Cách phòng ngừa loạt bệnh 'âm thầm' tấn công dịp cuối xuân

1. Một số vấn đề sức khỏe hay gặp thời điểm cuối xuân

Giai đoạn cuối xuân tương ứng với các tiết khí Kinh trập, Xuân phân, Thanh minh, Cốc vũ. Đây là thời điểm độ ẩm trong không khí ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ rất cao, tương ứng với thấp tà cực thịnh. Lúc này thấp tà thường sẽ kết hợp với các yếu tố khác như phong khí là chủ khí của mùa xuân, hàn khí và nhiệt khí đan xen do nhiệt độ bắt đầu tăng nhưng vẫn có những ngày nhiệt độ xuống thấp, tạo điều kiện cho nhiều loại bệnh lý phát sinh.

Nhóm bệnh ngoại cảm: Các thứ tà khí thấp, phong, hàn hoặc nhiệt kết hợp với nhau xâm nhập qua đường hô hấp và qua da gây nên cảm mạo với các triệu chứng sốt, đau đầu, sợ gió, đau sưng họng, cùng các chứng viêm đường hô hấp, viêm phế quản, viêm phổi, khởi phát các cơn hen suyễn…

Đau sưng họng là một trong những bệnh ngoại cảm thường gặp trong thời kỳ cuối xuân.

Nhóm bệnh Tỳ Vị: Theo Đông y, mùa xuân phong khí thịnh vượng, can mộc quá vượng có thể khắc chế Tỳ thổ quá mức (tương thừa), lại thêm Tỳ vốn không ưa thấp khiến thời điểm cuối xuân xuất hiện nhiều bệnh tật liên quan đến Tỳ Vị, gây nên các chứng rối loạn tiêu hóa, đầy bụng, chướng hơi, ăn uống không ngon miệng, đại tiện phân nát, thân thể nặng nề, chân tay mỏi nhừ, đau nặng đầu, tinh thần uể oải…

Nhóm bệnh xương khớp: Các bệnh xương khớp Đông y thường quy về chứng tý, đây là chứng thường do can thận hư kết hợp với tà khí phong, hàn, thấp gây nên. Thời điểm này thấp tà có thể làm cản trở sự lưu thông khí huyết, kinh lạc bị bít tắc gây nên các chứng đau nhức, viêm khớp, đau dây thần kinh, tê bì chân tay…

Nhóm các bệnh ngoài da: Cuối xuân, tà khí phong và thấp kết hợp còn là thời điểm thường xuyên phát sinh các loại bệnh ngoài da như chàm, mề đay, nấm da, lở loét, ngứa ngáy…

2. Một số phương pháp chăm sóc sức khỏe tiết cuối xuân

2.1 Liệu pháp ăn uống: Ăn uống trong Đông y không chỉ là phương thức cung cấp năng lượng và chất dinh dưỡng cho cơ thể. Ăn uống hợp lý cũng là một cách dưỡng sinh hiệu quá.

Cách ăn uống tốt cho sức khỏe trong tiết cuối xuân: Tăng cường sử dụng các loại thực phẩm có tính thẩm thấp như ý dĩ, đậu đỏ nhỏ hạt, hoài sơn, phục linh... nấu cháo hoặc nước uống. Bên cạnh đó, có thể gia thêm các gia vị ấm nóng như gừng, hành, tỏi, vỏ quýt khô vào món ăn hàng ngày.

Trong Đông y, Tỳ không ưa thấp nhưng lại là cơ quan có chức năng vận hóa thủy thấp, tỳ khỏe mạnh, thủy thấp sẽ tự tan. Các thực phẩm kể trên có tác dụng kiện tỳ, lợi thủy, thẩm thấp, từ đó hỗ trợ hiệu quả việc nâng cao sức khỏe,

2.2 Xoa bóp bấm huyệt

Thường xuyên day bấm một số huyệt có tác dụng kiện tỳ, trừ thấp như:

Túc tam lý: Úp lòng bàn tay vào giữa đầu gối, đầu ngón tay giữa chạm vào xương chày, từ đó đo ra 1 thốn là huyệt.

Phong long: Từ mắt cá ngoài đo lên 8 thốn, ở phần lõm bên ngoài khu vực xương chày.

Âm lăng tuyền: Dùng ngón tay lần theo bờ trong xương ống chân, đến ngay dưới chỗ lồi xương cao nhất chính là huyệt.

Đây là các huyệt có tác dụng bồi bổ trung khí, kiện tỳ, trừ thấp giúp khí huyết vận hành, nâng cao sức khỏe đặc biệt trong tiết trời cuối xuân.

2.3 Ngâm chân

Cách thực hiện:

Dùng nước ấm khoảng 40°C.
Có thể cho thêm một số nguyên liệu như muối, gừng, ngải cứu, lá lốt...
Ngâm từ 15-20 phút cho đến khi cơ thể râm ran mồ hôi nhẹ ở trán hoặc lưng, không ngâm quá lâu hoặc để nước quá nóng dẫn đến ra mồ hôi quá nhiều.
Sau khi ngâm phải lau thật khô chân, ngồi trong phòng kín gió ít nhất 15 phút, tránh để hơi lạnh nhiễm ngược vào người.

Bàn chân là nơi khởi đầu của nhiều kinh mạch quan trọng, đặc biệt là kinh thận và kinh tỳ có mối liên quan mật thiết đến thủy và thổ. Ngâm chân vào mùa nồm ẩm giúp kích thích tuấn hoàn, hỗ trợ bài tiết bớt thấp tà qua đường mồ hôi, kiện tỳ, ích thận, từ đó hỗ trợ cải thiện nhiều tình trạng bệnh lý.

2.4 Xông phòng

Xông phòng là cách đơn giản giúp làm khô, làm sạch không khí, xua đuổi tà khí và giúp khí cơ trong cơ thể được lưu thông, không bị đình trệ theo độ ẩm môi trường.

Cách thực hiện:

Sử dụng các dược liệu khô như ngải cứu khô, thương truật, vỏ bưởi, bồ kết...
Cho dược liệu vào một bát sành hoặc lư xông nhỏ, đốt cho cháy âm ỉ để khói tỏa ra (không để cháy thành ngọn lửa lớn).
Có thể bê bát xông đi quanh các góc nhà, gầm giường, tủ quần áo – những nơi dễ tụ ẩm.
Sau khi xông xong khoảng 15-20 phút, nên mở hé cửa để khí uế thoát ra ngoài rồi đóng kín lại để duy trì độ khô.

Lưu ý: Nếu dùng tinh dầu xông phòng không nên dùng cách khuếch tán tinh dầu cùng hơi ẩm do có thể làm tăng độ ẩm trong phòng.

2.5 Tăng cường vận động

Vận động nhẹ nhàng vừa giúp khí huyết lưu thông, lại là cách tốt để "đánh thức" tỳ vị, xua tan thấp tà.

Cách thực hiện:

Tập một số bài tập thiền, yoga, khí công, đi bộ trong nhà nhẹ nhàng.
Tập luyện ở cường độ vừa phải, sao cho cơ thể chỉ râm ran mồ hôi nhẹ.

Lưu ý: Không tập luyện quá sức khiến mồ hôi ra đầm đìa. Nếu mồ hôi ra làm ẩm quần áo thì cần lau khô và thay quần áo mới.

BS. Nguyễn Huy Hoàng