Cách phòng chứng ngứa da, nổi mề đay vào mùa xuân

1. Vì sao mùa xuân nhiều người bị ngứa da, nổi mề đay?

Mùa xuân, cơ thể dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố gây bệnh như phong, hàn, nhiệt và dị ứng. Thời tiết thay đổi thất thường có thể dẫn đến tình trạng ngứa da, gây khó chịu và ảnh hưởng đến sức khỏe. Việc hiểu rõ các triệu chứng và nguyên nhân sẽ giúp bạn phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

Theo Y học cổ truyền, mùa xuân là thời điểm cơ thể dễ phát sinh các yếu tố gây bệnh liên quan đến phong, hàn, nhiệt và dị ứng khi thời tiết thay đổi thất thường.

1.1. Mùa xuân – thời điểm dễ phát sinh "phong tà"

Theo BSNT Nguyễn Thị Trà – Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội, mùa xuân thuộc hành Mộc, ứng với tạng Can. Can chủ sơ tiết và có quan hệ mật thiết với phong khí. Thời tiết lúc này thường ấm lên nhưng độ ẩm cao, khí hậu thay đổi thất thường giữa ngày và đêm dễ khiến "phong tà" xâm nhập vào cơ thể.

Theo Y học cổ truyền, "Phong vi bách bệnh chi trưởng" (Phong đứng đầu các nguyên nhân gây bệnh) và là nguyên nhân chính gây ra các bệnh ngoài da. Phong có đặc tính di chuyển nhanh, thay đổi vị trí và gây ngứa. Khi phong tà kết hợp với hàn, nhiệt hoặc thấp sẽ dễ gây ra các biểu hiện như ngứa da, nổi mẩn đỏ, mề đay từng mảng, da sưng phù nhẹ, nóng rát.

Các triệu chứng thường xuất hiện nhanh, lan rộng, có thể nổi lên rồi lặn đi trong thời gian ngắn – đúng với đặc tính "thiện hành nhi sổ biến" (di chuyển nhanh và hay thay đổi) của phong tà.

Mùa xuân là thời điểm nhiều người bị ngứa da.

1.2. Cơ thể tích nhiệt sau mùa đông

Sau mùa đông, nhiều người có thói quen ăn nhiều đồ bổ dưỡng, nhiều đạm, đồ chiên rán hoặc uống rượu bia. Những thực phẩm này có thể khiến cơ thể tích tụ "nội nhiệt" tại tạng phủ, đặc biệt ở Can và Tỳ Vị.

Khi bước sang mùa xuân, khí dương của trời đất phát sinh, thúc đẩy dương khí trong cơ thể cũng phát động mạnh hơn (quy luật Thiên nhân hợp nhất). Nếu nội nhiệt tích tụ sẵn trong cơ thể, khi gặp phong tà bên ngoài xâm nhập (ngoại phong dẫn động nội nhiệt) dễ phát sinh các chứng: nổi mề đay, mẩn ngứa, phát ban ngoài da, cảm giác nóng trong người, miệng khô khát, lưỡi đỏ, rêu vàng.

Trong Y học cổ truyền, tình trạng này thường được gọi là phong nhiệt phạm biểu hoặc phong nhiệt uất ở bì phu.

1.3. Cơ địa dị ứng dễ bộc lộ vào mùa xuân

Mùa xuân là thời điểm nhiều loại phấn hoa, nấm mốc và bụi trong không khí gia tăng. Với người có cơ địa dị ứng, những yếu tố này dễ kích thích phản ứng quá mức của cơ thể.

Theo Y học cổ truyền, "chính khí tồn nội, tà bất khả can" – khi chính khí vững vàng thì tác nhân gây bệnh khó xâm nhập. Ngược lại, ở những người thể chất kém, Tỳ Vị vận hóa thất thường có thể dẫn đến thấp nhiệt nội sinh, hoặc can huyết hư sinh phong, thường dễ xuất hiện các biểu hiện mề đay, ngứa da khi tiếp xúc với dị nguyên từ môi trường.

Tăng cường các thực phẩm có tính mát như rau má giúp giảm ngứa da.

1.4. Một số thói quen sinh hoạt làm tăng nguy cơ ngứa da

Ngoài yếu tố thời tiết, nhiều thói quen sinh hoạt trong mùa xuân cũng có thể khiến da dễ bị kích ứng hơn như: ăn nhiều đồ cay nóng, hải sản, rượu bia (ảnh hưởng công năng Tỳ Vị); thức khuya, căng thẳng kéo dài (làm tổn thương can huyết); ít vận động khiến khí huyết lưu thông kém; da tiếp xúc với phấn hoa, bụi bẩn hoặc hóa chất. Những yếu tố này làm rối loạn cân bằng âm dương, khiến phong nhiệt dễ bộc phát ra ngoài da.

2. Cách phòng ngừa ngứa da theo Y học cổ truyền

Để hạn chế tình trạng ngứa da, nổi mề đay trong mùa xuân, BSNT Nguyễn Thị Trà khuyến khích điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống hợp lý nhằm điều hòa chức năng vận hóa của Tỳ Vị và sơ tiết của Can.

Thanh nhiệt, lợi thấp: Nên tăng cường các thực phẩm có tính mát như rau má, đậu xanh, bí đao, mướp, rau diếp cá… giúp thanh nhiệt, hỗ trợ giảm nguy cơ nổi mẩn ngứa.

Hạn chế thực phẩm dễ sinh nhiệt: Nên giảm bớt các loại đồ chiên rán, thực phẩm cay nóng, rượu bia, hải sản nếu có cơ địa dị ứng.

Giữ vệ sinh da: Tắm rửa sạch sẽ, tránh để mồ hôi tích tụ trên da; Mặc quần áo thoáng mát, chất liệu cotton; tránh gãi mạnh khi ngứa vì dễ làm tổn thương da.

Tập yoga giúp khí huyết lưu thông, góp phần làm giảm ngứa da.

Tăng cường vận động: Tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, tập dưỡng sinh, yoga giúp khí huyết lưu thông tốt hơn, tăng sức đề kháng của cơ thể.

Tuy nhiên, theo BSNT Nguyễn Thị Trà, nếu tình trạng mề đay kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm theo các dấu hiệu như: sưng môi, sưng mí mắt, khó thở, đau bụng, buồn nôn… người bệnh nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Tóm lại, mề đay và ngứa da trong mùa xuân phần lớn là phản ứng của cơ thể trước sự thay đổi của khí hậu và môi trường. Việc điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt hợp lý và giữ cơ thể cân bằng âm dương có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ tái phát các triệu chứng khó chịu này.

Mai Phương