Cách Singapore xây dựng nền móng định danh điện tử cho thị trường tài sản số

Thông qua Hệ thống định danh số quốc gia (NDI), Singpass và MyInfo, Singapore cho thấy muốn quản lý hiệu quả tài sản số trước hết phải quản lý tốt danh tính của các chủ thể tham gia thị trường.

Khi “niềm tin số” trở thành lợi thế cạnh tranh

Nếu trước đây chuyển đổi số chủ yếu là số hóa thủ tục hành chính, thì ngày nay trọng tâm đã chuyển sang xây dựng hạ tầng niềm tin số. Trong nền kinh tế số, dữ liệu và tài sản có thể được giao dịch tức thời, nhưng để các giao dịch được pháp luật và thị trường công nhận, điều kiện tiên quyết là xác định chính xác chủ thể tham gia. Vì vậy, định danh điện tử trở thành trụ cột của chuyển đổi số.

Ngay từ khi triển khai chiến lược Smart Nation (quốc gia thông minh), Singapore đã xác định định danh điện tử là hạ tầng quốc gia, tương tự viễn thông hay thanh toán. Mọi dịch vụ số, từ khai thuế, đăng ký doanh nghiệp, mở tài khoản ngân hàng, ký hợp đồng điện tử đến các giao dịch blockchain, đều dựa trên một cơ chế xác thực thống nhất.

Thay vì phát triển nhiều hệ thống xác thực riêng cho từng lĩnh vực, Singapore xây dựng một “lớp niềm tin” dùng chung để mọi dịch vụ cùng khai thác. Khi niềm tin được chuẩn hóa ở tầng hạ tầng, việc mở rộng sang ngân hàng số, fintech hay tài sản số diễn ra nhanh hơn, đồng thời giảm chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý.

Đây cũng là điểm khác biệt của đảo quốc sư tử, thay vì chạy theo công nghệ mới, họ đầu tư trước vào nền tảng quản trị. Blockchain, trí tuệ nhân tạo hay token hóa tài sản chỉ được mở rộng khi hạ tầng định danh điện tử đủ trưởng thành để bảo đảm tính xác thực và khả năng truy vết giao dịch.

NDI: Hạ tầng định danh quốc gia

Năm 2018, Singapore chính thức triển khai NDI như một bộ phận cấu thành chương trình Smart Nation. Theo Cơ quan Công nghệ Chính phủ Singapore (GovTech), NDI không chỉ là tài khoản đăng nhập mà là hệ sinh thái định danh số gồm Singpass, MyInfo, chữ ký điện tử, dịch vụ xác minh và nền tảng chia sẻ dữ liệu giữa khu vực công và tư. Mục tiêu là xây dựng danh tính số thống nhất có thể sử dụng xuyên suốt trong các giao dịch trực tuyến.

Thay vì để mỗi cơ quan hay doanh nghiệp xây dựng cơ chế xác minh riêng, Chính phủ tạo ra một hạ tầng chuẩn hóa để cùng sử dụng. Người dân không phải lặp lại việc cung cấp thông tin khi mở tài khoản ngân hàng, đăng ký bảo hiểm hay thực hiện thủ tục hành chính. Trong khi đó, doanh nghiệp cũng giảm đáng kể chi phí xây dựng hệ thống nhận diện khách hàng.

Hiện NDI phục vụ gần như toàn bộ công dân và thường trú nhân Singapore, được tích hợp với hàng nghìn dịch vụ công và tư trong các lĩnh vực thuế, y tế, giáo dục, ngân hàng, bảo hiểm và thương mại điện tử. Điều này cho thấy định danh điện tử đã trở thành hạ tầng số quốc gia.

Giá trị lớn nhất của NDI nằm ở khả năng tạo dựng niềm tin xuyên ngành. Khi các chủ thể cùng sử dụng một chuẩn định danh, dữ liệu có thể được chia sẻ an toàn, quy trình xác minh được rút ngắn và rủi ro giả mạo danh tính giảm đáng kể.

GovTech cũng phát triển NDI theo mô hình mở thông qua các giao diện lập trình mở (Open APIs), cho phép doanh nghiệp tích hợp trực tiếp dịch vụ với nền tảng định danh quốc gia. Nhà nước đầu tư hạ tầng cốt lõi, còn doanh nghiệp tập trung phát triển sản phẩm và dịch vụ. Đây là nền tảng để Singapore mở rộng sang lĩnh vực tài sản số mà không cần xây dựng ngay một hệ thống định danh tài sản độc lập như EU.

Singpass và MyInfo: “Hộ chiếu số” của nền kinh tế

Nếu NDI là “xương sống” thì Singpass và MyInfo là hai cấu phần vận hành của hệ sinh thái này. Singapore quan niệm một hệ thống định danh chỉ thực sự có giá trị khi không chỉ xác nhận “bạn là ai” mà còn hỗ trợ chứng minh bạn đủ điều kiện thực hiện giao dịch.

Khác với nhiều quốc gia chỉ sử dụng định danh điện tử cho dịch vụ công, Singapore phát triển Singpass thành hạ tầng nhận diện số phục vụ cả khu vực công và tư. Theo GovTech, đến năm 2025, Singpass có hơn 5 triệu người dùng, được tích hợp với hơn 2.700 dịch vụ và xử lý khoảng 41 triệu lượt xác thực mỗi tháng. Người dân có thể sử dụng một tài khoản để khai thuế, đăng ký doanh nghiệp, tiếp cận dịch vụ y tế, ký hợp đồng điện tử, mở tài khoản ngân hàng, mua bảo hiểm hay đầu tư chứng khoán.

Trong khi đó, MyInfo giải quyết bài toán chia sẻ dữ liệu đã được xác thực. Theo nguyên tắc “chỉ một lần”, công dân chỉ cần cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước một lần và có thể tái sử dụng trong các giao dịch khác nếu đồng ý.

MyInfo kết nối với nhiều cơ quan như Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh (ICA), Cơ quan Thuế nội địa Singapore (IRAS) và Quỹ Dự phòng Trung ương để lấy các trường dữ liệu đã được xác thực. Khi mở tài khoản ngân hàng hoặc đăng ký dịch vụ tài chính, người dùng chỉ cần chấp thuận chia sẻ dữ liệu qua Singpass thay vì nộp nhiều giấy tờ. Mô hình này giúp rút ngắn thời gian xử lý, tăng độ tin cậy của dữ liệu, hạn chế sai sót, gian lận và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.

Từ định danh con người đến quản lý tài sản số

Khi blockchain và tài sản số phát triển, nhiều quốc gia tập trung vào việc định danh từng token hoặc từng loại tài sản. Singapore lại bắt đầu từ câu hỏi: ai là người sở hữu và thực hiện giao dịch?

Theo các chuyên gia của Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore, rủi ro lớn nhất của thị trường tài sản số không nằm ở blockchain mà ở việc không xác định được chủ thể giao dịch. Một địa chỉ ví có thể nắm giữ khối tài sản rất lớn, nhưng nếu không xác minh được người kiểm soát thì việc áp dụng quy định về thuế, phòng chống rửa tiền hay xử lý tranh chấp sẽ gặp nhiều khó khăn.

Vì vậy, Singapore không tách rời định danh điện tử khỏi sự phát triển của tài sản số mà xây dựng một chuỗi niềm tin gồm danh tính điện tử (Singpass), dữ liệu đã được xác thực (MyInfo), quy trình e-KYC (nhận biết khách hành điện tử) của các tổ chức tài chính và cuối cùng là các giao dịch tài sản số.

Nói cách khác, blockchain có thể xác nhận một giao dịch đã diễn ra, nhưng hệ thống định danh điện tử mới xác nhận ai là người thực hiện giao dịch đó. Hai cơ chế này bổ trợ lẫn nhau, tạo nền tảng pháp lý và kỹ thuật để thị trường tài sản số phát triển minh bạch và bền vững.