Cách thực vật sống sót qua 'đại tuyệt chủng' 251 triệu năm trước

Nhiều loài thực vật đã tiến hóa những cơ chế giúp chúng tồn tại ngay tại nơi sinh trưởng, ngay cả khi môi trường thay đổi mạnh. Khả năng thích nghi này có thể đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống lại tình trạng nóng lên toàn cầu hiện nay.

Khi tác động của biến đổi khí hậu ngày càng trở nên rõ rệt, khả năng phục hồi của nhiều loại cây trồng sẽ bị thử thách. (Ảnh: Getty Images)

Khoảng 251 triệu năm trước, Trái Đất từng trải qua một trong những thảm họa sinh học khủng khiếp nhất lịch sử. Trong khoảng 1 triệu năm, các đợt phun trào núi lửa tại khu vực Siberia, thuộc nước Nga ngày nay, giải phóng lượng lớn khí carbon dioxide vào khí quyển, làm biến đổi sâu sắc khí hậu toàn cầu.

Nhiệt độ tại các vùng gần xích đạo tăng cao đến mức nhiều khu vực đất liền trở nên quá nóng đối với phần lớn sinh vật. Các đại dương cũng bị axit hóa, trong khi tình trạng thiếu oxy khiến nhiều loài sinh vật biển không thể tồn tại.

Sự kiện này được gọi là tuyệt chủng hàng loạt Permi - Trias. Thảm họa đã xóa sổ hơn 90% các loài sinh vật biển và khoảng 70% các loài sinh vật trên cạn, trở thành sự kiện tuyệt chủng nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận trong lịch sử Trái Đất.

Tuy nhiên, không phải mọi hệ sinh thái đều bị hủy diệt hoàn toàn. Tại một khu vực thuộc Trung Quốc ngày nay, một nơi trú ẩn của thực vật tạo phấn hoa đã tồn tại qua thảm họa, đồng thời góp phần duy trì môi trường sống cho những loài động vật sống sót.

Các nghiên cứu cho thấy khu vực này có thể không phải nơi trú ẩn duy nhất của thực vật trong thời kỳ Đại hấp hối. Một số loài thực vật dường như có khả năng chịu đựng những biến động khí hậu cực đoan tốt hơn nhiều nhóm sinh vật khác.

Chris Thomas, nhà sinh thái học và sinh vật học tiến hóa tại Đại học York (Anh), cho biết thực vật đôi khi có khả năng phục hồi đáng kể chính vì chúng không thể dễ dàng di chuyển khi môi trường trở nên bất lợi. Ngay cả khi xét trên quy mô quần thể, nhiều loài thực vật cũng không thể nhanh chóng dịch chuyển đến những khu vực có khí hậu phù hợp hơn.

Do đó, qua hàng triệu năm tiến hóa, thực vật đã phát triển nhiều cơ chế giúp chúng chống chịu điều kiện khắc nghiệt ngay tại nơi sinh trưởng. Những đặc điểm này có thể giúp một số loài vượt qua các biến động môi trường mà những sinh vật phụ thuộc nhiều vào khả năng di chuyển khó có thể chịu đựng.

Ngày nay, khi biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ toàn cầu tăng lên và làm xáo trộn các hệ sinh thái, khả năng thích nghi đó một lần nữa trở nên đặc biệt quan trọng.

Nhiều loài thực vật đã hình thành những đặc điểm sinh học riêng biệt để đối phó với môi trường bất lợi. Việc chúng có thể tiếp tục tồn tại hay không còn phụ thuộc vào mức độ biến đổi của khí hậu, khả năng thích nghi của từng loài và những yếu tố ngẫu nhiên.

Các chuyên gia cho rằng sự kết hợp giữa những đặc điểm tiến hóa này và yếu tố may mắn có thể quyết định loài thực vật nào sống sót, loài nào suy giảm hoặc đứng trước nguy cơ tuyệt chủng khi Trái Đất tiếp tục nóng lên.