không áp đặt tiêu chuẩn của bản thân lên mọi người.

Dĩ nhiên, không phải lúc nào ta cũng kiểm soát được cảm xúc. Đôi khi, cơn giận vượt quá khả năng kiềm chế, khiến ta nói hoặc làm những điều đáng tiếc. Khi ấy, thay vì biện minh cho bản thân, ta nên thẳng thắn xin lỗi, thừa nhận sai lầm và tìm cách khắc phục hậu quả.

Suy cho cùng, ta không thể quyết định người khác nói gì, làm gì hay có đối xử công bằng với mình hay không. Nhưng ta có thể lựa chọn cách phản ứng, mức độ chú tâm dành cho sự việc và việc có tiếp tục để nỗi bực dọc chi phối cuộc sống hay không.

Đôi khi, chiến thắng lớn nhất không phải là khiến người khác trả giá, mà là giành lại quyền làm chủ cuộc đời mình, thay vì để những tổn thương họ gây ra tiếp tục chi phối mình.

Đôi khi, chiến thắng lớn nhất không phải là khiến người khác phải trả giá, mà là không để những điều họ gây ra tiếp tục điều khiển cuộc đời mình.